MASTER CLASS: Μαθήματα σκηνοθεσίας από τους σημαντικότερους σύγχρονους κινηματογραφιστές του Laurent Tirard (Εκδόσεις Πατάκη, Πρώτη Έκδοση Οκτώβρης 2008 ). ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Αλκυόνη Τσέγκου. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Εύα Στεφανή. ΣΕΙΡΑ: ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ.

MASTERCLASS

ΣΕΙΡΑ: ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ

Κάθε σπουδαίος σκηνοθέτης έχει μια ιδιαίτερη μέθοδο δουλειάς. Ο Martin Scorsese προετοιμάζει κάθε του πλάνο με πολύ μεγάλη ακρίβεια εκ των προτέρων, έτσι ώστε να έχει την ευκαιρία να αλλάξει τα πάντα αν νιώσει την ανάγκη. Ο Lars Von Trier, από την άλλη, αρνείται να σκεφτεί ένα πλάνο πριν από τη στιγμή του γυρίσματος. Και ο Bernardo Bertolucci προσπαθεί να ονειρεύεται τα πλάνα του το προηγούμενο βράδυ. Κι αν αυτό δε λειτουργήσει, περιπλανιέται στο πλατό μόνος του με ένα βιζέρ, φανταζόμενος τις σκηνές πριν φτάσουν οι ηθοποιοί και το συνεργείο.

Στο Master Class: Μαθήματα σκηνοθεσίας από τους σημαντικότερους σύγχρονους κινηματογραφιστές ο Laurent Tirard συνομιλεί με είκοσι έναν από τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες της εποχής μας, επιτρέποντας στον καθένα να μιλήσει ελεύθερα για την ουσία της τέχνης του. Σε αυτές τις συνεντεύξεις –οι οποίες είχαν αρχικά δημοσιευτεί στο γαλλικό κινηματογραφικό περιοδικό Studio– οι σκηνοθέτες εξερευνούν το όραμά τους καθώς και τις τεχνικές τους, φωτίζοντας τόσο τη διαδικασία όσο και τον άνθρωπο και βοηθώντας μας να καταλάβουμε τι κάνει τον κάθε σκηνοθέτη –και τις ταινίες του– μοναδικό.

«Τι ευχαρίστηση να διαβάζει κανείς σημαντικά πράγματα για τη σκηνοθεσία από αυτούς τους μάστορες της τέχνης. Η κάθε συνέντευξη ξεχειλίζει από βάθος – και ειλικρίνεια».

Leonard Maltin

O Laurent Tirard γεννήθηκε το 1967. Σπούδασε σκηνοθεσία στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, από το οποίο αποφοίτησε με έπαινο το 1989. Εργάστηκε για ένα χρόνο ως αναγνώστης σεναρίων για το στούντιο της Warner Bros. στο Λος Άντζελες και στη συνέχεια ως δημοσιογράφος για το γαλλικό κινηματογραφικό περιοδικό Studio, όπου επί επτά χρόνια έγραψε κριτικές για περισσότερες από εκατό ταινίες το χρόνο. Είχε επίσης την ευκαιρία να πάρει συνεντεύξεις από όλους τους σημαντικούς σύγχρονους σκηνοθέτες, ανάμεσα στους οποίους τον Martin Scorsese, τον JeanLuc Godard, τον John Woo, τον Steven Spielberg, τον Woody Allen και πολλούς άλλους, και να συζητήσει μαζί τους για τα πλέον πρακτικά ζητήματα της σκηνοθεσίας για μια σειρά με τίτλο «Leçons de Cinéma». Τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχει κάνει πράξη όλα αυτά τα μαθήματα, πρώτα δουλεύοντας ως σεναριογράφος για κινηματογραφικές και τηλεοπτικές ταινίες και μετά ως σκηνοθέτης δύο ταινιών μικρού μήκους, «Reliable Sources» και «Tomorrow is Another Day». Η πρώτη απέσπασε το Panavision Award στο κινηματογραφικό φεστιβάλ Avignon/New York. Η δεύτερη προτάθηκε για το κινηματογραφικό φεστιβάλ Telluride. Ο Laurent Tirard έχει πλέον ξεκινήσει την πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους. Ζει στο Παρίσι με τη γυναίκα του και το γιο του.

Η σειρά «Κινηματογραφικές σπουδές» φιλοδοξεί να γίνει μια βιβλιοθήκη αναφοράς για τη θεωρία και την πρακτική του κινηματογράφου, με έμφαση στις πιο πρόσφατες αισθητικές και θεωρητικές αναζητήσεις, στη σχέση τεχνολογίας και αισθητικής, καθώς και σε καινούριες προσεγγίσεις σε έργα παλαιότερων και νεότερων σκηνοθετών.

Εύα Στεφανή

ΑΦΗΝΕ ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΑΝΟΙΧΤΗ

ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΣΚΗΝΟΘΕΤΕΙΣ ΚΑΝΕ ΤΑΙΝΙΕΣ

ΜΗ ΔΑΝΕΙΖΕΣΑΙ – ΚΛΕΨΕ!

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΝΑ ΑΚΟΥΣ

Έτσι τιτλοφορούνται τα σύντομα αποσπάσματα από το βιβλίο που θα συναντήσετε στην συνέχεια του κειμένου για να πάρετε μια «γεύση» του.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Αλκυόνη Τσέγκου

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Εύα Στεφανή

ISBN: 978-960-16-2517-1
ΣΧΗΜΑ: 12×21
ΣΕΛΙΔΕΣ: 320
ΤΙΜΗ ΠΡΩΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: 17,00 €
ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ: Οκτώβριος 2008

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

ΜΠΕΡΝΑΡΝΤΟ ΜΠΕΡΤΟΛΟΥΤΣΙ

BERTOLUCCI

ΑΦΗΝΕ ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ ΑΝΟΙΧΤΗ


Είχα την ευκαιρία να γνωρίσω τον Jean Renoir στο Λος Άντζελες τη δεκαετία του εβδομήντα. Ήταν σχεδόν ογδόντα ετών και χρησιμοποιούσε αναπηρική πολυθρόνα. Συνομιλήσαμε για μία ώρα και συνειδητοποίησα έκπληκτος ότι οι ιδέες του σχετικά με τον κινηματογράφο ήταν οι ίδιες που νομίζαμε ότι είχαμε ανακαλύψει με το Νέο Κύμα, μόνο που τις είχε ανακαλύψει τριάντα χρόνια νωρίτερα! Κάποια στιγμή είπε κάτι που με σημάδεψε όπως το πιο σημαντικό μάθημα σκηνοθεσίας: «Πρέπει πάντα να αφήνεις την πόρτα του σετ ανοιχτή, γιατί ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να μπει». Εννοούσε βέβαια ότι πρέπει να ξέρεις πώς να αφήνεις χώρο για το απροσδόκητο, το μη αναμενόμενο και το αυθόρμητο, καθώς αυτά συχνά δημιουργούν τη μαγεία του κινηματογράφου.

ΠΕΤΡΟ ΑΛΜΟΝΤΟΒΑΡ

ALMODOVAR

ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΣΚΗΝΟΘΕΤΕΙΣ ΚΑΝΕ ΤΑΙΝΙΕΣ

Μία ή δύο φορές βρέθηκα με φοιτητές, σε αμερικάνικα κυρίως πανεπιστήμια, προκειμένου να απαντήσω σε ερωτήσεις σχετικά με τις ταινίες μου. Εκείνο που μου έκανε εντύπωση ήταν ότι, προφανώς, οι ταινίες μου δεν έμοιαζαν με ό,τι τους είχαν διδάξει οι καθηγητές τους. Μπορούσα να καταλάβω ότι ένιωθαν χαμένοι και μπερδεμένοι, όχι εξαιτίας της πολυπλοκότητας των απαντήσεων μου, αλλά εξαιτίας της απλότητας τους. Είχαν φανταστεί ότι θα τους αποκάλυπτα όλους τους εξειδεικευμένους κανόνες. Η αλήθεια όμως είναι ότι υπάρχουν είτε πάρα πολλοί είτε πάρα πολύ λίγοι. Και ξέρω εκατοντάδες παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι μπορείς να κάνεις μια καλή ταινία σπάζοντας όλους τους κανόνες. Θυμάμαι ότι όταν γύρισα την πρώτη μου ταινία, είχα τόσο πολλά προβλήματα, ώστε αναγκάστηκα να γυρίσω την ίδια σκηνή πολλές φορές στο διάστημα ενός ολόκληρου χρόνου. Ως αποτέλεσμα, στην αρχή της σκηνής η ηθοποιός είχε κοντά μαλλιά, στην επόμενη είχε λίγο πιο μακριά και στην τρίτη λήψη πολύ μακριά. Όταν το παρατήρησα στη διάρκεια του μοντάζ, νόμιζα ότι το κοινό θα αντιδρούσε άσχημα, γιατί πήγαινε κόντρα στο βασικότερο κανόνα, δηλαδή το ρακόρ. Όμως δεν πρόσεξε κανείς τίποτα. Αυτό ήταν για μένα ένα σπουδαίο μάθημα, επειδή κατάλαβα ότι, τελικά, κανείς δεν ενδιαφέρεται για τα τεχνικά λάθη, αν η ταινία έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία με αυθεντική οπτική γωνία. Οπότε, η συμβουλή μου σε οποιονδήποτε θέλει να κάνει ταινίες είναι να τις κάνει, ακόμα κι αν δεν ξέρει πώς. Θα μάθει καθώς τις κάνει, με τον πιο έντονο και τον πιο φυσικό τρόπο.
Βέβαια, η ουσία είναι να έχεις κάτι να πεις. Το πρόβλημα με τη νεότερη γενιά είναι ότι έχουν μεγαλώσει σε έναν κόσμο όπου η εικόνα είναι πανταχού παρούσα και παντοδύναμη. Από πολύ μικρή ηλικία γαλουχούνται με μουσικά βίντεο και διαφημίσεις. Αυτά τα είδη δε μ’ αρέσουν και τόσο, αλλά η εφευρετικότητα των εικόνων τους είναι αδιαμφισβήτητη. Έτσι, οι νεαροί δημιουργοί σήμερα έχουν μια κουλτούρα και μια γνώση της εικόνας πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που θα είχαν είκοσι χρόνια πριν. Εξαιτίας αυτού του γεγονότος, προσεγγίζουν τον κινηματογράφο δίνοντας έμφαση στη φόρμα και όχι στο περιεχόμενο και πιστεύω ότι αυτό μπορεί μακροπρόθεσμα να αποδειχθεί επιβλαβές. Στην πραγματικότητα, πιστεύω ότι η τεχνική είναι μια ψευδαίσθηση. Προσωπικά, ξέρω ότι όσα περισσότερα μαθαίνω τόσο λιγότερο θέλω να χρησιμοποιώ αυτά που μαθαίνω. Είναι σχεδόν σαν εμπόδιο, έτσι ολοένα και περισσότερο σκοπεύω στην απλότητα. Ουσιαστικά χρησιμοποιώ μόνο φακούς με πολύ μικρό ή πολύ μακρύ βάθος πεδίου και σπάνια κινώ την κάμερα. Έχω φτάσει στο σημείο όπου σχεδόν αναγκάζομαι να γράψω ένα κείμενο ώστε να δικαιολογήσω το ελάχιστο τράβελιγκ!

ΜΗ ΔΑΝΕΙΖΕΣΑΙ – ΚΛΕΨΕ!

Μπορεί επίσης κάποιος ως ένα βαθμό να μάθει κινηματογράφο βλέποντας ταινίες. Ενδέχεται όμως να πέσει στην παγίδα του hommage (αντιγραφή τιμής ένεκεν). Βλέπουμε, για παράδειγμα, πώς ορισμένοι κινηματογραφιστές γυρίζουν μία σκηνή και μετά μερικοί προσπαθούν να την αντιγράψουν στις δικές τους ταινίες. Εάν κάποιος το κάνει αυτό μονάχα ως πράξη σεβασμού, δεν πρόκειται να λειτουργήσει. Ο μόνος λόγος για να το κάνει είναι εάν μέσα από την ταινία ενός άλλου βρει τη λύση σε κάποιο δικό του πρόβλημα. Τότε αυτή η επιρροή αποτελεί πια ένα ζωντανό στοιχείο στην ταινία του. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η πρώτη προσέγγιση —τιμητική εκδήλωση— είναι δάνειο, ενώ η δεύτερη κλοπή. Για μένα όμως μόνο η κλοπή δικαιολογείται. Αν είναι απαραίτητη, δεν πρέπει να διστάσεις. Όλοι οι σκηνοθέτες κλέβουν.


ΤΙΜ ΜΠΑΡΤΟΝ

BURTON

ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΝΑ ΑΚΟΥΣ

Αν ένας σκηνοθέτης έχει επιλέξει σωστά τους ηθοποιούς του, τότε το ενενήντα τοις εκατό της δουλειάς του με τους ηθοποιούς έχει τελειώσει. Βέβαια, το υπόλοιπο δέκα τοις εκατό είναι πολύ πιο περίπλοκο, γιατί κάθε ηθοποιός είναι διαφορετικός. Ο καθένας έχει το δικό του τρόπο να δουλεύει και να επικοινωνεί και δεν μπορείς να μαντέψεις ποιος θα είναι αυτός.
Πάρτε για παράδειγμα τον Jack Palance. Δε θα περίμενε κανείς ότι είναι ένας ηθοποιός που βασανίζεται τόσο. Λοιπόν, την πρώτη μέρα γυρίσματος του Μπάτμαν, έπρεπε να γυρίσουμε μια πολύ απλή σκηνή, όπου ο γκάγκστερ τον οποίο υποδυόταν ο Jack έβγαινε από το μπάνιο. Με ρωτάει: «Πώς θέλεις να το κάνω;». Κι εγώ απαντάω: «Είναι ένα πολύ απλό πλάνο: απλώς ανοίγεις την πόρτα, βγαίνεις και περπατάς προς την κάμερα, αυτό είναι όλο». Ο Jack λοιπόν πάει πίσω από την πόρτα, αρχίζουμε να γράφουμε κι εγώ λέω «Πάμε!». Περνούν όμως δέκα δευτερόλεπτα και δε συμβαίνει τίποτα. Σταματάμε και φωνάζω στον Jack από την πόρτα: «Όλα καλά;». «Ναι, ναι». Ωραία. Αρχίζουμε να γράφουμε ξανά, λέω «Πάμε!» και δε γίνεται τίποτα. Σταματάμε. Φωνάζω στον Jack από την πόρτα, προσπαθώντας να του εξηγήσω ξανά: «Είναι ένα πλάνο όπου βγαίνεις από το μπάνιο, Jack. Εντάξει;». «Εντάξει» απαντάει. Αρχίζουμε να γράφουμε ξανά, λέω «Πάμε!» και για άλλη μία φορά τίποτα. Κόβουμε κι αποφασίζω να πάω να τον ρωτήσω τι συμβαίνει. Αυτός εκνευρίζεται πάρα πολύ, με κοιτάζει αγριεμένα και λέει: «Θα σταματήσεις να με πιέζεις; Δε βλέπεις ότι χρειάζομαι λίγη ώρα να συγκεντρωθώ!». Είχα μείνει άφωνος. Για μένα ήταν απλώς ένα χαζό πλάνο κάποιου που έβγαινε από το μπάνιο, αλλά για κείνον ήταν προφανώς κάτι πολύ πιο περίπλοκο.
Εκείνη την ημέρα κατάλαβα πόσο σημαντικό είναι να ακούς τους ηθοποιούς. Βεβαία τους σκηνοθετείς, αλλά όλο αυτό στην πραγματικότητα σημαίνει ότι πρέπει να τους υποδεικνύεις το στόχο. Ύστερα εξαρτάται από κείνους να αποφασίσουν πώς θέλουν να αντιδράσουν στο στόχο. Για παράδειγμα, ο λόγος που μου αρέσει να δουλεύω με τον Johnny Depp είναι ότι πάντα θα δοκιμάσει ένα διαφορετικό τόνο από τη μία λήψη στην άλλη, μέχρι να βρούμε κάτι που ταιριάζει. Κάνω πολύ λίγες πρόβες, γιατί πάντα φοβάμαι ότι η ερμηνεία μπορεί να γίνει πολύ τεχνική κι ότι θα χάσουμε τη μαγεία που συνήθως υπάρχει στις πρώτες λήψεις. Επίσης, επιμένω να μη βλέπω τη σκηνή στο μόνιτορ, αλλά να παρακολουθώ κατευθείαν τους ηθοποιούς. Αλλιώς νομίζω ότι θα δημιουργηθεί μια απόσταση ανάμεσα σ’ εμένα και στους ηθοποιούς και, κατ’ επέκταση, ανάμεσα στους ηθοποιούς και στο κοινό.

Ένα πολύτιμο βιβλίο για όσους θέλουν να γίνουν κινηματογραφιστές, για τους μελετητές και τους λάτρεις του κινηματογράφου.

Τα δώρα από τις εκδόσεις Πατάκη και την σειρά ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ συνεχίζονται με την επιμέλεια πάντα της Εύας Στεφανή που φροντίζει ένα-ένα τα κενά που υπάρχουν στην κινηματογραφική παιδεία όσον αφορά την βιβλιογραφία να καλύπτονται.

Αξίζει τον κόπο να αποκτήσει κανείς όλα τα βιβλία της σειράς, όσα εκ των οποίων δεν έχουν ακόμα παρουσιαστεί από την στήλη της βιβλιοπαρουσίασης, θα παρουσιαστούν σύντομα.

Επιμέλεια παρουσίασης:

Γιάννης Καραμπίτσος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.