Κριτική παρουσίαση “Φαίδρας” Ρακίνα στην Επίδαυρο 10, 11 Ιουλίου 2009. Άρεσε η παράσταση του Εθνικού Θεάτρου της Μεγάλης Βρετανίας σε σκηνοθεσία Νίκολας Χάιτνερ. “Περί Πνευματικών Δικαιωμάτων και άλλων καταστροφών”

image

του Γιάννη Καραμπίτσου

Παρακολουθείστε ένα βίντεο από την παράσταση που δίνει μια γεύση της ατμόσφαιράς της, χωρίς να περιλαμβάνει περιεχόμενο της (εκτός από την αποθέωση του τέλους), αφού κάτι τέτοιο δεν είναι επιτρεπτό.

Δεν είμαστε σε θέση δυστυχώς να πάρουμε θέση στο ζήτημα για το πόσο πιστή είναι η απόδοση του κειμένου του Βρετανού ποιητή Τεντ Χιουζ στο πρωτότυπο κείμενο του Ρακίνα και κατ΄ επέκταση στο ζήτημα αν η εκδοχή του είναι πιο συντηρητική από εκείνου.

image

Έτσι θα τοποθετηθούμε μόνο στα δεδομένα από την παράσταση που έχουμε στην διάθεσή μας. Το περιοδικό μας δεν πιστεύει ούτε στις “αντικειμενικές” και αλάνθαστες κριτικές, ούτε στις δεδικασμένες. Οι κριτικές μπορούν να συμπληρωθούν, μεταβληθούν ή και ακυρωθούν στο πέρασμα του χρόνου χάρη στην συμβολή “ανώνυμων” ή “επώνυμων” “αναγνωστών” μας, “ειδικών” ή λιγότερο “ειδικών”, μελετητών ή “ψαγμένων” θεατών των παραστάσεων του ποιοτικού θεάτρου. Aν κάποιος “αναγνώστης” έχει μελετήσει το παραπάνω ζήτημα ή το μελετήσει μελλοντικά μπορεί να μας αποστείλει με την μορφή άρθρου την άποψή του για να “τροποποιήσουμε” και εμπλουτίσουμε αν κριθεί απαραίτητο την κριτική μας. Προς το παρόν ας αρκεστούμε στα λόγια του σκηνοθέτη της παράστασης Νίκολας Χάιτνερ.

image

“Η απόδοση του Tεντ Χιουζ σε ελεύθερο στίχο έχει μια σωματική σχεδόν δύναμη, που χαρακτηρίζει ολόκληρο το ποιητικό του έργο αλλά και την αγγλική γλώσσα. Ο Χιουζ φτιάχνει δικούς του στίχους χρησιμοποιώντας το υλικό που περιέχεται στους στίχους του Ρακίνα∙ κατά μίαν έννοια γράφει ένα δικό του κείμενο: το μετατρέπει σε ένα έργο «γυμνό», το κάνει ίσως πιο ελληνικό απ’ ό,τι μπορεί να είναι στα γαλλικά. Η απόδοση του Χιουζ απελευθερώνει τον ηθοποιό, που διαφορετικά είναι υποχρεωμένος να περιορίσει όλο αυτό το άγριο πάθος μέσα στον κομψό ζουρλομανδύα του αλεξανδρινού στίχου”.

Στο προκείμενο τώρα, δηλώνουμε απερίφραστα τα εξής: Η παράσταση άρεσε στο κοινό της Επιδαύρου τουλάχιστον το Σάββατο που την είδαμε, δημιούργησε ένα αίσθημα ευφορίας, ενώ αρκετοί θεατές σύγκριναν την παράσταση και την εντύπωση που τους έκανε με την περσινή Μήδεια ζήτημα που δεν είναι τόσο απλό και χρήζει βαθύτερης εξερεύνησης για αυτό δεν θα το πιάσουμε τώρα.

Το ίδιο άρεσε και σε μας.

image

“Η Έλεν Μίρεν με οδήγησε στη Φαίδρα, όταν μου είπε κάποια στιγμή ότι θα ήθελε να παίξει τον συγκεκριμένο ρόλο στο Εθνικό Θέατρο”

“Όσο για μένα προσωπικά, με ενδιαφέρει κυρίως ο τρόπος με τον οποίο ένας σπουδαίος ηθοποιός, εν προκειμένω η Έλεν Μίρεν, μπορεί να προσδώσει καινούργιο νόημα, στιγμή τη στιγμή σε μια παράσταση, στα μεγάλα κλασικά κείμενα. Ο βασικός επικοινωνιακός άξονας στο θέατρο είναι ανάμεσα στον ηθοποιό και το κοινό, γι’ αυτό και μερικές φορές –όχι πάντοτε– αντιμετωπίζω με επιφύλαξη ορισμένες απόπειρες αποδόμησης, όταν μετατρέπουν τους ηθοποιούς σε απλά διακοσμητικά στοιχεία μιας σκηνοθετικής άποψης”.

