«Άλκηστη» Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου, Εθνικό Θέατρο, Επίδαυρος 17 Ιουλίου 2009. Κριτική Παρουσίαση.

 

image

του Γιάννη Καραμπίτσου

 

image

 

επισυνάπτονται τα κείμενα του “Οδοιπόρου” από το φόρουμ αναγνωστών του Αθηνοράματος, της Αστερόπης Λαζαρίδου από το Βήμα ως χαρακτηριστικά δείγματα έκφρασης δύο τοποθετήσεων που βρίσκονται στα δύο αντίθετα άκρα. Επίσης η κριτική της Σωτηρίας Ματζίρη στην Ελευθεροτυπία και το  το κείμενο του Θωμά Μοσχόπουλου που έγραψε για την παράσταση και τον τρόπο προσέγγισής της

διαβάστε και το πολύ ενδιαφέρον άρθρο «ΑΛΚΗΣΤΙΣ»-ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ-ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ 1974. «ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΤΗΣ ΚΩΜΩΔΙΑΣ», «ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΓΩΔΙΑ» ΣΤΗΝ ΦΑΡΣΑ». Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑΛΑΝΑΜΒΑΝΕΤΑΙ;»

Η «Άλκηστη» σε σκηνοθετική επιμέλεια Θωμά Μοσχόπουλου είναι μια παράσταση που δεν στερείται ενδιαφέροντος και σε γενικές γραμμές άρεσε. Κρατά  την σχέση με το κείμενο του Ευριπίδη, το οποίο αποδίδει αρκετά πιστά, χρησιμοποιεί αυτό που πολλοί θεατές αποκαλούν «νεωτερισμούς» (μοντέρνα προσέγγιση του σκηνικού, των κουστουμιών και του χορού που  αποτελείται από μαυροντυμένους άντρες και γυναίκες που κρατούν μετρονόμους και  κινούν ή κινούνται χορογραφικά  γύρω από ένα μεταλλικό αλώνι-μπάρα, μας θύμισε την περσινή προσέγγιση της Ρούλας Πατεράκη με τον χορό που κρατούσε βιβλία και του Βογιατζή στην Αντιγόνη) χωρίς να είναι νεωτερική.

 

image

Η σκηνοθετική άποψη του Θωμά Μοσχόπουλου, αξιοποιώντας την ιδιαιτερότητα του έργου που έχει αποκαλεστεί  τραγικοκωμωδία, επιχείρησε να δώσει έμφαση στο κωμικό (όταν εμφανίζεται ο Ηρακλης και σε άλλες στιγμές του έργου «αγγίζει» το φαρσικό)  και παρωδιακό στοιχείο, χωρίς να διαταράξει την ισορροπία με το τραγικό, όπως άλλωστε επισημαίνει και ο ίδιος «Παράλληλα ο λυρισμός δεν παύει να διατρέχει το έργο σε μια συμφωνία αρμονίας και παρωδίας, ομορφιάς και παράδοξου. Η αμφιθυμία των ηρώων και η απογύμνωση τους μέσα από την ακραία και δημόσια έκθεσή τους δεν οδηγεί παρ’ όλα σε αποκαθήλωση ούτε και βέβαια σε αποθέωση τους».

και σε άλλο σημείο «Το πρώτο χρονολογικά σωζόμενο έργο του Ευριπίδη αποτελεί μια εξαιρετικά γοητευτική και ταυτόχρονα αινιγματική περίπτωση δράματος. Παρ’ ότι ο Ευριπίδης και στην μεταγενέστερη παραγωγή του δείχνει μέσα από καινοτομίες και να εξωθεί την κλασσική φόρμα της τραγωδίας στα όρια της αλλά και ο τραγικός ήρωας να αντιμετωπίζεται στα έργα του με υπομειδίαμα, πουθενά η αμφισημία ενός έργου δεν είναι τόσο έκδηλη όσο στην Άλκηστη».

Η αμφισημία και το διφορούμενο στην »Άλκηστη» αναδεικνύεται με ποικίλους τρόπους κυρίως μέσα από την παρουσίαση της διπλής (αρσενικής και θηλυκής φύσης) των ηρώων και τις εκφάνσεις της ανάλογα με τις περιστάσεις.

 

image

Η «νατουραλιστική» απόδοση του έργου μοιάζει να ταιριάζει σε ένα  πρώτο επίπεδο «ανάγνωσης» της παράστασης με το “γράμμα” του  έργου του Ευριπίδη (“Άλκηστη”) και την απαισιόδοξη οπτική του, αλλά δεν είμαστε σίγουροι ότι αναδεικνύει την δυναμική του.  Εννοούμε «νατουραλιστική» απόδοση την εξομοίωση μέσω της σκηνοθεσίας αυτού που συμβαίνει σήμερα και του τρόπου με τον οποίο συμβαίνει ή του τρόπου με τον οποίο φανταζόμαστε οτι συμβαίνει, με αυτό που συνέβαινε σε μια άλλη εποχή, που στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι αυτή της άνθισης της αρχαίας τραγωδίας. Η σκηνοθετική γραμμή  του έργου προσομοιώνει σε ένα μεγάλο βαθμό την αρχαία εποχή που εκτυλισσόταν το έργο με την σύγχρονη.

image

«Ο νεωτερισμός των προσανατολισμών, τους οποίους έδωσε ο Ευριπίδης στο θέατρο του, δεν αναδεικνύεται παρά σε σχέση με τους προδρόμους του. Οι προσανατολισμοί αυτοί εξηγούνται, επίσης, μόνο με την αναφορά τους σε μια κρίση που χαρακτηρίζει την Αθήνα του 5ου αι. π.Χ. Αν υπάρχουν σε αυτόν τον τομέα κοινά σημεία με την εποχή μας, δεν μπορεί να είναι παρά επιμέρους και ευκαιριακά». (Jacqueline De Romilly, Η Νεωτερικότητα του Ευριπίδη).

“Αυτές οι τολμηρότητες μας ενδιαφέρουν στο μέτρο που αντανακλούν μια νέα θεώρηση του ανθρώπου. Είναι σαφές ότι επρόκειτο για καινοτομίες που εκείνη την εποχή ήταν πρόσφορες για να σκανδαλίσουν. Μπορούμε, άλλωστε, να το φανταστούμε εύκολα από την πείρα μας. Μπροστά σ’ αυτό το σκάνδαλο που προκαλεί η παρουσίαση ένοχων συμπεριφορών, και κυρίως σεξουαλικά ένοχων, πώς να μη σκεφτεί κανείς τον τρόπο με τον οποίο, μετά τις ευγενείς και υψηλόφρονες επιφυλάξεις του κλασικισμού, βλέπουμε σήμερα να επιδεικνύονται τόσο αδιάκριτα όλες οι μορφές σεξουαλικότητας; Ο Ευριπίδης σκανδάλιζε τολμώντας να αναφέρει μια αιμομειξία: ήταν, για την εποχή του, μοντέρνος. Αλλά η σημερινή μόδα έχει μεγάλη ομοιότητα μ’ εκείνον η εμμονή της εποχής μας τον απηχεί τόσο που μοιάζει κάποιες στιγμές να ανταποκρίνεται σε μια ιδεοληψία μάλλον παρά σε απελευθέρωση”. (Jacqueline De Romilly, Η Νεωτερικότητα του Ευριπίδη).

image

Χαρακτηριστική είναι η σκηνή πατέρα και γιού όπου τηρήθηκε το κείμενο πιστά και θα μπορούσε να αποδοθεί και έτσι, αλλά ο κυνισμός που «αποπνέει» εξαιτίας του  τρόπου που αποδόθηκε και που μπορεί να ταιριάζει στον σύγχρονο κυνικό τρόπο που αντιμετωπίζουμε ως άτομα και ως κοινωνίες πολλές φορές τα πράγματα,  μας προβλημάτισε και αισθητικά και για το αν καταφέρνει να αναδείξει την κεντρική ιδέα, την βαθύτερη ουσία  του έργου του Ευριπίδη.

Η προσέγγιση αυτή δεν βοηθά να  αποκτήσει βαρύτητα ούτε το όποιο μεγαλείο της απόφασης της Άλκηστης να πεθάνει στην θέση του άντρα της  ούτε η εσωτερική σύγκρουση και η δύσκολη θέση στην οποία βρέθηκε πριν και μετά το θάνατο της γυναίκας του ο Άδμητος, καθιστώντας ότι συμβαίνει στο έργο «ελαφρύ». Ο Ηρακλής στο ίδιο μήκος κύματος με υπερτονισμένα τα κωμικά στοιχεία που σίγουρα ενυπάρχουν στο κείμενο του Ευριπίδη συντέλεσε στην ενδυνάμωση της αίσθησής μας ότι το κωμικό και κυρίως το παρωδιακό στοιχείο όπως χρησιμοποιήθηκαν αποδυνάμωσαν σε ένα βαθμό το τραγικό στοιχείο και την δυμαμική της  παράστασης. Οι ερμηνείες χωρίς να είναι κακές δεν μας έπεισαν ότι η Επίδαυρος θα πρέπει τόσο εύκολα να αλώνεται από τα νέα ταλέντα της υποκριτικής.

image

ΚΑΙ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ «ΟΔΟΙΠΟΡΟΥ» (στήλη κριτικής κοινού Αθηνοράματος)   ΚΑΙ ΑΣΤΕΡΟΠΗΣ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ (Βήμα, Η «Άλκηστη» των αντιθέσεων)

Από τον χαρακτηρισμό η «παράσταση ήταν για γέλια» του  αποκαλόμενου «Οδοιπόρου» στο φόρουμ των αναγνωστών του Αθηνοράματος έως τον παρακάτω διθύραμβο της  συναδέλφου στο Βήμα «Κέρδισε και με το παραπάνω το στοίχημα της Επιδαύρου ο Θωμάς Μοσχόπουλος, με το κοινό να καταχειροκροτεί εκστασιασμένο προχθές Παρασκευή την πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα στο αρχαίο θέατρο. Η «Άλκηστις» του Ευριπίδη, μια παραγωγή του Εθνικού και μια παράσταση που γοήτευσε τους θεατές από το πρώτο ως το τελευταίο της δευτερόλεπτο, θύμιζε ένα παζλ εκατομμυρίων κομματιών, που όλα μπαίνουν στη θέση τους, κανένα δεν χάνει τον δρόμο του. Ακροβατώντας αριστοτεχνικά από την κωμωδία στην τραγωδία- ο ίδιος ο συγγραφέας άλλωστε είχε βαπτίσει το έργο του «τραγικωμωδία» μη μπορώντας και μη θέλοντας να την εντάξει σε κανένα από τα υπάρχοντα είδη» η απόσταση που έχει να διανυθεί ειναι πολύ μεγάλη.

Οι θεατές που εμείς είδαμε τουλάχιστον την Παρασκευή, δεν «καταχειροκροτούσαν εκστασιασμένοι» (κάποιοι άλλοι πιο πέρα από μας ή την επόμενη μέρα  το Σάββατο μπορεί  όντως να το έκαναν) αλλά περιγελούσαν (στάση που δεν μας βρίσκει σε καμιά περίπτωση σύμφωνους)  μέχρι την μέση περίπου της παράστασης τις έντονες και ελαφρά σπασμωδικές χειρονομίες και εκφράσεις των ηθοποιών και ιδιαίτερα του Χρήστου Λούλη, ερμηνείες όμως,  όπως και τα  υπόλοιπα εκφραστικά μέσα του έργου που ήταν πλήρως συνταγμένες με την σκηνοθετική προσέγγιση του Θωμά Μοσχόπουλου. Αντίστοιχη «ασέβεια» αλλά σε πολύ μικρότερη κλίμακα με ότι έγινε στην Μήδεια πέρυσι. Και θα μπορούσαμε εύκολα να πούμε ότι οι θεατές αυτοί ήταν ακαλλιέργητοι κλπ. Γιατί όποτε βολεύει οι ίδιοι αυτοί θεατές που παρακολουθούν ποιοτικό θέατρο βαφτίζονται ενημερωμένο και καλλιεργημένο κοινό και όποτε δεν βολεύει ακαλλιέργητο;  Μήπως είναι πιο σύνθετο το ζήτημα; Και θα λυθεί παρουσιάζοντας αλλοιωμένα τα γεγονότα;

Επισυναπτόμενα Κείμενα

Το πρώτο χρονολογικά σωζόμενο έργο του Ευριπίδη αποτελεί μια εξαιρετικά γοητευτική και ταυτόχρονα αινιγματική περίπτωση δράματος. Παρ’ ότι ο Ευριπίδης και στην μεταγενέστερη παραγωγή του δείχνει μέσα από καινοτομίες και να εξωθεί την κλασσική φόρμα της τραγωδίας στα όρια της αλλά και ο τραγικός ήρωας να αντιμετωπίζεται στα έργα του με υπομειδίαμα, πουθενά η αμφισημία ενός έργου δεν είναι τόσο έκδηλη όσο στην Άλκηστη.

Ένα έργο που πρωτοπαρουσιάστηκε σε εποχή κρίσιμη για την Αθηναϊκή Δημοκρατία-λίγο μετά τα εγκαίνια του Παρθενώνα και λίγο πριν το ξέσπασμα του Πελοποννησιακού πολέμου -ως το τέταρτο της καθιερωμένης τετραλογίας, τη θέση δηλαδή που κανονικά θα έπαιρνε ένα σατυρικό δράμα.

Κι όμως το έργο δεν είναι σατυρικό δράμα μια και ο χορός δεν αποτελείται από σατύρους. Ούτε και τραγωδία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μια και το κωμικο-ειρωνικό στοιχείο αφήνει έντονο το χνάρι του στην υπόθεση όσο και στους χαρακτήρες και ταυτοχρόνως έχει και happy (;) end. Γι’ αυτό και οι μελετητές του έργου συχνά για να το περιγράψουν καταλήγουν στον χαρακτηρισμό τραγικωμωδία.

Ο Άδμητος, βασιλέας των Φερών, λόγω της ευσέβειας του έχει δεχτεί ένα δώρο από τον θεό Απόλλωνα. Παρ’ ότι είναι η ώρα του να πεθάνει μπορεί να γλυτώσει από το γραφτό του εφ’ όσον κάποιος άλλος δεχτεί να πεθάνει στη θέση του. Και ενώ μέχρι και οι γέροι γονείς του αρνούνται να πάρουν τη θέση του, η σύζυγός του Άλκηστη δέχεται να πεθάνει αντί γι αυτόν.

Το έργο αρχίζει και τελειώνει τη μέρα που η Άλκηστη οδηγείται στον Κάτω Κόσμο από τον Θάνατο και πάλι πίσω στον Επάνω από τον σχεδόν- από μηχανής- ημίθεο Ηρακλή. Προηγουμένως όμως έχουν εκτυλιχτεί διάφορα ιλαροτραγικά επεισόδια γύρω από την ετοιμοθάνατη ή και νεκρή Άλκηστη, δημιουργώντας το κατάλληλο πλαίσιο ώστε να αποκρυσταλλωθούν σε θεατρικό λόγο ερωτήματα που απασχολούν έντονα την φιλοσοφία και την σοφιστική της εποχής του ποιητή και όχι μόνο. Παράλληλα ο λυρισμός δεν παύει να διατρέχει το έργο σε μια συμφωνία αρμονίας και παρωδίας, ομορφιάς και παράδοξου. Η αμφιθυμία των ηρώων και η απογύμνωση τους μέσα από την ακραία και δημόσια έκθεσή τους δεν οδηγεί παρ’ όλα σε αποκαθήλωση ούτε και βέβαια σε αποθέωση τους. Είναι σαν ο ποιητής να εμφανίζει μια πλήρως, ανάγλυφη και καθόλου εξιδανικευμένη εικόνα του Ανθρώπου που αγωνιά απέναντι στο άγνωστο του θανάτου ενώ διερωτάται για τον ρόλο της «θεϊκής παρέμβασης» στη ζωή του και τη δική του ευθύνη για όσα παθαίνει.

Θωμάς Μοσχόπουλος

“ΟΔΟΙΠΟΡΟΣ”18/7/2009 2:27:37 μμ  
(Επίδαυρος 17/7) Η παράστασις ήταν για γέλια και όχι διότι ήταν αστεία (είχε και τις αστείες στιγμές της) αλλά διότι ήταν γελοία. Ενώ ξεκινά με μία πολύ ενδιαφέρουσα εναλλαγή εικόνων, στην συνέχεια αποδεικνύεται λίγη μπροστά στο έργο του Ευριπίδου, το οποίο, ακόμα και έτσι, είναι απίστευτο! Έλεος πιά με τους νεωτερισμούς. Δεν τους αντέχουμε, δεν τους θέλουμε! ΣΚΗΝΙΚΑ: Σε γυρίζει στην δεκαετία του ’70 με όλην την τεχνολογία του σήμερα. Αταίριαστο όμως με τον χώρο της Επιδαύρου. ΧΟΡΟΣ: Παρ’ ολο που όλοι είχαν ωραίες φωνές, βαρετοί. Η χορογραφία εντελώς άσκοπη! Εδώ και εκεί κάποιες αναλαμπές. ΜΟΥΣΙΚΗ: Ζωντανή ορχήστρα, πάρα πολύ καλοί. ΚΟΣΤΟΥΜΙΑ: Ο ‘Αδμητος ντυμένος σαν Αιγύπτιος και αργότερα σαν Κινέζος, ο Ηρακλής μονίμως καρικατούρα, ο πατέρας του Αδμήτου με φουστανέλα καφέ και σακάκι, ο χορός με κοστούμια, ταγιέρ, μαύρα γυαλιά, τσάντες, τακούνια. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΙΣ: α) Εν τάξει παιδιά, αρχαία δεν μιλάτε! Νέα όμως;;;; Γιατί μιλούσατε σαν να «ραπάρετε»;;;; β) Ο σκηνοθέτης δεν ξέρει πώς να στήσει τους ηθοποιούς του;;; Είναι δυνατόν ο ‘Αδμητος να ανεβαίνει τα σκαλοπάτια με το «χαριτωμένο» στυλάκι του Παράβα στις ταινίες του ’60;;; ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΤΥΠΩΣΙΣ: α) Δεν το συνιστώ. Καλλίτερα διαβάστε το, για να απολαύσετε τον Ευριπίδη έτσι όπως θέλει εκείνος και όχι όπως θέλουν όλοι οι «κουλτουριάρηδες». β) Είχε όντως πολλή κίνηση στον δρόμο!

ΠΡΕΜΙΕΡΑ

Η «Άλκηστη» των αντιθέσεων

Θερμά χειροκροτήματα επεφύλαξαν οι θεατές της παράστασης του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου προχθές Παρασκευή

της ΑΣΤΕΡΟΠΗΣ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ | Κυριακή 19 Ιουλίου 2009

Κέρδισε και με το παραπάνω το στοίχημα της Επιδαύρου ο Θωμάς Μοσχόπουλος, με το κοινό να καταχειροκροτεί εκστασιασμένο προχθές Παρασκευή την πρώτη του σκηνοθετική απόπειρα στο αρχαίο θέατρο. Η «Αλκηστις» του Ευριπίδη, μια παραγωγή του Εθνικού και μια παράσταση που γοήτευσε τους θεατές από το πρώτο ως το τελευταίο της δευτερόλεπτο, θύμιζε ένα παζλ εκατομμυρίων κομματιών, που όλα μπαίνουν στη θέση τους, κανένα δεν χάνει τον δρόμο του. Ακροβατώντας αριστοτεχνικά από την κωμωδία στην τραγωδία- ο ίδιος ο συγγραφέας άλλωστε είχε βαπτίσει το έργο του «τραγικωμωδία» μη μπορώντας και μη θέλοντας να την εντάξει σε κανένα από τα υπάρχοντα είδη. Με έναν θίασο τόσο καλοδουλεμένο που ανέδειξε τη μαγεία της συντροφιάς και όχι της κλίκας. Με μουσική που σε παρασύρει στα μονοπάτια του μιούζικαλ για να σε στείλει απροσδόκητα σε αυτά της όπερας (Κορνήλιος Σελαμσής). Με χορογραφίες ακριβείς όσο και οι κινήσεις πάνω σε σκακιέρα για παίκτες επιπέδου Κασπάροφ (Μάρθα Κλουκίνα). Αλλά και με εξαιρετικούς φωτισμούς (Λευτέρης Παυλόπουλος) και βίντεο (Σεμπάστιαν Πούρφουρστ, Νάνσυ Μπινιαδάκη) που σε έκαναν να νομίζεις ότι παρακολουθείς μια ταινία τόσο σκοτεινή που ούτε ο Ντέιβιντ Λιντς δεν έχει σκεφτεί ακόμη, όσοι παρευρέθηκαν στο θέατρο του Πολυκλείτου επιδοκίμασαν σε αυτή τη δουλειά και ένιωσαν ευλογημένοι από το… Δωδεκάθεο. Ανάμεσα στους εκπροσώπους του θεατρικού και καλλιτεχνικού χώρου οι Λ. Βογιατζής, Διαγόρας Χρονόπουλος, Ξένια Καλογεροπούλου, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου Ι. Χουβαρδάς, η Ελένη Καραΐνδρου, ο Α. Αντύπας κ.ά. Κάπως έτσι αρχίζουν όλα: ο ήχος της καρδιάς. Σχεδόν εκκωφαντικός. Σαν να τον έκλεψε κάποιος από υπέρηχο μωρού που δεν ξέρει ακόμη αν αξίζει τον κόπο να γεννηθεί. Στο κέντρο της έπαυλης που βρίσκεται υπερυψωμένη χάρη στη διαγώνια σκάλα η Αλκηστις (Μαρία Σκουλά). Φορώντας λευκό φόρεμα και κάνοντας μαύρες σκέψεις. Βρίσκεται ανάμεσα στη συρόμενη πόρτα που έχει ανοίξει ίσα ίσα για να χωρέσει τη λεπτή, ασθενική φιγούρα της. «Ο άντρας μου… ο Αδμητος…» ξεστομίζουν τα χείλη της και πολλαπλασιάζουν οι οθόνες. Σαν ιατρικό ανακοινωθέν, σαν χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου. Να σου λοιπόν και ο ίδιος, αυτοπροσώπως: ένας τρομακτικός, μαυροντυμένος τύπος, που δεν απέχει πολύ από την εικόνα του δολοφόνου στο θρίλερ «Scream». Η Αλκηστις αποφασίζει να πεθάνει στη θέση του άντρα της. Να θυσιαστεί. «Οταν πεθαίνουν οι νέοι, κερδίζω πιο πολλά» είναι το ανατριχιαστικό επιχείρημα του Χάρου. Και η γυναίκα αρχίζει να τρεμοπαίζει μέσα σε αυτή τη γρίλια που θυμίζει τάφο. Μνήμες από το σκοτάδι της μήτρας και προεπισκόπηση από εκείνο του θανάτου. Και ακόμη δεν έχουμε δει τίποτε. Η παράσταση έχει μόλις αρχίσει. Με αυτή την αμφισημία λοιπόν της

clip_image017

Η αγαλματένια Αλκηστις (Μαρία Σκουλά) και ο αναποφάσιστος Αδμητος (Χρήστος Λούλης). Τα κοστούμια της Ελλης Παπαγεωργακοπούλου ήταν ένα ακόμη από τα δυνατά χαρτιά της παράστασης ανθρώπινης φύσης έπαιξε και ο ίδιος ο Ευριπίδης. Και από εκεί που το έργο του, γραμμένο το 438 π.Χ. (λίγο μετά τα εγκαίνια του Παρθενώνα και λίγο πριν από το ξέσπασμα του Πελοποννησιακού πολέμου) σε κλειδώνει στα πιο μαύρα δωμάτια του μυαλού σου, ξαφνικά σε λυτρώνει με χιούμορ απογειωτικό και μακάβριο. Ο Θωμάς Μοσχόπουλος, υπογράφοντας και την απόδοση του κειμένου, ακολούθησε τις «οδηγίες» του μεγάλου τραγικού κατά γράμμα, δίνοντάς μας την αίσθηση ότι ετοίμαζε αυτό το έργο σε όλη του τη ζωή ή ότι αυτό το έργο είναι όλη του η ζωή. «Κλαίμε στους γάμους και γελάμε στις κηδείες» λέει ο σοφός λαός. Και ο ακόμη σοφότερος Ευριπίδης έδωσε γυναικείο όνομα στην τάση μας αυτή: Αλκηστις. «Μακάρι να είχαν όλοι οι γάμοι τέτοια τύχη» αναφωνεί ο πατέρας του Αδμήτου Φέρης (Κώστας Μπερικόπουλος), με το λείψανο της Αλκηστης στο φόντο να προμηνύει την κηδεία της. Στα λόγια του γέροντα που με τόση φυσικότητα λέει ότι η ζωή είναι γλυκιά ακόμη κι αν είσαι Μαθουσάλας και σιγά να μη θυσιαστεί για κάποιον νεότερο, ξέσπασαν σε γέλια ακόμη και οι θεατές που ως τότε καταπιέζονταν από το δόγμα ότι τα χαχανητά δεν ταιριάζουν στον Ευριπίδη. Στην περίπτωση αυτή όμως υβρις θα ήταν να μη γελάσεις. Είδαμε τον Αδμητο (Χρήστος Λούλης) να περπατά προφίλ ως άλλος χαζούλης Αιγύπτιος, βγαλμένος από ιστορία του Αστερίξ. Και όταν ακολουθούσε καταβεβλημένος τη νεκρική πομπή της γυναίκας του, έφτανε μια καρτουνίστικη κίνηση του χεριού του για να αποδομήσει το βαρύ πένθος. Τον είδαμε όμως και να σπάει σε χίλια κομμάτια, ακολουθώντας το αλέτρι που «όργωνε» την κυκλική σκηνή με τη φορά του ρολογιού. Ως άλλος Οβελίξ, ο μισομεθυσμένος Ηρακλής (Αργύρης Ξάφης) κουβαλώντας προβιά λούτρινου λιονταριού από περασμένα μεγαλεία, κανιβάλιζε τη σοβαροφάνεια του θρήνου. Είναι όμως εκείνος που περνάει το ωραιότερο μήνυμα απ΄ όλα: «αφού είσαι θνητός, να κάνεις θνητές σκέψεις». Και αποφασίζει με τη σιγουριά του ημίθεου να τα βάλει με τον ίδιο τον Χάρο και να επιστρέψει την Αλκηστη στον σύζυγό της. «Αλκήστιδος αναβίωσις», η αρχαία παροιμία για τα αδύνατα που γίνονται δυνατά. Εξαιρετικός και ο Χορός, άντρες και γυναίκες ντυμένοι με κομψά μαύρα, αποτέλεσαν ζωτικό και όχι διακοσμητικό στοιχείο της παράστασης. Κρατώντας μετρονόμους, έδωσαν άριστο ρυθμό, ορίζοντας την αρχή των πάντων, ή την αρχή του τέλους. Τη στιγμή κατά την οποία τους είδαμε σαν καλοκουρδισμένες σκιές να σχηματίζουν με τα σώματά τους αέτωμα αρχαίου ναού μείναμε με το στόμα ανοιχτό. Η Αλκηστις πέθανε από φυσικά αίτια: την αγάπη. Ετσι δεν θα σκέφτονταν οι ρομαντικοί; «Δεν υπάρχουν τέτοιοι έρωτες στην εποχή μας, όλοι κοιτάμε τον εαυτό μας. Αυτά συμβαίνουν μόνο στις τραγωδίες. Αντε, και στο σινεμά». Μέσα στις αγαλματένιες πτυχώσεις του φορέματός της που τόσο απλά μετατράπηκε σε σάβανο θυσιάστηκε ως λευκή βασίλισσα για να σώσει τον αδέξιο και αναποφάσιστο βασιλιά. Που ούτε μπρος μπορεί να πάει ούτε πίσω. Η αυταπάρνησή της είχε μείνει παροιμιώδης, από τότε που οι Ελληνες φορούσαν χλαμύδα: «Αλκήστιδος ανδρεία» η αρχαία έκφραση που δήλωνε υπομονή και καρτερικότητα. Η Αλκηστις δεν έκανε ό,τι έκανε από υποταγή, αλλά από επίγνωση της ανωτερότητάς της. Ας μην ξεχνάμε ότι ο Αδμητος έμεινε στη μυθολογία ως ο σύζυγος της Αλκηστης. Τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο. Στενοί συνεργάτες ως το τέλος, Ευριπίδης και Μοσχόπουλος ξεμπροστιάζουν τα υπερεκτιμημένα χάπι εντ. Η Αλκηστις επέστρεψε ζωντανή στον Αδμητο. Το ζευγάρι μένει… έξω από τον Χορό, καθώς εισέρχεται στα ιδιαίτερα διαμερίσματά του και κλείνει τη συρόμενη πόρτα πίσω του. Και τώρα τι; Και ζήσαν αυτοί καλά(;) κι εμείς καλύτερα(;). Εξαρτάται. Διότι στο έργο αυτό άλλοι βλέπουν τον τάφο μισάνοιχτο και άλλοι μισόκλειστο…

Της ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΜΑΤΖΙΡΗ (Ελευθεροτυπία)

ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ: Η «ΑΛΚΗΣΤΙΣ» ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΩΜΑ ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟ, ΕΝΑ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΕΙΡΩΝΕΙΑΣ

Ο θάνατός σου η ζωή μου

«ΑΛΚΗΣΤΙΣ» του Ευριπίδη στην Επίδαυρο από το Εθνικό Θέατρο. Η Αρτεμις τιμωρεί το βασιλιά Αδμητο με θάνατο γιατί παρέλειψε μια θυσία, όμως του επιτρέπει να ζήσει εάν κάποιος άλλος πάρει τη θέση του.

Θα μπορούσε να ήταν μέρος μιας χοροθεατρικής δουλειάς: ήταν όμως τα συμπλέγματα με τα οποία αναβίωναν γνωστές σκηνές από επιτύμβιες στήλες, ο βαμμένος στο χρώμα της τερακότας Αδμητος - Χρήστος Λούλης και η πάλλευκη Αλκηστη-Μαρία Σκουλά

Θα μπορούσε να ήταν μέρος μιας χοροθεατρικής δουλειάς: ήταν όμως τα συμπλέγματα με τα οποία αναβίωναν γνωστές σκηνές από επιτύμβιες στήλες, ο βαμμένος στο χρώμα της τερακότας Αδμητος – Χρήστος Λούλης και η πάλλευκη Αλκηστη-Μαρία ΣκουλάΟι φίλοι ούτε να το σκεφτούν, το ίδιο και οι υπέργηροι γονείς του. Ετσι προσφέρεται η γυναίκα του Αλκηστις («τι να την κάνω τη ζωή χωρίς εσένα;»), με όρο την αιώνια πίστη του. Οταν ο Ηρακλής πληροφορείται τη θυσία, αποσπά την Αλκηστη από το Θάνατο και την επαναφέρει στο παλάτι. Ο Αδμητος γοητεύεται από τη μυστηριώδη ύπαρξη και ζορίζεται τα μάλα με τον όρκο πίστης στη νεκρή, μέχρι ο Ηρακλής να τραβήξει το πέπλο…

Μήτε τραγωδία μήτε κωμωδία, η «Αλκηστις» είναι έργο πρωτόγνωρα διφορούμενο για την εποχή του, από έναν πρόδρομο της υπαρξιακής αυτογνωσίας που, κατά κάποιους μελετητές, έκλεινε το μάτι στους νεωτεριστές φίλους του, κρατώντας μια προσποιητή πίστη σε θεούς και θαύματα για τον αθηναϊκό όχλο. Σε αυτό το παλαιότερο σωζόμενο έργο του ο Ευριπίδης καταπιάνεται με την ψυχολογική ερμηνεία της θυσίας σχεδόν με όρους κυνικού μοντερνισμού. Ολοι την κοπανούν από το φρικτό κάλεσμα, ακόμη και οι γεννήτορες. Γέροι, νέοι, θεοί έχουν ίσο κόλλημα με τη ζωή. Ηρακλής στον Αδμητο: «Πίνε και κάνα ποτηράκι κάπου κάπου!»

Με πέπλο στο πρόσωπο και βουβή επανεμφανίζεται στην Ορχήστρα η Αλκηστη-Μαρία Σκουλά: ο Ηρακλής νίκησε τον Αδη και την ξανάφερε στη ζωή

Με πέπλο στο πρόσωπο και βουβή επανεμφανίζεται στην Ορχήστρα η Αλκηστη-Μαρία Σκουλά: ο Ηρακλής νίκησε τον Αδη και την ξανάφερε στη ζωήΥπό το πρίσμα μιας ρεαλιστικής ευριπίδειας αντίληψης της ανθρώπινης εγωπάθειας και ενός ύμνου στη ζωή η αυτοθυσία της Αλκηστης είναι ένα αίνιγμα. Θάνατος από έρωτα; Πράξη γυναικείας αυταπάρνησης, όμως ύποπτης ακεραιότητας, καθώς εγκαταλείπονται παιδιά χάριν ενός δειλού συζύγου; Ή ηδονιστική επιλογή ηθικής ανωτερότητας που καθιστά τη μάρτυρα αλησμόνητη σε άνδρα και παιδιά; («Είχες την καλύτερη γυναίκα, παιδιά μου είχατε την καλύτερη μητέρα»).

Είναι εκπληκτικό πώς ο Θωμάς Μοσχόπουλος (απόδοση-σκηνοθεσία) καταφέρνει να αφηγηθεί αυτή την αρχαϊκή ιστορία τράμπας ανάμεσα σε θεούς και ανθρώπους, ζωή και θάνατο, μεταφράζοντας την αμφισημία της σε ένα μαεστρικό πορτρέτο της ανθρώπινης φύσης. Σε μια ορχήστρα στρωμένη κόκκινη χοντρόκοκκη άμμο, με μιαν ογκώδη διακεκομμένη οθόνη στο βάθος ψηλά για τα κοντινά πλάνα της Αλκηστης και τις εισόδους-εξόδους των παλατιανών (σκηνικά-κοστούμια Ελλη Παπαγεωργακοπούλου), ιλαρά μπρα ντε φερ έκπαγλης ιδιοτέλειας ακροζυγίζονται με καταστάσεις πικρής αυτογνωσίας, αρχαιοπρεπείς εικόνες και συμπεριφορές με την ωμότητα ανθρώπινης μικροψυχίας (κίνηση Μάρθα Κλουκίνα).

Η παράσταση είναι η ίδια ένα δοκίμιο πάνω στην τέχνη της ειρωνείας, με κορυφαίο αγωγό τον Χρήστο Λούλη-Αδμητο. Εναν ημίγυμνο νάρκισσο, που υποδύεται μεθοδικά συντριβή σε πόζες αρχαιοελληνικών αγγείων μέχρι την οδυνηρή αφύπνισή του.

Πάλλευκη, ολομέταξη οπτασία, η Αλκηστις της Μαρίας Σκουλά είναι σχεδόν μια άμεμπτη περσόνα, εάν ο Ευριπίδης δεν την τορπίλιζε με ανθρώπινες αδυναμίες («Εγώ πεθαίνω για χάρη σου κι ας μην ήταν η ώρα μου…»).

Τη φίνα χορογραφία της υποκρισίας διαταράσσουν ο Ηρακλής-Αργύρης Ξάφης -χοντροκομμένη μακαριότητα σε βρώμικη στολή σαφάρι, σακίδιο, πλαστικό ρόπαλο- και ο σκυλοκαβγάς πατέρα/γιου, με έναν έξοχο Κώστα Μπερικόπουλο. Προβεβλημένος αλλά ασαφής είναι ο 13μελής Χορός, που οργώνει τα χαλίκια σε σύγχρονα ενδύματα κομψού πένθους (τα τακούνια, ένα πρόβλημα), τραγουδώντας μετρίως ή πολύ καλά (δύο τενόροι ανάμεσά του) αφήνοντάς μας μια γεύση αμηχανίας.

Ανάμεσα στην ανόρεχτη συντήρηση κλασικών και στα νεωτερικά ξεθεμελιώματα ο Θωμάς Μοσχόπουλος, με την ψυχωμένη ομάδα του της ζηλευτής χημείας, συνέλαβε μια «όπερα» με ζωντανή ορχήστρα (συνθέτης Κορνήλιος Σελαμσής) cool, ευφυή, παιγνιώδη, με κλίση στην παρωδία. Η Αλκηστις παρέχει τα περιθώρια. *

5 σκέψεις σχετικά με το “«Άλκηστη» Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου, Εθνικό Θέατρο, Επίδαυρος 17 Ιουλίου 2009. Κριτική Παρουσίαση.

  1. Συμφωνώ με τα περισσότερα πιο πάνω γραφόμενα. Το στοιχείο της κωμωδίας ήταν έντονο και σκίαζε τελείως το τραγικό κομμάτι που δεν φαινόταν σχεδόν πουθενά. Μάλιστα είχες την αίσθηση ότι σε κοροιδεύουν, ότι δεν υπάρχουν αυτά τα συναισθήματα, κάτι σαν παντομίμα…
    έτσι η θυσία της γυναίκας για τον άνδρα της ήταν υποβαθμισμένη και δεν φαινόταν ουσιαστικά.
    Η κυρία Σκουλά ήταν αξιοπρεπής. Ο κύριος Ξάφης, έχει πάντα μεγάλη επιφάνεια και εκτόπισμα κατά την άποψή μου, και εάν κάποια πράγματα φάνηκαν υπερβολικά ίσως ήταν θέμα σκηνοθεσίας.
    Ο κύριος Λούλης, ήταν έξω απο τον ρόλο, σαν να μην ήταν ο ίδιος πεισμένος με το κομμάτι που προσπαθούσε να δείξει. Δεν έπειθε. Πιστεύω ότι τον έχω δει σε καλύτερες προσπάθειες.
    Και γενικά έχω δεί καλύτερες προσπάθειες στην Επίδαυρο.
    Πήγα με προσμονές αρκετές και έφυγα με ένα κενό.
    Το χειροκρότημα στο τέλος (Σάββατο) μου έκανε εντύπωση, γιατί κατά την διάρκεια της παράστασης άκουγα σιγανές διαμαρτυρίες απο θεατές και περιμένα πιο υποτονικό κλείσιμο…

  2. ΣΥΜΦΩΝΩ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΕ ΤΗΝ ΣΕΙΡΑ ΜΟΥ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΑΛΕΝΤΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΗΘΟΠΟΙΩΝ ΚΑΙ ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ ΟΛΟΙ ΣΕΒΑΣΤΗΚΑΝ ΤΗΝ ΣΚΗΝΟΘΕΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΗ ΤΟΥ Κ. ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΥ.

    ΧΑΙΡΟΜΑΙ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΗΣ ΑΛΚΗΣΤΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.

    Η ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ ΠΕΡΑΣΜΑΤΟΣ ΜΙΑΣ ΑΜΦΙΣΗΜΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΕΙΧΕ ΣΑΝ ΚΥΡΙΑΡΧΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΝΑ ΣΥΜΒΕΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΑΥΤΟ.

    ΕΙΜΑΙ ΣΙΓΟΥΡΟΣ ΟΤΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΠΡΟΓΟΝΟΙ ΜΑΣ ΔΕΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΣΑΝ ΤΟΣΟ ΣΥΧΝΑ ΤΙΣ ΛΕΞΕΙΣ ΔΙΦΟΡΟΥΜΕΝΟ, ΑΜΦΙΣΗΜΟ ΚΛΠ

    ΠΑΡΟΛΟ ΠΟΥ ΘΕΩΡΩ ΤΟ ΔΙΦΟΡΟΥΜΕΝΟ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΑΥΤΙΖΟΥΜΕ ΤΙΣ ΔΥΟ ΕΠΟΧΕΣ.

    ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΑ ΤΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΑΠΟ ΤΟΥ Κ. ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΥ ΤΟ ΕΡΓΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΟΣΟ ΔΙΦΟΡΟΥΜΕΝΟ ΟΣΟ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΑΝΕΔΕΙΞΕ Η ΣΚΗΝΟΘΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ. ΚΑΙ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ΠΟΣΟΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΑΛΛΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ. Γ.Κ.

  3. Είδα την παράσταση στους Δελφούς, όπου έκανε πρεμιέρα, οπότε κάποιες λεπτομέρειες ίσως να διαφέρουν.

    Συμφωνώ με τα προηγούμενα σχόλια. Απλά θέλω να τονίσω το πόσο άρες – μάρες ήταν αυτά τα κοστούμια: Από τα ταγέρ του χορού, στα κλασικά ρούχα των παιδιών, τη φουστανέλα του πατέρα, στο αιγυπτιακό ρούχο του Άδμητου, και στον Ηρακλή με τη Λεοντή….. έλεος. Δεν θα με ενοχλούσε τόσο να ήταν όλοι σε μια εποχή. Ας ερχόταν ο Ηρακλής με Harley. Θα το καταλάβαινα. Αλλά αυτή η ανακατωσούρα ήταν απίστευτη.

    Πρέπει να παραδεχτώ όμως ότι η προβολή του video ήταν από τις πιο καλές εισαγωγές που έχω δει. Εύστοχη, δημιουργούσε πολύ δυνατά συναισθήματα και πολύ άμεσα. Ίσως να τη ζήλευε και ο ίδιος ο Ευριπίδης.

  4. Ήταν η καλύτερη παράσταση αρχαίου κειμένου που έχω δει στη ζωή μου (και έχω δει πολλές)! Μια απίστευτη ισοροπία μεταξύ κωμωδίας και δράματος όπως ακριβώς απαιτεί αυτό το ιδιόμορφο και απείρως δύσκολο (για όσους το έχουν διαβάσει προσεκτικά ή καταπιαστεί) έργο! Χαίρομαι που ήμουν εκεί. Παροτρύνω όσους δεν την είδαν, αν τους δοθεί η ευκαιρία, να την δουν! Μια αριστουργηματική παράσταση που δεν θα έχουν πολλές ευκαιρίες να δουν στη ζωή τους!

  5. Σκηνοθετικά, ήταν η καλύτερη παράσταση που έχω δει!
    Η ιδέα του χορού ήταν πολύ προτότυπη!
    Γενικά, ήταν μια εξαιρετική παράσταση που αν μου δεινόταν η ευκαιρία θα την ξαναέβλεπα!!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.