Λυδία Κονιόρδου: «Ο καλός ηθοποιός δεν είναι για τον εαυτό του» (συνέντευξη στην [εφ] με αφορμή την παράσταση της «Μήδειας» στην Επίδαυρο 15 & 16 Αυγούστου)

Η Μήδεια σύμφωνα με την εκδοχή του Βασίλιεφ δεν μπορεί να είναι εκδικητική. Περισσότερο θυσιάζεται σε έναν απέλπιδα αγώνα για τη χειραφέτηση. Οι σύγχρονες ερμηνείες ενός μύθου μπορούν να είναι περισσότερες από μια – και από την άποψη αυτή, η «Μήδεια» του Δημήτρη Παπαϊωάννου πέτυχε επειδή κατάφερε να φτάσει στον πυρήνα της συγκίνησης. Τα στερεότυπα είναι πληγή, αν και συχνά πολλές σκηνοθεσίες χρησιμοποιούν κλισέ στο όνομα της πρωτοπορίας. Τα ΔΗΠΕΘΕ έχουν πολλή δουλειά ακόμα, μάλιστα σε καλλιτεχνική παραγωγή πρώτης γραμμής. Η ηθοποιός Λυδία Κονιόρδου, λίγο πριν υποδυθεί τη φοβερή μητροκτόνο στην τραγωδία του Ευριπίδη, τακτοποιεί τις σκέψεις της για το θέατρο, τους ρόλους, την επικαιρότητα των αναγνώσεων, τη σχέση θεάτρου και πραγματικότητας.

Από τον Κωστή Πιερίδη

«Νομίζω πως μόνο σαν θυσία μπορεί να κατανοηθεί η πράξη της Μήδειας αν θέλουμε να μιλάμε για τραγωδία και όχι για αστικό ψυχολογικό δράμα. Έτσι η πράξη αποκτά μία ιερότητα, γίνεται συμβολική με ευρύτερη σημασία και όχι απλώς μία ακραία πράξη απατημένης, παραλογισμένης συζύγου, πράξη αποκρουστική και δύσκολα αποδεκτή».

Η Λυδία Κονιόρδου προετοιμάζει πυρετωδώς μια «Μήδεια» που δεν σκοτώνει τα παιδιά της για να εκδικηθεί τη συζυγική απιστία αλλά, σκοτώνοντάς τα, τα θυσιάζει και ταυτόχρονα θυσιάζεται και η ίδια στην πάλη για αξιοπρέπεια, ίσα δικαιώματα, σεβασμό της προσωπικότητας. Εργάζεται με ένα πρόσωπο-θρύλο, τον Ρώσο σκηνοθέτη Ανατόλι Βασίλιεφ, συνεργάζεται με μια εθνική Ελλάδος σημαντικών ηθοποιών του θεάτρου επιμένοντας, ταυτόχρονα, να δίνει μια ιδιαίτερη μάχη οπισθοφυλακών, επιμένοντας δηλαδή να προσπαθεί να αναπτύξει τα Δημοτικά Περιφερειακά Θέατρα, τα ΔΗΠΕΘΕ, που πιστεύει ότι προσέφεραν και πρέπει ν συνεχίσουν να προσφέρουν όχι μόνο σε αυτό που αποκλήθηκε πολιτιστική αποκέντρωση αλλά και στην πρωτογενή δημιουργία, με πρώτης γραμμής παραστάσεις. Αναμετρώμενη με το παρελθόν της, λέει ότι στο Θέατρο της Άνοιξης ένιωσε τη σημασία και την αναγκαιότητα της συλλογικότητας στη θεατρική λειτουργία. Στο Θέατρο Τέχνης του Κουν, πάλι, έμαθε «τη σεμνότητα και την αφοσίωση που απαιτείται στους υψηλούς στόχους». Σήμερα, μπρος στο σταυροδρόμι της σύγκρουσης πάσης φύσεως στερεοτύπων με ό,τι προσπαθεί να εκφραστεί απελευθερωμένο απ’ αυτά, η Λυδία Κονιόρδου αναμετριέται με έναν από τους διαχρονικότερους ρόλους του παγκοσμίου θεάτρου.

Αυτόν της Μήδειας του Ευριπίδη. Μέσα από ένα προσωπικό στοίχημα «αποκέντρωσης» της τέχνης, υπό τις οδηγίες του σημαντικού Ρώσου διεθνούς σκηνοθέτη Ανατόλι Βασίλιεφ και με τη συμμετοχή του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, η ηθοποιός επανέρχεται στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου ερμηνεύοντας τον δυσκολότερο ρόλο της.

Εργαζόμενη με σκληρούς ρυθμούς και προκειμένου να μιλήσει για το ρόλο της Μήδειας που θα ενσαρκώσει, αλλά και για τους συνεργάτες που συνέβαλαν στην πραγμάτωσή του, για την επικαιρότητα της ανάγνωσης του Βασίλιεφ, αλλά και για τους λόγους που την κάνουν να επιμένει… ΔΗΠΕΘΕ, η Λυδία Κονιόρδου ζήτησε ευγενικά να της υποβάλλουμε μια σειρά γραπτές ερωτήσεις. Οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις που μας έδωσε, στο κείμενο που ακολουθεί.

Πώς μπορεί να κατανοηθεί η πράξη της Μήδειας; Ως εκδίκηση ή, μήπως, ως θυσία;

Νομίζω πως μόνο σαν θυσία μπορεί να κατανοηθεί η πράξη της Μήδειας αν θέλουμε να μιλάμε για τραγωδία και όχι για αστικό ψυχολογικό δράμα. Έτσι η πράξη αποκτά μία ιερότητα, γίνεται συμβολική με ευρύτερη σημασία και όχι απλώς μία ακραία πράξη απατημένης, παραλογισμένης συζύγου, πράξη αποκρουστική και δύσκολα αποδεκτή. Και η παράσταση, υπό την καθοδήγηση του Ανατόλι Βασίλιεφ, υπογραμμίζει και αναδεικνύει το στοιχείο της θυσίας των παιδιών.

Πόσο επίκαιρη μπορεί να είναι στη σημερινή εποχή η «Μήδεια»;

Παραμένει πάντα επίκαιρη, σήμερα μάλιστα θα έλεγα περισσότερο παρά ποτέ. Δεν είναι μόνο η σύγκρουση ανάμεσα στους διαφορετικούς κόσμους και τις νοοτροπίες των δύο φύλων. Αυτό που η σημερινή εποχή αναδεικνύει ως επικίνδυνα αυξανόμενη σύγκρουση είναι η σύγκρουση ανάμεσα στον λεγόμενο πολιτισμένο κόσμο της Δύσης και τον καθυστερημένο κόσμο της Ανατολής.

Η σύγκρουση δεν προέρχεται μόνο από αυτή καθεαυτή τη διαφορά νοοτροπίας, τρόπου ζωής , θρησκείας, φιλοσοφίας, αλλά κυρίως από τη βία που εξασκεί πλέον για τους γνωστούς λόγους, απροσχημάτιστα, η ισχυρή Δύση πάνω στις ανατολικές χώρες με όλους τους τρόπους, πολεμικούς και μη. Ως αποτέλεσμα, η αντίδραση σ’ αυτή τη βία του πολιτισμού του ισχυρού αποκτά χαρακτήρα εκρηκτικής, απελπισμένης, τυφλής εκδίκησης που «θυσιάζει» νέους αδιακρίτως και από τις δύο πλευρές. Με πόση φρίκη και αδυναμία κατανόησης αντιμετωπίζει η Δύση ως τρομοκρατικές τις πράξεις που η Ανατολή εξυψώνει σε πράξεις αυτοθυσίας και απελευθέρωσης… Είναι ερωτήματα οδυνηρά που δύσκολα απαντιούνται. Σ’ αυτά προστίθενται και ολοένα αυξανόμενα κύματα προσφύγων, μεταναστών, ξένων που δημιουργούν νέα και πολλές φορές πρωτόφαντα εκρηκτικά μείγματα, με άγνωστες ακόμα εξελίξεις. Ο πολιτισμένος Ιάσων αρπάζει το χρυσόμαλλο δέρας της Ανατολής μαζί με την κόρη του βασιλιά Μήδεια και τη μετατρέπει από βασιλοκόρη σε μετανάστρια και ξένη φυγάδα. Οι αντιστοιχίες είναι παραπάνω από προφανείς.

Από τη «Μήδεια» του Παπαϊωάννου στη «Μήδεια» του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας. Πόσο διαφορετικά μπορεί να αποδοθεί το κάθε έργο… Υπάρχει εντέλει τίποτα καθολικό;

Αυτό που κάνει θαυμαστή και αναγκαία τη λειτουργία της τέχνης στη ζωή μας είναι όταν, ξεκινώντας από μια άκρως υποκειμενική ανάγνωση, με προσήλωση στην προσωπική αλήθεια και αυθεντικότητα, καταφέρνει ο δημιουργός και το έργο του να συνδεθεί με αυτό που είναι συλλογικό, υπερβαίνει την υποκειμενικότητα και έτσι προσφέρει μια φευγαλέα ματιά στο φως της απελευθέρωσης από τα στενά όρια του τόπου και του χρόνου. Και αυτή τη ματιά τη βιώνουν ταυτόχρονα ο δημιουργός και το κοινό τους. Οι αφετηρίες των δημιουργών μπορεί να ξεκινάνε από τελείως διαφορετικά σημεία, όταν όμως καταλήγουν σ’ αυτές τις στιγμές, που τις αποκαλούμε λυτρωτικά μαγικές, τότε δικαιώνεται η λειτουργία της τέχνης. Σίγουρα η «Μήδεια» του Παπαϊωάννου, τουλάχιστον στις παλαιότερες εκδοχές που έχω παρακολουθήσει, προσέφερε αυτή τη σπάνια συγκίνηση.

Dimitris Papaioannou – Medea (1993) – Promo Trailer

Υπάρχει κόστος για έναν ηθοποιό που συμμετέχει σε τραγωδίες;

«Ναι υπάρχει κόστος, όταν μάλιστα το είδος αυτό του θεάτρου υπηρετείται όχι περιστασιακά, αλλά με συνέπεια και αφοσίωση. Το αρχαίο δράμα απαιτεί πλήρη κατάθεση όλης σου της ύπαρξης, διαρκή υπέρβαση των ορίων σου, κατάθεση του εγωισμού και θυσία της προσωπικότητας. Θυμάμαι την Ελένη Χατζηαργύρη που μου έλεγε ότι κάθε παράσταση αρχαίου δράματος της κόστιζε δέκα χρόνια από τη ζωή της. Είναι ένας πολύ μοναχικός και δύσκολος δρόμος με ελάχιστη βοήθεια από θεσμούς που θα έπρεπε να στηρίζουν και να εμπνέουν τους δημιουργούς.

Στο Κέντρο Αρχαίου Δράματος «Δεσμοί», που δημιουργήθηκε από έναν τέτοιο ταγμένο άνθρωπο, την Ασπασία Παπαθανασίου, προσπαθούμε να καλύψουμε αυτό το κενό, ιδίως όσον αφορά την ειδική θεατρική παιδεία και έρευνα που απαιτείται για να υπηρετήσει κανείς ουσιαστικά το είδος αυτό.