Αυτόν τον στόχο βάζει ο Νίκολας Χάιτνερ και τον πετυχαίνει με άνεση. Η παράσταση βασίζεται στις ερμηνείες αφού ήταν κατασκευασμένη να παιχτεί σε κλειστό χώρο και τροποποιήθηκε δημιουργικά για να “απλωθεί” στον αρχαίο χώρο της Επιδαύρου. Είναι όλες αντάξιες της περίστασης κερδίζουν την συμμετοχή του θεατή, τον εντάσσουν από την αρχή ως το τέλος στην ατμόσφαιρά της. Η Έλεν Μίρεν πετυχαίνει, κατά την άποψή μας, να προσδώσει καινούριο νόημα στο κλασικό κείμενο (όσο έχει παραμείνει τέτοιο από την επέμβαση του Τεντ Χιουζ) του Ρακίνα. Οι θεατές σε πολλά σημεία της παράστασης “συνομιλούν” μαζί της, συμμετέχουν και γελούν με κάποιες όμορφες και πολύ ανθρώπινες ατάκες της, την βλέπουν σαν ένα σημερινό άνθρωπο, έναν άνθρωπο της διπλανής πόρτας. Ταυτίζονται με την ουσία της παράστασης όπως τουλάχιστον την αποδίδει ο Νίκολας Χάιτνερ που είναι η εμμονή και τα παρελκόμενά της σε ανικανοποίητους και “ανάρμοστους” έρωτες και το πάθος που μας γεννάει, όλοι οι ρόλοι είναι πειστικοί, οι ερμηνείες η μια καλύτερη από την άλλη, της Ελεν Μίρεν (Φαίδρα), του Ντομινίκ Κούπερ (Ιππόλυτος) και “κλέβοντας την παράσταση” των Μάργκαρετ Τάιτζακ (Οινώνη), Τζον Σράπνελ (Θηραμένης), Ρουθ Νέγγα (Αρίκια). Ο Στάνλει Τάουνσεντ ως Θησέας πετυχαίνει μια “στιβαρή” ερμηνεία και ολοκληρώνει την πολύ καλή εντύπωση που αφήνει η παράσταση στο επίπεδο των ερμηνειών που ήταν και το σημαντικότερο και σαν σύνολο.

Το “μεταλλικό” σκηνικό λιτό, μινιμαλιστικό και εύστοχο, η διακριτική μουσική και οι υποβλητικοί ήχοι που μέσω των μεγάλων ηχείων που είναι διάσπαρτα στο θέατρο “συλλαμβάνουν” κάθε σημείο του χώρου, ο φωτισμός λιτός, διάχυτος και επαρκής, χαμήλωνε σε κάποια λίγα σημεία , ίσως αυτά τα επιβλητικά και υποβλητικά μικρά κομμάτια της παράστασης να μπορούσαν να είναι περισσότερα, τα υπόλοιπα εκφραστικά μέσα που συμπληρώνουν τις ερμηνείες και συμβάλλουν στην πετυχημένη υλοποίηση της.

Η σκηνοθεσία υπηρέτησε τον στόχο της χωρίς εξάρσεις, χωρίς να επιχειρεί να πάρει την πρωτοκαθεδρία από τα επιμέρους υλικά που την αποτελούν και σύμφωνα με την άποψη ενός “ψαγμένου” θεατή της παράστασης που μας βρίσκει σύμφωνους (τον ακούσαμε να την εκφράζει στο λεωφορείο της επιστροφής) δεν άνοιξε κάποιους καινούριους δρόμους αλλά πέτυχε απόλυτα τον σκοπό της αφήνοντας εντελώς ικανοποιημένο τον κόσμο που την παρακολούθησε.

Τελειώνουμε με δύο παρατηρήσεις γενικότερου περιεχομένου. Δεν ξέρουμε αυτή την στιγμή ποια είναι η λύση, αλλά οι υπέρτιτλοι πολύ ψηλά αποσπούσαν τελείως την προσοχή όσων δεν γνωρίζουν καλά αγγλικά και δεν βλέπονταν από όσους κάθονταν στα πλάγια με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν παράπονα από κάποιους θεατές του κάτω διαζώματος που είχαν πληρώσει και περισσότερα χρήματα. Επίσης δεν φαίνονταν καλά. Το ζήτημα των υπέρτιτλων και του τρόπου που λειτουργούν απασχολεί και θα απασχολήσει αρκετά το περιοδικό μας που θα διερευνήσει και θα ανοίξει τον διάλογο με τους “αναγνώστες” του, τους ειδικούς μελετητές του θέματος και τους αρμόδιους φορείς, για το ποια θα μπορούσε να είναι η εναλλακτική αρμόζουσα λύση.

