ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ: …Τη στιγμή που είναι αφύλαχτος αυτός που θέλει … (συνέντευξη στην Σύλβια Λιούλιου)

VOGIATZIS

Συναντηθήκαμε στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων μετά την παράσταση της Ήμερης. Ήταν κουρασμένος και ανήσυχος. Οι πρόβες του για τον Πρίγκιπα του Χόμπουργκ που ανεβαίνει στο Rex έφταναν κιόλας στην εντατικοποίησή τους. Ακολούθησε μια σπάνια εμπειρία συζήτησης για την ουσία του θεάτρου με έναν άνθρωπο της τέχνης που προσφέρει στην ουσία σωματοποίηση. Ο Λευτέρης Βογιατζής: το πνεύμα που δεν ησυχάζει.

Κύριε Βογιατζή, πώς ορίζετε το ωραίο;

Στη ζωή η ομορφιά βρίσκεται στη φύση. Όχι ως απεικόνιση, αλλά ως σύνθεση. Μια ειδική στιγμή της προσωπικής υπόστασης σε συνδυασμό με μια στιγμή της φύσης θα μπορούσε να γεννήσει μια διάσταση ωραίου. Δεν είναι κάτι εξωτερικό. Είναι αυτή η ένωση. Υπήρξαν στιγμές στη ζωή μου που συνέπιπταν με μια βαθιά συγκίνηση και τότε μου γεννιόταν η φράση «μα αυτό έχει ομορφιά». Έχω την εντύπωση ότι περικλείει πολλές κατηγορίες πραγμάτων. Ακόμη και στιγμές οδύνης ή τρομερής ασχήμιας.

Όταν παίζετε, έχετε στιγμές τέτοιας συνειδητοποίησης – στιγμές που ομοιάζουν με μιαν εμπειρία ομορφιάς;

Ναι. Στην Ήμερη σχεδόν κάθε μέρα από κάτι. Αυτό για μένα ήταν αποκάλυψη. ’ρχισε να με αγγίζει σε πράγματα πολύ προσωπικά, που δεν είναι δυνατόν να τα προσδιορίσεις. Γίνονται.

Κατά την προετοιμασία της Ήμερης υπήρξαν στιγμές που νιώσατε μόνος; Είναι ένας μονόλογος, παρότι ανέβηκε με τον ιδιαίτερο τρόπο της παρουσίας του άλλου προσώπου.

Δεν μπορώ να πω ότι ένιωσα τελείως μόνος. Ένα που μπορώ να πω με σιγουριά είναι ότι αγαπώ αυτό που έκανα, αλλά πιστεύω ότι οι μονόλογοι για τους ηθοποιούς είναι λιγότερο ενδιαφέροντες από το θέατρο. Από τις σκηνές όπου είσαι με δύο ηθοποιούς και πάνω. Έτσι πιστεύω.

Κάθε φορά ανεβάζετε τον προσωπικό σας πήχη τολμώντας τρόπους που δεν έχουν σχέση με το προσδοκώμενο: Αντιγόνη σε σεφερικό τοπίο, Ντοστογιέφσκι με χρήση της πιο σύγχρονης τεχνολογίας… Αισθάνεστε και στην υποκριτική την ανάγκη μιας συνομιλίας με τον πειραματισμό;

Δεν υπάρχει καμιά ανάγκη. Υπάρχει μια πραγματικότητα. Ο πειραματισμός είναι μέρος και της τέχνης και της ζωής. Δεν γίνεται χωρίς να πειραματιστείς. Αποκλείεται. Πάντως, ο πειραματισμός δεν μπορεί να έχει το χαρακτήρα αυτοσκοπού.

VOGIATZIS 1

Πώς ορίζετε τη δημιουργία στην πρόβα;

Τώρα πια, που έχω μεγαλώσει, αυτό που πίστευα παλιά το πιστεύω ακόμα πιο απόλυτα. Ότι, δηλαδή, υπάρχουν ζητούμενα τα οποία μεταβάλλονται συνέχεια. Στοιχεία που μεταβάλλονται από την ένταξη μέσα στα ζητούμενα των ζωντανών ανθρώπων. Τώρα είμαστε εδώ, σε είκοσι λεπτά λίγο πιο εκεί, μετά ξαναγυρνάμε, μετά τα παρατάμε όλα, τα σβήνουμε. Υπάρχει η κατεύθυνση που μπορεί να έχω από τον σκηνοθέτη αλλά σιγά σιγά χάνεται. Γίνεται ένα πάρε-δώσε που απαιτεί ωριμότητα σε σχέση με την επαγγελματική πλευρά.

