Ο Ανατόλι Βασίλιεφ κλείνει κύκλο 40 ετών με τη «Μήδεια» στην Επίδαυρο, Λυδία Κονιόρδου: Ο Βασίλιεφ είναι ο Ροντήρης και ο Κουν του σήμερα, Α. Βασίλιεφ: «Μόνο οι χριστιανοί υποκριτές βλέπουν τη Μήδεια σαν παιδοκτόνο», «Απέχετε από την αρχαία ελληνική γλώσσα», «η Ελλάδα έχει όλα τα κακά της Σοβιετικής Ένωσης»

Anatoli Vasiliev watching Judith von Radetzky and Kami, his disciples, playing their sequence in german, 2006 September; Lyon, Ecole Nationale Supérieure des Arts et Techniques du Théatre. Camera Kamil Tchalaev.

Ο Ανατόλι Βασίλιεφ κλείνει κύκλο 40 ετών με τη «Μήδεια» στην Επίδαυρο

«Το ελληνικό κράτος φτύνει το θέατρο»

 ΦΕΤΟΣ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ Ο ΑΥΤΟΕΞΟΡΙΣΤΟΣ , ΡΩΣΟΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙ ΒΑΣΙΛΙΕΦ, ΜΕΓΑΛΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ , ΘΕΑΤΡΟΥ, ΜΠΗΚΕ ΣΤΗ ΖΩΗ , ΜΑΣ, ΑΠΟΔΕΧΟΜΕΝΟΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ , ΤΗΣ ΛΥΔΙΑΣ ΚΟΝΙΟΡΔΟΥ ΝΑ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣΕΙ ΤΗ «ΜΗΔΕΙΑ» ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΔΑΥΡΟ. ΟΙ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΕΣ. ΜΕΓΑΛΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΟΛΩΝ ΜΑΣ.της Έλενας Δ. Χατζηιωάννου 

Ήρθε με τον μύθο του ριζοσπάστη θεατρικού παιδαγωγού. Οι ηθοποιοί πάσχισαν να βρεθούν στον θίασο της «Μήδειας» για να εκπαιδευτούν δίπλα του- ακόμα πασχίζουν από τις συνέπειες της σκληρής μεθόδου του. Οι φιλοπερίεργοι κουτσομπολεύουν τα του παρασκηνίου, οι συμμετέχοντες σιωπούν, οι δημοσιογράφοι τον κυνηγούν για μια συνέντευξη.

Φιγούρα πνευματική, αυστηρός, ασκητικός, μας μίλησε- με την πολύτιμη βοήθεια της διερμηνέως του Ντίνας Σαράντη – για την τελευταία του παράσταση, τις ανασφάλειές του, γιατί πιστεύει πως το θέατρο στην Ελλάδα είναι «κλειστό» και για τις ευθύνες του κράτους που το κρατάνε στον τουριστικό αφρό.

«Το κράτος δεν αντιμετωπίζει την Ελλάδα ως χώρα, αλλά ως τουριστικό νησί που ζει παρασιτικά. Ο παρασιτισμός όμως εξοντώνει τους λαούς. Όλη η κουλτούρα γίνεται τουριστική. Και όλα αρχίζουν από την πολιτιστική πολιτική, τι θέατρο θέλει να κάνει. Το κράτος, ως εκπρόσωπος ενός δικού του βασιλείου, σκέπτεται τι του είναι πιο βολικό. Δημιουργεί το θέατρο που του είναι ευχάριστο και επειδή το συμφέρει, το κρατάει σε ερασιτεχνικό επίπεδο. Αυτό βλέπω να συμβαίνει στην Ελλάδα. Το ελληνικό θέατρο έχει τον προσανατολισμό που έχουν τα εστιατόρια στην Πλάκα. Είναι πολύ μακριά από το ευρωπαϊκό θέατρο. Έχει να διανύσει μια τρομερή διαδρομή για να το συναντήσει. Λόγω της απουσίας εκπαίδευσης, της απουσίας σοβαρής φροντίδας του κράτους, δεν ξέρω αν θα τα καταφέρει ποτέ. Οι άνθρωποι του θεάτρου δεν βρίσκουν υποστήριξη και αντίστοιχα δεν έχουν δύναμη αντίστασης. Χρειάζονται παιδαγώγηση, χρήματα. Έχοντας τόσο ταλαντούχους ανθρώπους, τέτοια κολοσσιαία ιστορία, το κράτος φτύνει το θέατρο, το απομονώνει, το κάνει καλοκαιρινών διακοπών, θέατρο- θέρετρο».

Βλέπετε διέξοδο;

Πρέπει να κάνετε πάρα πολλά. Τουλάχιστον να ξεκινήσετε από το να έχετε κτίρια βολικά. Κανείς δεν μπορεί να δουλέψει σε αυτά. Μπορείς να παρακολουθήσεις κάποια σεμινάρια, είναι όμως ακατάλληλα για επαγγελματική θεατρική τέχνη. Θα μπορούσατε ίσως να πάρετε μαθήματα από τη Ρωσία, που ως κομμουνιστική χώρα ενέταξε το θέατρο στο κράτος και από τότε το διατήρησε. Και ενώ ως ελεύθερη τέχνη είχε εξαφανιστεί, διατηρήθηκε ως παράδοση.

Παντού στην Ευρώπη, όπου υπήρχε ισχυρή επιρροή από τη Ρωσία, η κατάσταση ήταν καλύτερη. Δεν μιλάω ως σοβινιστής. Έχω διαφωνήσει με την κυβέρνηση, έχω φύγει από τη Ρωσία, έχω εγκαταλείψει τη Μόσχα, δεν έχω τα κτίρια της σχολής μου, δεν έχω τον θίασό μου, δεν κάνω τις παραστάσεις μου.

Τα τελευταία τρία χρόνια ζω στην Ευρώπη, στη Γαλλία κυρίως, όπου νιώθω τον εαυτό μου πιο ήρεμο. Εκεί γνωρίζω τη θέση μου, ποιες συνέπειες μπορώ να περιμένω. Είμαι Ρώσος και παράλληλα ζω στην Ευρώπη. Δεν ξέρετε τι σημαίνει να νιώθεις Ρώσος. Πόσο περίπλοκη είναι η σύνθεση των αισθημάτων. Πληρώνουμε το ότι είμαστε παιδιά μιας κομμουνιστικής δύναμης.

Η «Μήδεια» του Ευριπίδη πρόσθεσε κάτι στην πορεία σας;

Ως άνθρωπος που αγαπώ την Ελλάδα, ανέλαβα τη «Μήδεια» για να ολοκληρώσω εδώ τη διαδρομή μου στο θέατρο. Το αρχαίο δράμα βρίσκεται στις απαρχές του θεάτρου. Και ενώ απέχει από εμένα χιλιάδες χρόνια, τελειώνω το προσωπικό μου ταξίδι, που ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1968 στο Ροστόβ, στην Επίδαυρο. Θα επιστρέψω στη Γαλλία για να αρχίσουμε το φθινόπωρο τη δημιουργία της σχολής «Παράσταση- Εργαστήρι». Πρέπει να αφοσιωθώ στην παιδαγωγική. Πρέπει επειγόντως να γράψω βιβλία. Μου είναι πλέον αδύνατο να κάνω παραγωγές-

σκηνοθεσίες.

Υπάρχει διαφορά στην παράσταση, όπως την φανταστήκατε και όπως θα είναι;

 

Αυτό το ερώτημα απευθύνεται σε ονειροπόλους, αλλά ο ονειροπόλος δεν επιζεί σε αυτό το επάγγελμα. Στο θέατρο υπάρχουν δύο μεγάλα στάδια: σκέψη και υλοποίηση, όπου αυτό που βγαίνει είναι- περίπου ή ακριβώς- η αρχική ιδέα. Εγώ είμαι εναντίον αυτής της φόρμας. Υπάρχουν πολύ πιο πολύπλοκα και διαφορετικά στοιχεία ανάμεσα στη σκέψη και στην υλοποίηση. Μην περιμένετε να σας απαντήσω ως σοφός. Είναι ωραίο να είναι κανείς σοφός, αν ζει σε σπηλιά. Αν όμως βγει σε ανοιχτό πεδίο και αρχίζει να σκαλίζει, δεν του χρειάζεται η σοφία. Φυσικά το θέατρο είναι τέχνη, αλλά το θέμα της ικανότητας είναι σημαντικό στη τέχνη. Τι και πώς κάνεις κάτι, είναι πάντα το πιο σημαντικό ζήτημα. Μπορεί κάποιος να έχει το ταλέντο να παίζει βιολοντσέλο, αλλά χρειάζεται να έχει το βιολοντσέλο για να παίξει.

ΝΕΑ: Σάββατο, 2 Αυγούστου 2008

 

«Μήδεια» με τη ματιά του Βασίλιεφ

 Η Επίδαυρος φέτος δεν κάνει διακοπές. Οι ενταγμένες στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών παραστάσεις συνεχίζονται και ο Αύγουστος του 2008 μας υπόσχεται δυνατές συγκινήσεις. Μετά λοιπόν τους δύο σοφόκλειους Οιδίποδες της Ρούλας Πατεράκη («Οιδίπους Τύραννος», 420 π.Χ., και «Οιδίπους επί Κολωνώ», 406 π.Χ.) ακολουθεί η «Μήδεια» του Ευριπίδη στις 15 και στις 16 του μηνός.

Η φετινή παραγωγή του ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας φέρνει στην Επίδαυρο για πρώτη φορά μία από τις μεγαλύτερες μορφές του σύγχρονου ευρωπαϊκού θεάτρου, τον Ρώσο σκηνοθέτη, ερευνητή και παιδαγωγό Ανατόλι Βασίλιεφ. Η παρθενική σκηνοθεσία του έρχεται ένα σχεδόν χρόνο μετά το «Υλικό Μήδειας» του Χάινερ Μίλερ, που παρουσιάστηκε το περασμένο καλοκαίρι στη 13η Συνάντηση Αρχαίου Δράματος. Ο Βασίλιεφ αναρωτιέται πάνω στην ουσία της πράξης της προδομένης «βάρβαρης» μάγισσας που σκοτώνει τα παιδιά της καταγγέλλοντας την ανδρική απιστία και την άνιση γυναικεία μεταχείριση. «Η πρώτη απάντηση που έρχεται στο νου είναι: εκδίκηση», λέει η Βαλερί Ντρεβίλ, που ερμήνευσε τη μυλλερική ηρωίδα. Ομως ο Βασίλιεφ «αντικαθιστά τη λέξη «εκδίκηση» με τη λέξη «θυσία». Το δεύτερο μεγάλο στοίχημα του Ρώσου θεατραναθρώπου είναι ο χειρισμός του ποιητικού κειμένου χωρίς τη στερεότυπη έκφραση του λόγου και του συναισθήματος.

Ο Ανατόλι Βασίλιεφ, ο οποίος τα τελευταία χρόνια ζει μόνιμα στο Παρίσι, δεν είναι άγνωστος στο ελληνικό θέατρο. Στους Δελφούς έρχεται από το 1994 οργανώνοντας εργαστήρια και παρουσιάζοντας παραστάσεις, όπως η «Πολιτεία» και το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα ή η «Ιλιάδα» του Ομήρου. Το 1990 μοιράστηκε με τον Τζιόρτζιο Στρέλερ το ευρωπαϊκό βραβείο σκηνοθεσίας και πέντε χρόνια αργότερα το 1995 οι συμπατριώτες του του απένειμαν το βραβείο του Ιδρύματος Στανισλάφσκι, για τη «συμβολή του στην ανάπτυξη της θεατρικής παιδείας».

Μήδεια στις παραστάσεις της Επιδαύρου θα είναι η Λυδία Κονιόρδου, Τροφός /Αγγελος η Αγλαΐα Παππά, Ιάσονας ο Νίκος Ψαρράς, Αιγεύς ο Νίκος Καραθάνος, Παιδαγωγός ο Δημήτρης Κανέλλος, Κρέοντας ο Γιώργος Γάλλος.

Καθημερινή: 12/08/2008

 

Λυδία Κονιόρδου: Ο Βασίλιεφ είναι ο Ροντήρης και ο Κουν τού σήμερα

Στον Γιώργο Βιδάλη

Έχοντας μια ιδιαίτερη προσήλωση κι επιτυχημένη θητεία στο αρχαίο δράμα, η Λυδία Κονιόρδου μιλάει για τη Μήδεια και τη συνεργασία της με τον Βασίλιεφ. «Η Μήδεια δεν είναι άτομο, είναι ένα σύμβολο, όχι μόνο γυναικείο αλλά ανθρώπινο. Και μόνο ως τέτοιο μπορεί κανείς να το πλησιάζει και να το μελετά· σίγουρα όχι ως μία μεμονωμένη περίπτωση ανθρώπου, έστω και εξαιρετική. Ανήκει στον συλλογικό μύθο που μέρος του φέρουμε όλοι μέσα μας, άντρες και γυναίκες. Λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα γιατί, τουλάχιστον από την εμπειρία μου, είναι ο πλέον σύνθετος γυναικείος ρόλος του αρχαίου δράματος. Η κόρη, η ερωμένη, η μάνα, η μάγισσα, η προφήτισσα, η βασίλισσα, ο Μαύρος άγγελος θανάτου και καταστροφής».

Η προδοσία, η ζήλια, η ταπείνωση, η καταπίεση είναι οι λόγοι που θα την οδηγήσουν σ’ αυτή την τρομερή πράξη;

«Η πράξη της, σύμφωνα με την προσέγγιση του Ανατόλι Βασίλιεφ, χαρακτηρίζεται σαν θυσία όχι σαν φόνος. Φυσικά η προδοσία των όρκων, ο εξευτελισμός και τελικά η εξορία τροφοδοτούν τον μεγάλο θυμό. Όμως η πράξη είναι τόσο απόλυτη και ανέκκλητη που υπερβαίνει μια απλή πράξη εκδίκησης. Είναι πράξη θυσίας και αυτοθυσίας της μάνας που προσφέρει τα παιδιά της για να πληγωθεί η καρδιά του Ιάσονα, όπως τονίζει ξανά και ξανά στο έργο. Ακόμα κάτι που συχνά παραβλέπεται, καταστρέφει όλο το βασίλειο της Κορίνθου ολοσχερώς, τώρα και μελλοντικά, με τις πράξεις της».

«Ο θυμός κρείσσων των βουλευμάτων» («η παραφορά μου είναι μεγαλύτερη από τη λογική μου») λέει κάπου. Είναι ένα «κλειδί» κατανόησης για τη συμπεριφορά της;

«Ο θυμός είναι η κινητήρια δύναμη όλου του έργου, όπως είναι αντίστοιχα ο θυμός του Αχιλλέα στην Ιλιάδα. Είναι μια πλευρά των κοσμικών δυνάμεων που φέρει και ο άνθρωπος σαν μέρος του όλου. Ξυπνάει πάντα όταν υφίσταται εξευτελισμό, λεηλασία, απληστία, προδοσία, βιασμό, με απρόβλεπτα και ακραία καταστρεπτικά αποτελέσματα. Μήπως σήμερα δεν ζούμε τα σημάδια του θυμού της Φύσης, που ταπεινώνεται καθημερινά από την αλαζονεία του “πολιτισμένου κόσμου”; Δεν υπάρχει λογική στην αντίδραση, σίγουρα όμως μπορούμε να δούμε τα αίτια. Ο κόσμος όμως σήμερα δεν θέλει να βλέπει τα αίτια, γιατί τότε θ’ αναγκαστεί να αλλάξει τον τυφλό ανέμελο δρόμο του προς την υλική “ανάπτυξη” και το “κέρδος”. Μόνο από κάποιο μεγάλο πόνο, ίσως, μάθει. Ή Πληγωθεί η καρδιά του, όπως του Ιάσονα».

Πώς λειτουργεί η Μήδεια μ’ αυτή την ακραία για την εποχή μας πράξη, τον αφανισμό των παιδιών της;

«Λειτουργεί σαν αρχέτυπη φιγούρα, γιατί το αρχέτυπο είναι ακόμα σε ισχύ μέσα μας, δεν έχουμε ακόμα περάσει σε άλλη βαθμίδα πολιτισμού για να μη μας αφορά. Υπάρχουν πολλές συλλογικές και μεμονωμένες περιπτώσεις που συνδέονται μ’ αυτό το αρχέτυπο. Ο πολιτισμένος κόσμος θεωρεί συμφέρον του να τις κατατάσσει στον χώρο της παθογένειας στην ατομική περίπτωση ή της τρομοκρατίας στη συλλογική: με την έννοια της τρομοκρατίας που δίνουμε στις πράξεις αυτοκτονίας του ανατολικού κόσμου, που ο δυτικός αδυνατεί να καταλάβει και θεωρεί αποτρόπαιες, αποσιωπώντας υποκριτικά τη δική του πράξη της αρπαγής του Χρυσόμαλλου Δέρατος και την ευθύνη του στη λεηλασία και βία αιώνων».

Τι το ξεχωριστό κομίζει ο Ανατόλι Βασίλιεφ στην αρχαία τραγωδία;

«Προέρχεται από τη μεγάλη ρωσική θεατρική σχολή του ψυχολογικού θεάτρου. Με βαθιά προσήλωση και μελέτη πάνω στα πρωτότυπα κειμένων, όπως η Ιλιάδα του Ομήρου ή οι διάλογοι του Πλάτωνα, ανέπτυξε έναν δικό του ολοκληρωμένο παιδαγωγικό και παραστασιακό κώδικα που του επιτρέπει να αντιμετωπίζει μεγάλα ποιητικά κείμενα έτσι όπως τους αρμόζει.

Στον τόπο μας στο παρελθόν, δάσκαλοι μεγάλοι, όπως ο Ροντήρης, ο Κουν, έδωσαν τις δικές τους απαντήσεις στα μεγάλα θέματα που προβάλλει το αρχαίο δράμα δημιουργώντας ανάλογες σχολές. Στην εποχή μας έχει απολεσθεί μια αναγνωρίσιμη κοινή σχολή θεάτρου. Αυτό δημιουργεί κάποιες φορές σύγχυση, αμηχανία και μοναχικές πορείες. Ο Βασίλιεφ “μπολιάζει” το θέατρό μας με μια ισχυρή, δοκιμασμένη αλλά και ανανεωτική σχολή που θεωρώ ότι τη χρειαζόμασταν σ’ αυτή τη φάση».

Πώς είναι στη δουλειά του;

«Πολύ απαιτητικός, πρώτα από τον ίδιο του τον εαυτό και μετά από τους συνεργάτες του. Εχει έναν πολυπρισματικό χαρακτήρα που εμφανίζει διαφορετικές όψεις κάθε φορά. Ισως, χαρακτηριστικό της ρώσικης ψυχής. Έχει πνοή, όραμα, μεγάλη αυστηρότητα, υπομονή και κυρίως μέθοδο. Νιώθουμε όλοι κοντά του πως το θέατρο αποκαλύπτεται σαν μεγάλη τέχνη».

Οι απλοί θεατές φρονηματίζονται από τις παραστάσεις αρχαίου δράματος; Οι κυβερνήτες κρατών θα γίνονταν καλύτεροι αν τις παρακολουθούσαν;

«Οι απλοί θεατές έχουν ανάγκη να ακούν τα κείμενα αυτά ξανά και ξανά. Γι’ αυτό και κατακλύζουν κάθε καλοκαίρι το θέατρο για να ξαναδούν τα ίδια έργα. Οι κυβερνήτες θα έπρεπε να τα έχουν κάτω από το μαξιλάρι τους μήπως και τους φωτίσουν, ώστε τουλάχιστον να μην είναι τόσο τυφλοί κι αποκτήσουν όραμα, όχι μόνο για τον πολιτισμό αλλά και για την ίδια την πορεία του ανθρώπινου είδους πάνω σ’ έναν υγιή πλανήτη».

 

Info: Πολυαναμενόμενη και πολυπρόσωπη, με τη σφραγίδα του Ρώσου σκηνοθέτη Ανατόλι Βασίλιεφ και με την παρουσία της Λυδίας Κονιόρδου στον ομώνυμο ρόλο, η περιοδεύουσα «Μήδεια» του Ευριπίδη από το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας θα παιχτεί την ερχόμενη εβδομάδα, Παρασκευή και Σάββατο, στην Επίδαυρο (χθες είχε πρεμιέρα στο αρχαίο θέατρο στο Δίον της Πιερίας). Στην παράσταση που παρουσιάζεται σε μετάφραση Εφης Φερεντίνου-Μπαστιά, σκηνικά Διονύση Φωτόπουλου, κοστούμια Τσάμπα Αντάλ, σύνθεση Τάκη Φαραζή, χορογραφία Τσάμπα Χόρβατ και με συνεργάτη σκηνοθεσίας τον Βασίλη Λάγγο πρωταγωνιστούν: Νίκος Ψαρράς (Ιάσων), Αγλαΐα Παππά (Τροφός-Αγγελος), Νίκος Καραθάνος (Αιγέας), Δημήτρης Κανέλλος (Παιδαγωγός), Γιώργος Γάλλος (Κρέων), Λεονάρδος Μπάτης (Κορυφαίος), Μαρία Δερεμπέ (Παιδί). Συμμετέχουν 18μελής Χορός και δέκα μουσικοί-χορευτές. Η «Μήδεια» στην Αθήνα θα έρθει: Υμηττός-Θέατρο Βράχων (29-30/8), Ηρώδειο (13-14/9), Ελευσίνα (16/9), Πετρούπολη-Θέατρο Πέτρας (18/9).


Ελευθεροτυπία: 09/08/2008

 

ΑΝΑΤΟΛΙ ΒΑΣΙΛΙΕΦ: «Μόνο οι χριστιανοί υποκριτές βλέπουν τη Μήδεια σαν παιδοκτόνο»

 

Συνέντευξη στον ΓΙΩΡΓΟ ΒΙΔΑΛΗ

 Σκηνοθέτης, δάσκαλος, παιδαγωγός. Ο 66χρονος Ανατόλι Βασίλιεφ είναι μια εξέχουσα μορφή διεθνώς. Ασχολούμενος με το θέατρο στη Μόσχα από το ‘73, έγινε ιδιαίτερα γνωστός με την ομάδα που έφτιαξε εκεί το ‘87 παρουσιάζοντας στη Ρωσία και στο εξωτερικό έργα των Πούσκιν, Τσέχοφ, Ντοστογιέφσκι, Μολιέρου, Πιραντέλο κ.ά. Η ενασχόλησή του με τον Πλάτωνα («Πολιτεία», «Συμπόσιο») και τον Ομηρο (Ιλιάδα) είναι πολύχρονη και συστηματική.

 Ο μύθος, το παιχνίδι, η άσκηση, η αυθεντική παρουσία στη σκηνή από τη μια, η φιλοσοφία, η θρησκεία, η λογοτεχνία από την άλλη, έχουν σφραγίσει την ερευνητική διαδρομή του. που είναι ένα τελετουργικό θέατρο στοχασμού και ποίησης.

Στην Ελλάδα έρχεται περιστασιακά συμμετέχοντας στις συναντήσεις Αρχαίου Δράματος στους Δελφούς κάνοντας σεμινάρια και παραστάσεις. Εγκατέλειψε τη Ρωσία πριν από τρία χρόνια και ζει κι εργάζεται στη Γαλλία ανάμεσα σε Λιόν και Παρίσι.

«Τη μάνητα ψάλλε θεά της κόρης του Αιήτη /την τρομερή, που σώριασε καημούς στους Κορινθίους /απ’ όταν φιλονίκησαν και πρωτομπήκαν σ’ έχθρα /ο κυβερνήτης της Αργώς, ο βασιλιάς Ιάσων /και λαγγεμένη από έρωτα η Μήδεια απ’ την Κολχίδα»

Παραφράζοντας τα λόγια του Αχιλλέα από την «Ιλιάδα» του Ομήρου, ο Ρώσος δημιουργός δίνει το στίγμα της οργής κι αντιπαράθεσης δύο διαφορετικών κόσμων στη «Μήδεια» του Ευριπίδη, που τον απασχολεί πρωτίστως στη δική του εκδοχή.

Σκηνοθετείτε αρχαία τραγωδία για πρώτη φορά.

«Με το θέατρο το μυστηριακό, το μεταφυσικό, ασχολούμαι συστηματικά πάνω από δεκαπέντε χρόνια. Προς αυτή την κατεύθυνση και με τρόπο εργαστηριακό παρουσιάσαμε σε περιοδείες: Το μυθιστόρημα του Τόμας Μαν “Ο Ιωσήφ και τα αδέλφια του” σαν μια λειτουργία με ύμνους της Ορθόδοξης Εκκλησίας κι αποσπάσματα από την Παλαιά Διαθήκη. Τους “Θρήνους” του προφήτη Ιερεμία. Το “Μότσαρτ-Σαλιέρι”. Τις “Μικρές τραγωδίες” του Πούσκιν. Την “Ιλιάδα” του Ομήρου. Ακολουθώντας πάντα τις αρχές του αρχαίου δράματος: λόγο, τραγούδι, χορό. Χρησιμοποιώντας και κινησιολογία από κινέζικες πολεμικές τέχνες.

Το αρχαίο δράμα έχει μεταφυσικές προεκτάσεις. Η πολύχρονη ενασχόλησή μου με το μυστηριακό θέατρο κλείνει τον κύκλο της τώρα με τη “Μήδεια”. Ολη αυτή η εμπειρία, η μεθοδολογία, η πορεία, με οδήγησε φυσιολογικά στο ανέβασμα της τραγωδίας του Ευριπίδη. Πολύτιμο βοήθημα ήταν και το “Υλικό Μήδειας” του Χάινερ Μίλερ, που παρουσίασα πέρσι και στους Δελφούς».

Το βασικό θέμα του έργου για σας;

 «Δεν διαφέρει πολύ από την “Ιλιάδα” του Ομήρου, τους “Πέρσες” του Αισχύλου ή την “Εκάβη” του Ευριπίδη. Δυο πολιτισμοί τείνουν να συναντηθούν για διαφορετικούς λόγους (κοινωνικούς, πολιτικούς, βιολογικούς) και σ’ αυτή την προσέγγιση το πεπρωμένο έχει καταλυτική δύναμη. Συνάντηση πολιτισμών πριν από την καταστροφή, η οποία προκαλείται απ’ αυτή τη συνάντηση. Υπάρχουν αναλογίες και στην εποχή μας. Κλείνουμε τα μάτια και λέμε ότι τίποτα δεν συμβαίνει. Οι πολιτικοί έχουν τη μεγαλύτερη ευθύνη».

 Τι βαρύτητα έχει η πράξη της Μήδειας με το φονικό των παιδιών της;

«Είναι μεγάλο λάθος και πολιτιστικό ψέμα να εξετάζουμε την τραγωδία της Μήδειας σαν ιστορία για παιδοκτονία. Τέτοια ερωτήματα βάζουν όσοι έχουν χάσει τον δρόμο τους μέσα στη χριστιανική ηθική. Είναι μια υποκρισία στο πλαίσιο του χριστιανισμού. Μιλάει κανείς για τον φόνο των πατεράδων και μανάδων στα έργα του Σέξπιρ; Δεν πρέπει να ξεχνάμε επίσης ότι η μοίρα του Ιάσονα είναι εξίσου σημαντική μ’ αυτή της Μήδειας στο έργο. Υπάρχει μια ισοτιμία στο κείμενο και για τους δύο».

 

Ο Ανατόλι Βασίλιεφ θα επισκεφθεί για λίγο το Αγιον Ορος μετά την Επίδαυρο, φιλοξενούμενος στη Μονή Ιβήρων. Επιστρέφοντας στη Γαλλία θ’ αρχίσει ξανά τα μαθήματα επαγγελματικής σκηνοθεσίας στη σχολή που έχει δημιουργήσει με τίτλο «Παράσταση ως εργαστήριο». Τον περασμένο μήνα παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ της Αβινιόν σε δική του σκηνοθεσία η παράσταση «Τερέζα-φιλοσοφία» βασισμένη σε μυθιστόρημα του Μπουαγέ ντ’ Αρζάνς.

Ελευθεροτυπία: 09/08/2008

 

Η «βάρβαρη σοφία» της Μήδειας

της Ιωάννας Μπλάτσου

Τετάρτη, 13.08.08

Κατακόκκινο σκηνικό του Διονύση Φωτόπουλου που παραπέμπει σε αρένα ταυρομαχιών, κοστούμια σε λευκό, μαύρο και κόκκινο, εορταστική ατμόσφαιρα με ζωντανή μουσική να παίζει ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια, η «Μήδεια» του Ευριπίδη και η Μήδεια της Λυδίας Κονιόρδου, ο Ανατόλι Βασίλιεφ του παγκόσμιου θεάτρου, ο Νίκος Καραθάνος (Αιγέας) και ο Γιώργος Γάλλος (Κρέοντας) του ελληνικού θεάτρου.

Την Παρασκευή, ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου, η ορχήστρα του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου θα κυοφορήσει τη μυστηριακή «Μήδεια».

«Ο Βασίλιεφ θεωρεί ότι το αρχαίο δράμα είναι ένα ποιητικό θέατρο με υπερβατικό χαρακτήρα, που σχετίζεται με ένα μυστηριακό, τελετουργικό χώρο, και παράλληλα η θεατρική έκφραση της σύγκρουσης διαφορετικών επιχειρημάτων και ιδεών», εξηγεί η Λυδία Κονιόρδου, τονίζοντας επίσης πως «η εποχή του αρχαίου δράματος και ειδικά του Ευριπίδη χαρακτηρίζονται από αυτή τη σύγκρουση ιδεών, αποτέλεσμα της οποίας είναι και η δημοκρατία, η φιλοσοφία των Σοφιστών. Η φιλοσοφία των Σοφιστών είναι το υλικό πάνω στο οποίο στηρίζεται η προσέγγιση της παράστασης».

 

Ο Γιώργος Γάλλος προσθέτει πως η μέθοδος του Ρώσου θεατράνθρωπου είναι «ένας συνδυασμός αυστηρών θεωρητικών και πρακτικών κανόνων με ελευθερία έκφρασης και διάθεσης για παιχνίδι».

 Ο Νίκος Καραθάνος συμπληρώνει πως «ο Βασίλιεφ είναι ένας δάσκαλος που, όταν υπάρχει το αίτημα του φαγητού, πρώτα σε οδηγεί να μάθεις τι είναι πείνα και μετά προσπαθεί να σε χορτάσει. Με τον Βασίλιεφ είναι καμιά φορά σαν να βρίσκεσαι στο δημοτικό. Είναι σαν να ψάχνει τη μικρή ηλικία μέσα σου. Αυτά που τολμάει στην παράσταση δεν τα τολμάει εύκολα σκηνοθέτης». Ο Γιώργος Γάλλος, που υποδύεται τον Κρέοντα στην παράσταση, «είναι βασιλιάς μιας πόλης φιλέορτης, που βρίσκεται δηλαδή σε κατάσταση μόνιμης γιορτής και χαράς. Εδώ, η σοφία και η λύπη δεν έχουν θέση, πόσω μάλλον όταν αυτά τα στοιχεία τα φέρει μία ξένη, μία βάρβαρη. Τέτοια φιλέορτα μοντέλα διακυβέρνησης, φυσικά, είναι πολύ βολικά για το σύστημά μας, όπου ο κόσμος δεν πρέπει να σκέφτεται».

 Η Λυδία Κονιόρδου συμφωνεί πως «ο δυτικός κόσμος δεν μπορεί να καταλάβει τη διαφορετικότητα του ανατολικού κόσμου, όπως και ο κόσμος του Ιάσονα δεν μπορούσε να καταλάβει εκείνον της Μήδειας. Γι’ αυτό σαφώς οι δύο διαφορετικοί κόσμοι συγκρούονται. Και μέσα από τη σύγκρουση, στην ουσία συνειδητοποιούν τον εαυτό τους και αυτοπροσδιορίζονται. Η Μήδεια ένα ενδιάμεσο πρόσωπο ανάμεσα σε θεούς και ανθρώπους, που δεν τιμωρήθηκε ούτε από τους μεν ούτε από τους δε, αλλά ξαναγύρισε στη φύση, όπου και ανήκε. Ο Ιάσονας μέσα από θανάτους συνειδητοποιεί κι αυτός τον εαυτό του, τι λάθος έκανε, τι πληρώνει, ποια είναι η φύση του».

 Ποια όμως ήταν η φύση, η μορφή της συνεργασία των ηθοποιών με το Ρώσο σκηνοθέτη;

 «Αν έδινα μια μορφή στη συνεργασία μας», λέει ο Νίκος Καραθάνος, «θα ήταν αυτή του πατέρα, γιατί έχει όλη την οικειότητα κα την αυστηρότητα του γονιού». Ο Γιώργος Γάλλος θα έλεγε ότι «μοιάζει με δώρο. Δώρο όμως ουσιαστικό και λειτουργικό, όχι διακοσμητικό».


ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ: 13/08/2008

 

Δάσκαλος θεάτρου

της Ιωάννας Μπλάτσου

Η συνάντηση με έναν από τους τελευταίους μεγάλους δασκάλους του παγκόσμιου θεάτρου δεν θα μπορούσε παρά να είναι μια συναρπαστική εμπειρία. Χωρίς ίχνος έπαρσης και επιδειξιμανίας, αλλά επιλέγοντας πολύ προσεκτικά τις λέξεις που χρησιμοποιεί καθώς, όπως λέει, «η γλώσσα αποτελεί το δεύτερο σώμα των ανθρώπων», ο 66χρονος θεατράνθρωπος μιλά για τη μέθοδό του και το ελληνικό θέατρο και επιμένει πως «αν δεν υπάρχει σύγκρουση, τότε το καλλιτεχνικό πεδίο δράσης δεν έχει σπορά μέσα του».

▪ «Στο πρώτο στάδιο της δημιουργικής του εργασίας ο καλλιτέχνης πρέπει να απευθύνεται στη διαίσθησή του, στη μνήμη που υπήρχε πριν από αυτόν. Είμαι απόλυτα βέβαιος γι’ αυτό. Οπως και για το ότι, αν δεν υπάρχει σύγκρουση, τότε το καλλιτεχνικό πεδίο δράσης δεν έχει σπορά μέσα του».

▪ «Η θεωρία και η πράξη του ίδιου του θεάτρου συσσωρεύουν όλο τον πολιτισμό. Αξιοποιώντας τα ένας δημιουργός σημαίνει ότι έρχεται σε επαφή όχι μόνο με το συγκεκριμένο έργο αλλά και με πολλά άλλα. Εντρυφά στη μυστηριακή διάσταση της τέχνης».

▪ «Όλοι οι διάλογοι του Ευριπίδη διακατέχονται από αδιάκοπη διαμπερή δράση. Είναι σαν ένα δέντρο με κλωνάρια και πάνω στον κορμό αυτού του δέντρου βρίσκονται οι τρεις διάλογοι της τραγωδίας ανάμεσα στη Μήδεια και στον Ιάσονα. Ο Ευριπίδης γράφει διαλόγους. Και βάζει τους ήρωές του στη βάση της ρητορικής. Η πορεία της ιστορίας και των διαλόγων του Ιάσονα και της Μήδειας καταλήγει σε έναν κορμό που διακλαδίζεται σε δύο μεγάλα κλωνάρια, δύο μεγάλους δρόμους: του Ιάσονα και της Μήδειας. Γι’ αυτό και λέω ότι ο μύθος, το δράμα αυτής της τραγωδίας, δεν τελειώνει με τη Μήδεια, όπως πιστεύει ο περισσότερος κόσμος, αλλά με τον Ιάσονα. Και θα μπορούσε το έργο του Ευριπίδη να λέγεται είτε “Μήδεια” είτε “Ιάσονας” είτε “Μήδεια και Ιάσονας”».

▪ «Ο Ευριπίδης μάς κληροδότησε μια εκπληκτική δομή τραγωδίας με τη “Μήδεια”. Προτείνει μάλιστα δύο φινάλε. Το πρώτο βρίσκεται στο μονόλογο του Αγγελιαφόρου και αμέσως μετά έρχεται ο καινούργιος μύθος, δηλαδή η επινόηση του Ευριπίδη η οποία ολοκληρώνεται με την προσευχή του Ιάσονα που απευθύνεται στον Δία. Αρα με αυτά τα δύο φινάλε που προτείνει ο Ευριπίδης ξεφεύγει από τα όρια του μύθου (σ.σ. ως προς το πρόσωπο που φόνευσε τα παιδιά και τον τρόπο με τον οποίο διέφυγε η Μήδεια από την Κόρινθο). Γιατί είναι απαραίτητο στην τραγωδία του Ευριπίδη η Μήδεια να εκτελέσει αυτή την πράξη, δηλαδή τη θυσία των παιδιών, την οποία η πλειονότητα των θεατών και των αναγνωστών θεωρεί πράξη φόνου. Γιατί αυτή η πράξη είναι σαν πέτρα στο δρόμο, από την οποία ξεκινούν δύο δρόμοι, τα δύο κλωνάρια που λέγαμε παραπάνω: ο ένας είναι η Μήδεια και ο άλλος ο Ιάσονας, ο ήρωας, ο Αργοναύτης, που έτσι παραμένει ως το τέλος της τραγωδίας. Ο Ιάσονας δεν πρέπει να γίνεται ο σύζυγος της συζύγου. Δεν μπορούμε να βλέπουμε αυτόν το μύθο ως μια οικογενειακή ιστορία. Δεν μπορούμε».

▪ «Η κατάσταση της θεατρικής εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ελλάδα είναι πολύ καταθλιπτική, πολύ στενόχωρη. Γι’ αυτό και το θέατρό σας χωρίζεται σε χειμερινή και θερινή σεζόν. Στη θερινή σεζόν παίζονται αρχαία δράματα και στη χειμερινή δυτικό θέατρο. Αυτό όμως είναι σαν αγώνας πυγμαχίας. Και ο ηθοποιός, αντί να δοκιμάζεται και να εκπαιδεύεται στο αρχαίο και στο σύγχρονο ευρωπαϊκό θέατρο, βρίσκεται ανάμεσα στους δύο “πυγμάχους”, στις δύο σεζόν, και δέχεται συνεχείς γροθιές στη μούρη. Ο Έλληνας ηθοποιός κυκλοφορεί μονίμως με σπασμένη μούρη. Μονίμως έχει μελανιές στο πρόσωπο και παραμορφωμένη ψυχή. Γιατί αυτά τα δύο δράματα είναι τελείως αντίθετα και βρίσκονται σε σύγκρουση μεταξύ τους».

▪ «Θεωρώ πολύ μεγάλη τιμή το ότι μου έγινε η πρόταση να δουλέψω πάνω στην τραγωδία του Ευριπίδη. Είμαι πραγματικά ευγνώμων στον Γιώργο Λούκο, που δέχθηκε την πρότασή μου. Και, ναι, καταλαβαίνω τι σημαίνει ηθοποιός, και ως άνθρωπος και ως επαγγελματίας, στην ορχήστρα του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου. Κι εδώ θέλω να πω πως είναι πραγματικά σπάνιο και ασυνήθιστο για μια μεγάλη ηθοποιό όπως είναι η Λυδία Κονιόρδου να απαρνείται ό,τι έχει κάνει και έχει μάθει ως τώρα και να υιοθετεί μια τελείως διαφορετική προσέγγιση και πρακτική για την τέχνη της».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ: 14.08.08

 

«ΑΠΕΧΕΤΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ»

Με ποια κριτήρια επέλεξε ο Ανατόλι Βασίλιεφ μια μετάφραση του ΄40, της Έφης Μπαστιά; «Η γλώσσα της δράσης έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επιλογή της μετάφρασης», λέει. «Όταν την επέλεγα ήμασταν τρεις, η Λυδία Κονιόρδου, μια ειδική Ρωσίδα ελληνίστρια που έκανε κατά λέξη τη μετάφραση και εγώ. Δεν γνωρίζω την ελληνική γλώσσα. Μήπως οι Έλληνες γνωρίζουν την αρχαία ελληνική; Έχουμε την ίδια απόσταση, ίσως εσείς πιο μακρινή από την αρχαία, και οι δυο παίζουμε σε ξένη γλώσσα. Βάλαμε κάποιες σταθερές, κάποιες παραμέτρους πάνω στις οποίες ορίσαμε τη δουλειά μας. Κάναμε κάποιες διορθώσεις στο μεταφρασμένο κείμενο, για να καλύψουμε την απόσταση από το ΄40 έως σήμερα. Η αντιστοιχία της μετάφρασης έπαιζε τον ενδιάμεσο, καθοριστικό ρόλο- γιατί το θέατρο δεν είναι γραπτό αλλά προφορικό δράμα, που μιλιέται. Δεν δουλεύω με τη μετάφραση, δουλεύω με το πρωτότυπο κατά λέξη».

«ΣΑΝ ΚΡΙΘΑΡΑΚΙ ΣΤΟ ΜΑΤΙ»

Για το αν νιώθει ξένος στην Ελλάδα, για την «κλειστή» νοοτροπία του Νότου που εισπράττει δουλεύοντας εδώ λέει: «Όσο καιρό δουλεύω εδώ, έχω ένα συναίσθημα που δεν μπορώ να υπερνικήσω. Καλλιτεχνικά, μου δημιουργεί ανασφάλεια. Νιώθω σαν τον λαγό σε ξένο δάσος. Και ενώ ζω υπό συνθήκες ηρεμίας- καλός καιρός, φιλόξενος κόσμος, συνεργασία με δημιουργικούς και πρόθυμους ανθρώπους- υπάρχει αυτή η επίμονη, περίεργη αίσθηση, ένα συνεχές αίσθημα κινδύνου, που δεν ξέρω από πού θα μου ΄ρθει και από πού να φυλαχτώ. Η Ελλάδα είναι “κλειστή” χώρα. Και αυτό είναι ένα από τα μεγάλα προβλήματα του πολιτισμού σας. Κάνετε φεστιβάλ, αλλά απλώς το κοιτάτε. Πρέπει να μάθετε πώς να το αναπτύξετε, να το βελτιώσετε. Σαν να έχετε κριθαράκι στο μάτι. Είναι κλειστό και συνέχεια πρήζεται. Ίσως να μην είναι έτσι, να κάνω λάθος. Μπορεί να ευθύνεται το προσωπικό μου συναίσθημα για τις χώρες του Νότου. Γνωρίζω πολύ καλά τη νοοτροπία του Νότου, έχω ανατραφεί στο κέντρο του Μπακού, στο Αζερμπαϊτζάν. Όταν μεγάλωσα πήγα στο Ροστόβ, μετά στη Μόσχα για σπουδές. Δεν γύρισα ποτέ πίσω για δουλειά. Μου αρέσει να ζω το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου σε χώρες του Νότου, αλλά προσπαθώ να μη δουλεύω σε αυτές».

ΝΕΑ: Σάββατο, 2 Αυγούστου 2008

 

Η Ελλάδα έχει όλα τα κακά της Σοβιετικής Ένωσης

 Απαυδισμένος με διάφορα προβλήματα που προέκυπταν στην παραγωγή της «Μήδειας» έδειχνε ολοφάνερα στη κουβέντα μας ο Βασίλιεφ. Τονίζοντας μάλιστα ότι δεν θα ‘θελε στο μέλλον να έχει σχέση με τη θεατρική ελληνική πραγματικότητα.

 «Προβλήματα που μου θυμίζουν ενίοτε τη Ρωσία της σοβιετικής εποχής. Γραφειοκρατία, αδιαφορία για τη δουλειά, οκνηρία. Τίποτα να μη γίνεται σωστά. Φριχτή κατάσταση. Αυτά συμβαίνουν στις χώρες του Νότου. Στο Νότο είναι ωραία να ζει κανείς για να κάθεται, να πίνει κρασί, να γυροφέρνει, να κάνει ταξιδάκια. Αλλά να δουλεύει… ούτε συζήτηση. Ύπνος, σιέστα, ξάπλα. Απίθανη νοοτροπία. Δεν μπορώ να εργαστώ σε νότιες χώρες υπ’ αυτές τις συνθήκες. Μπορεί να φταίει και το ότι είμαι Ταύρος στο ζώδιο…».

 Η σχέση σας με τους ηθοποιούς;

 «Τελείως διαφορετική. Ταλαντούχοι, εργατικοί, με αγάπη για το θέατρο. Βέβαια το επίπεδο της θεατρικής παιδείας στην Ελλάδα είναι κακό. Μόνο οι πιο προικισμένοι έχουν αποκτήσει μια θεατρική αυτομόρφωση. Γι’ αυτό κι αναγκαστήκαμε να κάνουμε σεμινάρια από τέλη Φεβρουαρίου έως το Μάιο και μετά αρχίσαμε πρόβες για τη “Μήδεια”. Το θέατρο στην Ελλάδα είναι ερασιτεχνικό σε θέματα παιδείας. Λείπει η κατάλληλη εκπαίδευση και πρακτική ενασχόληση».

 Ελευθεροτυπία: 09/08/2008

διαβάστε επίσης  «Μήδεια» δια χειρός Βασίλιεφ! στο ενδιαφέρον blog   Θέατρο Μπρος και πίσω από την Αυλαία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.