Και κάτι που προέκυψε από την ιδιαιτερότητα αυτής της παράστασης όσον αφορά τον τόπο τέλεσής της που είναι το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, ανοιχτός ενώ αυτή ήταν κάπως “κλειστή” οι θεατές ιδιαίτερα του πάνω διαζώματος (μεταξύ των οποίων και εγώ) είχαν ανάγκη τα “κοντινά πλάνα” αφού από την εκπληκτική ερμηνεία των ηθοποιών μαζί με το πρόβλημα των υπέρτιτλων μόνο μια γενική αίσθηση έμεινε και όχι η συγκεκριμένη υλική, σωματική ερμηνεία τους, οι χειρονομίες και οι εκφράσεις τους στοιχεία πολύ σημαντικά και για τον ενεργό θεατή του θεάτρου αλλά ακόμα περισσότερο για τον μελετητή ή τον κριτικό της θεατρικής τέχνης και της Τέχνης γενικότερα.

Παραθέτουμε περισσότερο για βαθύτερο και ουσιαστικότερο προβληματισμό και όχι γιατί ασπαζόμαστε εντελώς τις απόψεις του Νίκολας Χάιτνερ, το παρακάτω  απόσπασμα από την συνέντευξη που έδωσε στην Ιφιγένεια Ταξοπούλου (εφημερίδα του Φεστιβάλ Αθηνών) με τίτλο «το θέατρο στην ψηφιακή εποχή», για το πολύ σημαντικό θέμα, επισημαίνοντας από την πλευρά μας ειδικά την τελευταία φράση του “Δεν είμαστε αρκετά καλοί! Πρέπει να βελτιωθούμε, διαφορετικά θα μείνουμε πίσω” για το ζήτημα της ψηφιακής εποχής σε σχέση με την Τέχνη.

Τονίζουμε και φέρουμε στην επιφάνεια ένα πρόσφατο αίτημά μας προς το Πρόεδρο του Φεστιβάλ Αθηνών κ. Γιώργο Λούκο για την δυνατότητα λήψης και προβολής ολιγόλεπτου οπτικοακουστικού υλικού στα διαδικτυακά μέσα επικοινωνίας που χωρίς αυτό δεν έχει νόημα η ύπαρξή τους. Τα ηλεκτρονικά πολιτιστικά διαδραστικά οπτικοακουστικά περιοδικά όπως το CameraStylo Online δεν είναι εφημερίδες για να εκφράζονται αποκλειστικά με γραπτά κείμενα ή κυρίως μέσα από αυτά. Ανήκουν σε αυτό που ονομάζουμε “ηλεκτρονική δημοσιογραφία” με όπλο όχι την πένα αλλά την «camera-stylo» εξ ου και ο τίτλος του περιοδικού μας. Κινηματογραφούν, μοντάρουν, επεξεργάζονται και αποδίδουν συμπυκνωμένα και με νέους ελκυστικούς και αποτελεσματικούς τρόπους που τώρα διερευνώνται, τα πολιτιστικά γεγονότα προσφέροντας νέου τύπου γνώση στους “αναγνώστες” τους και κοινωνικές υπηρεσίες που κάποια στιγμή θα αναλύσουμε περισσότερο.

Τέλος το CameraStylo Online θέτει το ζήτημα  για πρώτη φορά σχετικά με την “αυστηρότητα” του νόμου περί Πνευματικών Δικαιωμάτων, της τήρησης του γράμματος και όχι του πνεύματος του και του τρόπου υλοποίησής του όχι μόνο από τις δημόσιες αρχές αλλά και από τους καλλιτέχνες ή τουλάχιστον τους περισσότερους και τους φορείς που τους εκπροσωπούν, ώστε να πλήττεται, όπως θα αποδείξουμε στην πορεία εξέλιξης του διαλόγου, ανεπανόρθωτα πολλές φορές, η ουσία του καλλιτεχνικού τους έργου και  να αμφισβητείται και αυτη  η ίδια η δυνατότητά δημιουργίας ποιοτικού καλλιτεχνικού έργου.