Τι μπορεί να σημαίνει επαγγελματισμός στην πρόβα;

Όταν λέω επαγγελματισμός εννοώ το ύψιστο. Δεν εννοώ το συμβατικό. Ο επαγγελματισμός ταυτίζεται με την απόλυτη συμμετοχή. Με το ενδιαφέρον. Αυτά είναι ανάγκη να τα έχει ο ηθοποιός. Να τα καλλιεργεί. Μανιακά. Η ώρα της πρόβας είναι κάτι που δεν μπορεί να ξαναγίνει. Από μέρα σε μέρα δεν επαναλαμβάνεται. ’λλη η σημερινή, άλλη η αυριανή. Κάθε μέρα που περνάει είναι όπως στη ζωή κάτι πολύτιμο. Αυτό δεν μαθαίνεται δυστυχώς πουθενά.

Στις σχολές;

Στις σχολές –και αυτή είναι και η αιτία που δεν διδάσκω– δεν μπορεί να υπάρξει μάθημα για τη δημιουργία προβλημάτων. Αν κάποιος πάει σε μια σχολή και επιχειρήσουν να του μάθουν πώς να έχει προβλήματα μπορεί να τρελαθεί και μόνον από την ονομασία του μαθήματος. Και όμως δεν γίνεται χωρίς αυτό. Γιατί αλλιώς δεν υπάρχει καμιά λύση. Δεν έχεις πρόβλημα; Δεν έχεις λύση. Είναι πολύ μεγάλη τέχνη να θέτεις δυσκολίες.

Πώς ορίζονται οι δυσκολίες;

Είναι κάτι σαν αντιστάσεις. Σου φαίνεται ότι κάτι το ξέρεις και ξέρεις και τον τρόπο να το κάνειςκι εσύ πολύ σοφά λες «όχι δεν το ξέρω». Αν όντως πείσεις τον εαυτό σου ότι δεν το ξέρεις, ανοίγεται ένα βάραθρο. Γιατί ό,τι ξέρουμε ή ό,τι νομίζουμε ότι το ξέρουμε, το ξέρουμε σύμφωνα με έναν τρόπο. Σύμφωνα με άλλους δεν το ξέρουμε. Ένα από τα πράγματα που με έχουν ταράξει είναι η ασύλληπτη διαφορά ανάμεσα στην εξήγηση και στην πράξη. Η πράξη δεν λειτουργεί με τους κανόνες της εξήγησης. Αυτός που θα καταλάβει τα λόγια που θα του πει κάποιος –ας πούμε ο σκηνοθέτης– θα τα καταλάβει με ένα κλικ που δεν έχει σχέση με τα λόγια. Είναι μια άλλη γλώσσα η πράξη.

Που σημαίνει ότι δεν έχει σχέση το «καταλαβαίνω» με το «κάνω»;

Καμία. Αν κάποιος σου πει ότι πρέπει να βάλεις το πόδι σου σε αυτό το κομμάτι του έλους για να ξεφοβηθείς και να δεις ότι μπορεί να σου το ρουφήξει το πόδι αλλά μέχρι τον αστράγαλο κι εσύ φοβάσαι ότι μπορεί να σε ρουφήξει ολόκληρο, δεν υπάρχει άλλος τρόπος να το διαπιστώσεις παρά αν βάλεις το πόδι. Αυτό αυτομάτως καταργεί την εξήγηση που σου έχουν δώσει. ’σχετα αν σε έχουν ενθαρρύνει με την εξήγηση. Η στιγμή που θα βάλεις το πόδι σου δεν έχει σχέση με την εξήγηση. Αυτό οι συνάδελφοί μας στο εξωτερικό το ξέρουν πάρα πολύ καλά.
Κι αυτό είναι που δεν έχουμε εμείς. Όχι το ταλέντο, ούτε την αξία. Ορισμένες κοινές βάσεις. Δηλαδή ότι στις δέκα η ώρα το πρωί που θα αρχίσει η πρόβα ο ηθοποιός είναι έτοιμος να ανοίξει τρύπα με το κεφάλι του στο ταβάνι. Με τον φυσικότερο τρόπο. Αυτό ως επάγγελμα.

Έχετε διδακτική σχέση ή σχέση διαλόγου με τους νέους ηθοποιούς;

Δεν πιστεύω στη διδασκαλία. Πολλές φορές γίνεται άφθονα. Αλλά πάντοτε από ανάγκη. Ή και χωρίς λόγο, γιατί κανείς πρέπει να μπορεί και να δεχτεί αυτό το οποίο διδάσκεται. Εγώ πιστεύω τυφλά στον νέο ηθοποιό. Από δική μου ανάγκη. Γιατί αν δεν πίστευα, αυτομάτως κάτι θα κοβόταν μέσα μου. Ενώ μου είναι πάρα πολύ εύκολο να επιβάλω αυτό που θέλω, κάνω το αντίθετο. Δεν θέλω πια να επιβάλω τίποτα. Όταν δω ότι υπάρχει διάλογος, ότι υπάρχει απόλυτη ανάγκη –πολύ σπάνια– εκεί ορμάω. Εκεί νιώθω απόλυτα ευτυχής. Ξέρεις τι πάει να πει ορμάω; Τα πάνω κάτω, προκειμένου να βρεθεί κάτι. Τη στιγμή που είναι αφύλαχτος αυτός που θέλει.

Ο Γκροτόφσκι λέει ότι «μια εμπνευσμένη στιγμή ισούται με χίλιες ώρες προσωπικής δουλειάς». Εσείς έτσι θα ορίζατε την έμπνευση;

Ναι, έτσι τελείως. Η έμπνευση είναι πάλι μια σύνθεση. Ανακάλυψα ότι η διάσταση της έμπνευσης έχει σχέση με μια απόλυτη συγκέντρωση και με τη μεγάλη τόλμη. Κάτι επεμβαίνει σε κάτι άλλο και μπορεί να σου βγάλει στην επιφάνεια κάτι πάρα πολύ προσωπικό το οποίο δεν έχει εξήγηση και μετά ξεχνιέται αμέσως. Δεν είναι δυνατόν να σου συμβεί στο ίδιο σημείο. Ποτέ.

Καταπιάνεστε φέτος στο Εθνικό με ένα έργο του Κλάιστ. Τι σας ώθησε να ασχοληθείτε, δεύτερη φορά στην καριέρα σας, με αυτόν τον ιδιοφυή αυτόχειρα;

Εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν μεγαλοφυή συγγραφέα που δεν είχε την ευκαιρία να πραγματωθεί όσο ζούσε· ως συνείδηση της αξίας του. Υπάρχει ένα στοιχείο του που μου αρέσει πάρα πολύ. Ένα στοιχείο έντονου μετεωρισμού. Ο τρόπος που εμφανίζεται το μη αναμενόμενο. Και μια μοντερνικότητα, καμιά φορά ακόμη και μέσα στην παλαιότητα, που εκπλήσσει. Στο διάλογο, ειδικά, με παλαιότερα γλωσσικά στοιχεία δημιουργεί μιαν εντελώς σύγχρονη αίσθηση. Κανείς από τους σύγχρονούς του δεν είχε φτάσει σε αυτό το σημείο. Ο Πρίγκιπας είναι ένα πολύ δύσκολο έργο. Ένα σπουδαίο έργο.

Πότε αισθάνεστε περισσότερο ο εαυτός σας; Στη διάρκεια της πρόβας ή στην καθημερινότητά σας;

Έχει χαθεί η διαχωριστική γραμμή. Είναι πολλές οι ώρες. Πολλή δουλειά. Όμως ένα ξέρω· με βασανίζει ότι έχει χαθεί η κυριότητα της ζωής.

Σας απασχολεί η έννοια της υστεροφημίας σας;

Όχι. Καθόλου. Και είναι και μια παρηγοριά. Γιατί για σκέψου να με απασχολούσε…

Αρθρογράφος: συνέντευξη: Σύλβια Λιούλιου / interview by Sylvia Liouliou

δημοσιεύτηκε στο περιοδικό HIGHLIGHTS τεύχος 33

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.