Νιώθετε ότι οι ρόλοι επηρεάζουν την ψυχική διάθεση των ηθοποιών;

Η ψυχική διάθεση του κάθε ανθρώπου εξαρτάται από τον ίδιο. Στην περίπτωση των ηθοποιών έχουμε μάθει να «συγκατοικούμε» στο ίδιο σώμα με το ρόλο που παίζουμε κάθε φορά. Αυτό είναι μέρος της δουλειάς μας, είναι και παρέα καμιά φορά και, όπως κάθε παρέα, όχι πάντα ευχάριστη όταν τη γνωρίσεις. Σίγουρα μας επηρεάζει, όμως δεν νομίζω ότι κλονίζει την ψυχική μας ισορροπία, αν δεν είναι ήδη κλονισμένη.

Ένας άνθρωπος γεννιέται ή γίνεται ηθοποιός;

Και τα δύο. Γεννιέται με την προδιάθεση, τα προσόντα. Χωρίς όμως δουλειά, επιμονή και αφοσίωση ταλέντο δεν υπάρχει.

Τι κάνει ένα ρόλο εύκολο ή δύσκολο;

Υπάρχουν πιο εύκολοι και πιο δύσκολοι ρόλοι. Αυτό δεν συνδέεται κατ’ ανάγκην με το μέγεθος. Η «Μήδεια» νομίζω ότι είναι ο δυσκολότερος, ο πλέον σύνθετος και ο μεγαλύτερος σε όγκο ρόλος που έχω αντιμετωπίσει ως τώρα.

Πότε είναι δήθεν μια «ανατρεπτική» ματιά. Ποιος είναι ο κακός και ποιος ο καλός ηθοποιός;

Ο καλός ηθοποιός είναι αυτός που εξαρτά την σκηνική του παρουσία από τον συμπαίκτη του. Είναι αυτός που υπηρετεί τον ποιητή και όχι τον εαυτό του. Είναι αυτός που καταφέρνει να του δοθεί η χάρις να μετατραπεί και ο ίδιος σε ποιητή.

Και ο ρόλος ενός σκηνοθέτη στην ανάδειξη ενός ηθοποιού, ποιος είναι;

Υπάρχουν σκηνοθέτες και σκηνοθέτες δάσκαλοι, όπως υπήρξαν παλιότερα ο Ροντήρης, ο Κουν και τώρα ο Ανατόλι Βασίλιεφ. Είναι τυχερός ο ηθοποιός που καθοδηγείται από έναν σκηνοθέτη με παιδαγωγικές ικανότητες, γιατί μόνο έτσι καταφέρνει να αναδείξει κρυμμένες αρετές και δυνατότητες, πέρα απ’ αυτές που συνήθως χρησιμοποιεί ή του ζητούνται.

Στο ελληνικό θέατρο σήμερα νιώθετε ότι χρησιμοποιούνται στερεότυπα;

Σήμερα είμαστε στο πολύ ενδιαφέρον σταυροδρόμι όπου παρατηρούμε να συγκρούονται πάσης φύσεως στερεότυπα με αυτό που προσπαθεί να εκφραστεί απελευθερωμένο απ’ αυτά. Και λέω πάσης φύσεως συμπεριλαμβάνοντας και αυτά που ανήκουν σε μια φαινομενικά σύγχρονη «ανατρεπτική», ματιά που όμως ανακυκλώνει μηχανιστικά η αυταρέσκεια του εαυτού της ή που αναπαράγεται σαν αυτοσκοπός, σαν η μόνη δυνατή οδός να καταρριφθούν τα στερεότυπα. Έτσι συχνά, αυτές οι προσπάθειες, παρά τις καλές προθέσεις, μετατρέπονται σ’ αυτό ακριβώς που θέλουν να καταρρίψουν, σε νέου τύπου στερεότυπα. Όμως υπάρχουν ελπιδοφόρες δημιουργίες τόσο παλαιότερων δημιουργών που εμμένουν στην ουσία αλλά και νεότερων κυρίως που εκφράζουν με γνησιότητα την ανάγκη για δημιουργία νέων κωδίκων καλλιτεχνικής έκφρασης.

Τι είναι για σας το θέατρο;

Το θέατρο για μένα είναι ο ιερός και παιγνιώδης ταυτόχρονα «τόπος» όπου μας υπενθυμίζεται ότι είμαστε φθαρτοί αλλά και αθάνατοι. Είναι η τελετή χαράς που μέσα απ’ το σύμβολο του Διονύσου υμνεί την αέναη εναλλαγή ζωής και θανάτου και μας συμπεριλαμβάνει λυτρωτικά, από κοινού δημιουργούς και κοινό, σ’ αυτόν τον κύκλο μύησης.

Τα έργα που παίζουμε, οι ιστορίες που αφηγούμαστε είναι μόνο τα προσχήματα για να φτάσουμε, αν το μπορέσουμε, σ’ αυτή τη λυτρωτική στιγμή, και να νικήσουμε και εμείς για λίγο το θάνατο, μαζί με τον Διόνυσο.

Ως θεατής ποια παράσταση του Ελληνικού Φεστιβάλ παρακολουθήσατε ή θα θέλατε να παρακολουθήσετε;

«Φυσά αναμφίβολα νέος άνεμος στο φεστιβάλ και δεν προλαβαίνει να βλέπει κανείς τόσες πολλές και αξιόλογες εργασίες, ειδικά αν ταυτόχρονα προετοιμάζεται ο ίδιος. Είναι σημαντικό το ότι, εκτός από τις σημαντικές ξένες παραστάσεις, δίνονται γενναιόδωρα τόσο πολλές δυνατότητες και σε Έλληνες δημιουργούς να προτείνουν τη δουλειά τους.

Το Θέατρο της Άνοιξης και το Θέατρο Τέχνης, το παρελθόν σας, πόσο έχουν επηρεάσει και καθορίσει το παρόν σας;

Στο Θέατρο της Άνοιξης ένιωσα βαθιά σε πολύ νεαρή ηλικία τη σημασία και την αναγκαιότητα της συλλογικότητας στη θεατρική λειτουργία. Στο Θέατρο Τέχνης έμαθα από τον Κουν την αφοσίωση που απαιτεί η τέχνη όταν θέτει κανείς υψηλούς στόχους. Ακόμα, και ίσως αυτό είναι το πιο σημαντικό, έμαθα τη σεμνότητα. Επίσης, ότι τη θεατρική μαγεία μπορεί να τη δημιουργήσει κανείς με ελάχιστα μέσα.

Ποιες είναι οι σχέσεις σας με την επιτυχία και την αποτυχία;

Θα μπορούσε να φανταστεί κανείς τη μέρα χωρίς τη νύχτα, τη χαρά χωρίς τη λύπη, τη ζωή χωρίς το θάνατο; Η μια φωτίζει την άλλη, και μαθαίνει κανείς και από τα δύο, ιδιαίτερα από τη δυστυχία.

Το στοίχημα των ΔΗΠΕΘΕ, στο οποίο συμμετέχετε από την Πάτρα, ποιο είναι;

Να μετατρέψει τις πόλεις της περιφέρειας σε δυναμικά φυτώρια νέων καλλιτεχνών και τάσεων δημιουργίας. Να μην επανέλθει το προ Μελίνας καθεστώς των «αποικιών» που λυμαίνονταν από τις πάσης φύσεως «αρπαχτές» και προχειρότητες – με όλο το σεβασμό στα παλιά μπουζούκια. Υπάρχει πια η υποδομή για μια πολιτιστική αξιοπρέπεια και πολυμορφία αν στηρίξουμε το θεσμό, αν τον ανανεώσουμε και θέσουμε πιο υψηλά κριτήρια και αυστηρούς__ δημοσιεύτηκε στην [εφ] τεύχος 12

διαβάστε επίσης

ΜΗΔΕΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. ΠΑΤΡΑΣ στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στις 15 και 16 Αυγούστου 2008

«Το Θέατρο είναι χώρος ένωσης δημιουργικών δυνάμεων» (συνέντευξη της Λυδίας Κονιόρδου στην Ειρήνη Μ. Μουντράκη)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.