Επίσης αποκόβει το καλλιτεχνικό ποιοτικό έργο αλλά και τους πραγματικούς καλλιτέχνες από τον μέσο αλλά και τον «ψαγμένο» θεατή, κατασκευάζοντας μια μαγική επιφανειακά ελκυστική εικόνα τους που τελικά οδηγεί στην απομόνωσή τους με σταδιακά καταλυτική αρνητική επίδραση στο έργο τους, στερώντας παράλληλα από την κοινωνία τις δημιουργικές και ριζοσπαστικές της δυνάμεις. Ο τρόπος με τον οποίο υλοποιείται σήμερα ο νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα δεν εξυπηρετεί τους καλλιτέχνες που παράγουν ποιοτικό έργο αλλά εκείνους τους «καλλιτέχνες» που παράγουν κυρίως εμπορικό και τις εταιρίες τους. Το έργο των ποιοτικών δημιουργών χάνει σταδιακά την επαφή με το κοινό του όλο και περισσότερο και οι εναπομείναντες δημιουργοί αναγκάζονται να συμβιβαστούν και να ακολουθήσουν την «μόδα» για να τα βγάλουν πέρα. Με μια επισήμανση όμως. Ότι μεγάλη ευθύνη για αυτή την ν(τροπή) των πραγμάτων φέρουν και οι ίδιοι ανεχόμενοι και συντηρώντας την υπάρχουσα κατάσταση, χωρίς  μάλιστα τις περισσότερες φορές να βάλουν φράγκο στην τσέπη αφού τα έργα τους δεν «παίζονται» για να έχουν πρόσβαση στα ποσοστά από τα πνευματικά δικαιώματα.

Τα ζητήματα που τίθενται με αφορμή το παρακάτω κείμενο είναι πολύ περισσότερο σημαντικά από ότι νομίζουμε και όσο περνάει ο χρόνος η επίλυση τους θα καθίσταται δραματικά όλο και πιο αναγκαία. Ανοίγουμε τον διάλογο για ένα ζήτημα επίμαχο και “επικίνδυνο” με πάρα πολλές και σύνθετες παραμέτρους, ιδεολογικά φορτισμένο, τόσο όσο δεν μπορούμε να φανταστούμε, που χρειάζεται υπόβαθρο και γερά κότσια μόνο και μόνο για να τεθεί και υπομονή, μεράκι, κόπο, γνώση των σύγχρονων συνθηκών και κυρίως συλλογική δράση «νέου τύπου» για να επιλυθεί.

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ

Στις 25 Ιουνίου μεταδώσαμε ζωντανά την παράσταση της Φαίδρας σε 270 ψηφιακούς κινηματογράφους σε όλον τον κόσμο. Η ανταπόκριση μας εξέπληξε. Στη Βρετανία όλα τα εισιτήρια πουλήθηκαν. Η παράσταση προβλήθηκε ζωντανή ή με μια μικρή χρονοκαθυστέρηση σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, στις ΗΠΑ, τον Καναδά, τη Νότια Αφρική και την Αυστραλία. Η τεχνολογία αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια με τεράστιες ταχύτητες. Βίντεο υψηλής ευκρίνειας, multi-camera filming, {ΝΑ ΡΩΤΗΣΟΥΜΕ ΤΗ ΛΕΝΑ}, δορυφορικές μεταδόσεις – όλα αυτά σημαίνουν ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα υβριδικό είδος, που δεν είναι κινηματογράφος ούτε και θέατρο, αλλά που μας δίνει τη δυνατότητα να μεταδώσουμε τη θεατρική εμπειρία σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό απ’ ό,τι τρία χρόνια νωρίτερα. Μέσω της ψηφιακής μετάδοσης, σε ένα και μόνο βράδυ είδαν την παράσταση περίπου 30.000-40.000 θεατές.

Σκοπεύουμε να το καθιερώσουμε και να το επαναλαμβάνουμε, ίσως και πέντε φορές κάθε χρόνο. Και θα διευρύνουμε το δίκτυο των αιθουσών. Εισπράττουμε το 35% του προϋπολογισμού μας από το κράτος, από τον βρετανό φορολογούμενο (λιγότερο από άλλα ευρωπαϊκά θέατρα, αλλά πάντως καθόλου λίγα: 19 εκατομμύρια λίρες). Έχουμε υποχρέωση να δώσουμε σε όσο περισσότερους ανθρώπους μπορούμε τη δυνατότητα να δουν αυτό που κάνουμε.

Στην ίδια λογική, θα έλεγα ότι όλοι μας πια έχουμε καλές ιστοσελίδες. Κανένας μας όμως δεν φτάνει την Tate Gallery, το Μουσείο Πράδο ή το Βρετανικό Μουσείο. Δεν είμαστε αρκετά καλοί! Πρέπει να βελτιωθούμε, διαφορετικά θα μείνουμε πίσω.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: