Αυτός και Εγώ. Οι ρίζες της ψυχικής ενέργειας.M. Ester Harding. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ (Μετάφραση: Δρόσος Δρόλαπας- Μίμης Τσακωνιάτης)

Ο Σίγκμουντ Φρόιντ θεωρείται δίκαια ο πατέρας της ψυχανάλυσης, καθώς έριξε μία ικανή δέσμη φωτός μέσα στον ερεβώδη ψυχικό κόσμο του ανθρώπου. Εντούτοις, ο μαθητής του Καρλ Γιουνγκ ήταν εκείνος που καταύγασε τα εσωτερικά βάθη. Αν ο πρώτος γέννησε το αβγό από όπου ξεπρόβαλε η κάμπια της μοντέρνας δυτικής ψυχολογίας –καθώς δε νοείται τέτοια επιστήμη αν δε έχει ως αντικείμενό της το ασυνείδητο– ο δεύτερος δημιούργησε το “νεκρικό” κουκούλι μέσα από το οποίο ξεπετάχτηκε φτερουγίζοντας ως πεταλούδα στο γαλάζιο ουρανό η Αναλυτική Ψυχολογία, που καταπιάστηκε με τις αχανείς εκτάσεις του συλλογικού ασυνείδητου και τους δισυπόστατους “κατοίκους” του, τα αρχέτυπα. Ο Γιουνγκ άφησε το σαρκίο του το 1961 αλλά το πνευματικό του έργο παραμένει πολύτιμη κληρονομιά για την ανθρωπότητα, που αργά ή γρήγορα θα κληθεί να ωριμάσει αφήνοντας κατά μέρος τις παιδιάστικες αντιλήψεις που επέβαλε ο Διαφωτισμός οδηγώντας το σύγχρονο πολιτισμό στην απόγνωση, στη στειρότητα και στην εσωτερική ερήμωση. Όσοι αγνοούν τις επιστημονικές ανακαλύψεις του Γιουνγκ για τον τρόπο λειτουργίας της ψυχής του ανθρώπου ζουν ακόμη σε μία ψυχολογική κατάσταση αντίστοιχη με εκείνη που παλαιότερα ήθελε τη Γη μας να είναι επίπεδη, και η οποιαδήποτε ατομική ή συλλογική πρόοδος είναι ανέφικτη. Βέβαια θα μπορούσε κάποιος εύλογα να αναρωτηθεί: όταν ο μέσος άνθρωπος σήμερα αγνοεί παντελώς το νέο φως που έφερε η μοντέρνα φυσική (βλ. κβαντομηχανική) στην αντίληψη που έχουμε για την εσωτερική πραγματικότητα της ύλης, καταργώντας πλήρως το αιτιοκρατικό μοντέλο και τη νευτώνεια θεώρηση, πώς είναι δυνατόν να περιμένουμε ότι θα φτάσει να κάνει κτήμα του την επιστήμη που είναι σε θέση να του δώσει μία πλήρη ακτινογραφία του ψυχικού του κόσμου με όλες τις «μορφές που κολυμπούν και τις σκιές που έρπουν κάτω από τα ύδατα του ύπνου…»; Και αυτό επειδή ο Καρλ Γιουνγκ σε αγαστή συνεργασία με τον ιδιοφυή νομπελίστα φυσικό Βόλφγκανγκ Πάουλι (θεμελιωτή της κβαντικής θεωρίας) κατέληξαν ότι ο μη αιτιακός, συγχρονικός τρόπος που διέπει τον υλικό κόσμο των κβάντων διέπει και τον ψυχικό κόσμο του συλλογικού ασυνείδητου.

Πολλοί εμπνευσμένοι ξένοι κινηματογραφιστές ζώντας στη Δύση –όπου ο πολιτισμός πραγματικά αποδέχεται και ενσωματώνει ευκολότερα τις νέες, επαναστατικές ιδέες– γαλουχήθηκαν από τις ανακαλύψεις του Γιουνγκ στο ψυχικό πεδίο και τις ενσωμάτωσαν στο έργο τους, τη στιγμή που η υπανάπτυκτη σε όλα τα επίπεδα Ελλάδα τρεφόταν αποκλειστικά με κακοχωνεμένο Φρόιντ και απολιθωμένο Μαρξ! Έτσι όταν ο Φελίνι γνωρίζεται και συνδέεται φιλικά με τον Βερολινέζο ψυχαναλυτή ErnstBernhard, οπαδό του Γιουνγκ, οι συζητήσεις τους θα του ανοίξουν νέους δρόμους στην εξερεύνηση των ονείρων και του ασυνείδητου, και αυτό θα περάσει πολύ έντεχνα και δημιουργικά μέσα στο φιλμικό του έργο. Ο Γιέρζι Σκολιμόφσκι όταν γύριζε με τους γιους του την ταινία Οι κούφιοι άνθρωποι πάνω σε μία κοινή ιδέα, δήλωνε χαρακτηριστικά: «Γεννήθηκε πράγματι μία ταινία ελιτίστικη, πολύ επηρεασμένη από τις ιδέες του Γιουνγκ. Τα δευτερεύοντα πρόσωπα, που πλαισιώνουν τους κεντρικούς ήρωες, αντιστοιχούν στα αρχέτυπα του Γιουνγκ. Είναι μία ταινία ερμητικά κλειστή για τον μέσο θεατή». Από την άλλη μεριά όταν ο Τζον Μπούρμαν γύρισε το αριστούργημά του Εξκάλιμπερ αναγκάστηκε να γράψει κάπου για το φιλμ (προκειμένου να φωτίσει τον βαθύτερό του πυρήνα, μιας και οι κριτικοί κινηματογράφου αγνοούν παντελώς αυτά τα ουσιώδη για τη ζωή ζητήματα), τα εξής: «Μόλις ολοκληρώθηκε η ταινία, που είναι μία πολύ γιουνγκιανή ερμηνεία του μύθου, κατάλαβα τη σημασία της. Υπήρχαν οι δυνάμεις μέσα στη λίμνη, οι δυνάμεις του ασυνείδητου – τρομακτικές, παντοδύναμες, ενοχλητικές, επικίνδυνες, συγκεντρωμένες και επικεντρωμένες στην κόψη του σπαθιού, έτσι όπως το προτείνει το χέρι της γυναίκας. Εδώ, λοιπόν, έχουμε τη σχέση anima/animus, η οποία ωθεί αυτές τις δυνάμεις να ενωθούν προς το τέλος. Έτσι κατάλαβα πως το σπαθί ήταν ένας σύνδεσμος, ένα σύμβολο του νοήματος της ιστορίας…» Τέλος, ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ στο Full Metal Jacket επιχειρεί μία αληθινή σπουδή πάνω στο αρχέτυπο-κλειδί που ο Γιουνγκ αποκάλεσε Σκιά, δηλώνοντας σε συνέντευξή του ότι στην ουσία αυτός ήταν ο σκοπός του και όχι να κάνει μία πολεμική ταινία για το Βιετνάμ.

Αυτό που είναι ιδιαίτερα παράδοξο στη χώρα μας είναι ότι πολλοί διανοούμενοι γνωρίζουν τον Καρλ Γιουνγκ ως όνομα και μάλιστα δηλώνουν και “φαν” του, ενώ την ίδια στιγμή είναι παγκόσμια γνωστό πως ακόμη και οι μαθητές του δεν ήταν σε θέση να κατανοήσουν ολόκληρο το πνευματικό του οικοδόμημα. Στην Ελλάδα η μόνη πραγματικά “μυημένη” στο έργο του υπήρξε η μαθήτριά του Σοφία Άντζακα που σε μία ιδιαίτερα σκοτεινή εποχή έκανε μόνη της τις πρώτες αξιόλογες μεταφράσεις έργων του, αν και κυρίως των πιο σύνθετων γραπτών του. Τη σκυτάλη των εκδόσεων των έργων του Ελβετού ψυχολόγου πήραν οι εκδόσεις Ιάμβλιχος. Βέβαια το πρόβλημα με το πνευματικό έργο του Γιουνγκ έγκειται στο ότι όντας ο ίδιος ευρυμαθής και πρωτοπόρος σε ένα εντελώς παρθένο γνωστικό πεδίο, του ήταν αδύνατον να δώσει σε μία σφαιρική, “εκλαϊκευμένη” μορφή τις ανακαλύψεις του. Πιο πολύ έμοιαζε με κάποιον που ενώ ο ίδιος είχε ολόκληρο στο μυαλό του ένα μεγάλο παζλ πετούσε αριστερά και δεξιά τα κομμάτια του, με την κρυφή ελπίδα ότι κάποιος άλλος θα καθόταν υπομονετικά να τα ενώσει ώστε όσοι το επιθυμούν να δουν τη συνολική εικόνα. Και βέβαια οι παρεξηγήσεις που ακολούθησαν ήταν πολλές, καθώς δε συνειδητοποίησε ότι αυτά που κατανοούσε ο ίδιος μέσα από την έρευνα και τα βιώματά του ήταν αδύνατον να γίνουν αντιληπτά από τους υπόλοιπους, τους “εκτός”. Έτσι όταν κάποτε ρωτήθηκε από τη Μ. Ε. Χάρντινγκ, μία από τις κορυφαίες μαθήτριές του, γιατί γράφει τόσο στριφνά ώστε μόνο ειδικοί στο αντικείμενο μπορούν να τον καταλάβουν, απάντησε ότι το έκανε επειδή πίστευε πως οι μαθητές του θα “μετέφραζαν” το υλικό και τη σκέψη του στο ευρύ κοινό. Ένα έργο που ο ίδιος δεν είχε το χρόνο να το φέρει σε πέρας, καθώς αυτό θα απαιτούσε μία δεύτερη ζωή! Εκείνος λοιπόν ως νέος Μαγγελάνος εισχωρούσε στις αχανείς εκτάσεις του ασυνείδητου ανοίγοντας νέους δρόμους, ανακαλύπτοντας πρωτόγνωρους εσωτερικούς κόσμους, τους οποίους άφηνε να χαρτογραφήσουν οι μαθητές του. Το ευτύχημα για τον Γιουνγκ, αλλά και για την ανθρωπότητα, είναι πως η Έσθερ Χάρντινγκ είχε το ταλέντο, τη δύναμη και την τιμή να γράψει την πιο περιεκτική, διαυγή και ουσιαστική επιτομή όλης της Αναλυτικής Ψυχολογίας στο βιβλίο της PsychicEnergy. ItsSourceandItsTransformation. Κάτι που τονίζει και ο ίδιος ο Γιουνγκ στον πρόλογο του παρόντος πονήματος. Πολλοί επικριτές του Γιουνγκ τού προσάπτουν την κατηγορία πως αυτά που λέει είναι απλώς θεωρίες, χωρίς κανείς τους να έχει μπει στον κόπο να τις ελέγξει πάνω στον ίδιο του τον εαυτό μέσω της μοναδικής τεχνικής που παρέχει αυτή η σχολή ψυχολογίας, προκειμένου να βυθιστεί κάποιος στο ασυνείδητό του βιώνοντας το “νυχτερινό θαλάσσιο ταξίδι”. Αυτό λοιπόν το βιβλίο δείχνει πολύ παραστατικά τον τρόπο και μοιάζει σαν να λέει στον αναγνώστη: ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα…

Ο Γιουνγκ είπε κάποτε ότι το ασυνείδητο μοιάζει με μηλιά που είναι γεμάτη καρπούς. Όποιος δεν απλώσει το χέρι του για να πάρει, θα πεινάσει… Η θλιβερή ψυχική κατάσταση του μέσου ανθρώπου γύρω μας αποδεικνύει περίτρανα πως ο καθένας μας προτιμάει τελικά να “λιμοκτονήσει” παρά να καταβάλει την οποιαδήποτε προσπάθεια και το κόστος που απαιτεί η λύτρωση από τον εσωτερικό δράκο… Το κέρδος από την ανάγνωση αυτού του βιβλίου δε θα είναι απλώς ότι ο σινεφίλ θα μπορέσει να προσεγγίσει περισσότερο κάποιες μέχρι τώρα “ερμητικά κλειστές ταινίες”, αλλά και ότι μπορεί να ανακαλύψει έναν τόπο όπου αναβλύζει ανεμπόδιστα το γάργαρο νερό της ζωής, το οποίο είναι στη διάθεση κάθε νοήμονα ανθρώπου που έχει το θάρρος να το αναζητήσει στην “τρέχουσα” μορφή του…

Αποτελεί ουράνιο δώρο για κάποιον που βρίσκεται στη μέση της ερήμου να ξαποστάσει σε τέτοια ζωογόνα πνευματική όαση και δηλώνουμε απερίφραστα την απέραντή μας ευγνωμοσύνη για την τύχη που είχαμε να “συναπαντήσουμε” τη Δρ. Χάρντινγκ στην επικίνδυνη αλλά συναρπαστική πορεία μας προς το άγνωστο…

Γραμμένο πριν από εξήντα ένα χρόνια αυτό το έργο αποτελεί ό,τι πιο μοντέρνο έχουμε διαβάσει πάνω στην ψυχολογία του σύγχρονου ανθρώπου. Η συγγραφική τηςπένα εκτός από την επιστημονική της ακρίβεια αναδύει και ένα λυρικό άρωμα που μόνο σε ποιητές συναντάς. Για του λόγου το αληθές παραθέτουμε απόσπασμα από τον πρόλογό της:

«ΑΥΤΟ το βιβλίο συνελήφθη ως ιδέα στη διάρκεια των χρόνων του πολέμου, εν μέσω της βοής ενός παγκόσμιου κατακλυσμού. Κι όμως καθημερινά καθόμουν στο γραφείο μου μέσα σε απόλυτη μοναξιά και γαλήνη, δίχως τίποτε να διαταράσσει την ησυχία μου εκτός από τη φωνή των γλάρων και τον ήχο του Ατλαντικού ωκεανού που έσπαγε συνεχώς πάνω στους βράχους κάτω από το παράθυρό μου. Φαινόταν σχεδόν απίστευτο πως αυτές οι δύο πλευρές της ζωής μπορούσαν να συνυπάρξουν – η επιφάνεια τόσο όμορφη, η κάτω πλευρά τόσο τρομερή. Αλλά δεν είναι αυτή μία εικόνα της ίδιας της ζωής και, πιο ειδικά, του ανθρώπου; Η επιφάνεια, η πρόσοψη του πολιτισμού, φαίνεται τόσο απαλή και ωραία· εν τούτοις κάτω από την πολιτισμένη μάσκα της συνείδησης τι άγριες παρορμήσεις, τι ανελέητα τέρατα του βυθού περιμένουν μία ευκαιρία για να πάρουν με τη βία τον έλεγχο και να λεηλατήσουν τον κόσμο!

Αυτές ήταν οι σκέψεις που δημιούργησαν αυτό το βιβλίο. Δεν είναι δυνατό ότι η πρωτόγονη και ασυνείδητη πλευρά της ανθρώπινης φύσης θα μπορούσε να καθυποταχτεί πιο αποτελεσματικά, ακόμη και να μεταμορφωθεί ριζικά; Αν όχι, ο πολιτισμός είναι καταδικασμένος.

Στις σελίδες που ακολουθούν αυτό το ζήτημα εξετάζεται στο φως που η αναλυτική ψυχολογία έχει ρίξει πάνω στα περιεχόμενα και στις διαδικασίες του ασυνείδητου. Μέχρι την πρώτη εμφάνιση των έργων του Δρ. Κ. Γ. Γιουνγκ, το ασυνείδητο θεωρήθηκε απλώς ως η αποθήκη των ξεχασμένων ή απωθημένων εμπειριών. Μέσα του δε θα μπορούσε να υπάρχει καμία απάντηση στο πρόβλημα ενός κόσμου αιχμάλωτου μίας βαρβαρικής παλινδρόμησης. Αλλά ο Δρ. Γιουνγκ ανακάλυψε και άνοιξε σε όλους τους εξερευνητές άλλη μία πλευρά του ασυνείδητου. Γιατί εισχώρησε σε πολύ μεγαλύτερα βάθη από όσο είχαν ποτέ προσεγγιστεί, και ανακάλυψε εκεί τις πηγές της ψυχολογικής ζωής που δημιουργούν όχι μόνο αταβιστικές μορφές αλλά επίσης τις δυνατότητες για νέα ανάπτυξη.

Είμαι βαθιά υποχρεωμένη στον Δρ. Γιουνγκ για το έργο του και για τη διδασκαλία που προσωπικά μου έδωσε, και δράττω αυτή την ευκαιρία για να τον ευχαριστήσω εκ μέρους μου, και επίσης εκ μέρους όλων αυτών που βρήκαν ζωή ακολουθώντας το δρόμο που έχει ανοίξει».

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Αυτός και Εγώ. Οι ρίζες της ψυχικής ενέργειας.M. Ester Harding. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ (Μετάφραση: Δρόσος Δρόλαπας- Μίμης Τσακωνιάτης)

Add yours

  1. εξαιρετικό βιβλίο. ακόμη υπάρχουν αντίγραφα στον Ιάμβλιχο. το συνιστώ ανεπιφύλακτα. το άρθρο που γράψατε είναι πολύ σωστό σε αυτά που αναφέρει. αναρωτιέμαι πως και ο Μίμης Τσακωνιάτης δεν έχει μεταφράσει κι άλλα βιβλία ψυχολογίας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: