Συνέντευξη Νίκου Μαστοράκη στην Κατερίνα Κόμητα με αφορμή την παράσταση Angels in America για την εφημερίδα του Φεστιβάλ Αθηνών.

image

ΦΩΤΟ: ΕΥΗ ΦΥΛΑΚΤΟΥ

Info

Νίκος Μαστοράκης

Angels in America του Τόνι Κούσνερ

Ομοφυλοφιλία. AIDS, θεολογικές απολιτικές πεποιθήσεις σε ένα έργο προφητικό και επίκαιρο.
Πειραιώς 260, Χώρος Δ
1 – 7 Ιουνίου
Εισιτήρια: €25, €20 (μειωμένο), €15 (φοιτητικό)

διαβάστε περισσότερα

Tony Kushner, Angels in America Σκηνοθεσία: Νίκος Μαστοράκης. 1 – 7 Ιουνίου 2010, 21:00 / Πειραιώς 260, Χώρος Δ΄

image

ΦΩΤΟ: Catherine Tafur

Στην ταινία Τσάι στη Σαχάρα του Μπερτολούτσι υπάρχει ένας διαχωρισμός της έννοιας του τουρίστα από αυτήν του ταξιδευτή. Τουρίστας, λέει, είναι αυτός που μόλις φτάσει σε ένα μέρος μετράει ανάποδα της μέρες που του μένουν για την επιστροφή, ενώ ο ταξιδευτής το μόνο που σκέφτεται είναι ο επόμενος προορισμός, το επόμενο ταξίδι. Ο Νίκος Μαστοράκης ανήκει καθαρά στη δεύτερη περίπτωση, είτε μιλάμε για τα πραγματικά του ταξίδια (ταξιδεύει συνέχεια σε ολόκληρο τον κόσμο) είτε για το ταξίδι του στο θέατρο (όπου δεν δέθηκε ποτέ σε ένα σχήμα, με έναν θίασο). Και η συζήτηση μαζί του ένα ταξίδι είναι στην Αμερική του Κούσνερ, στην Ελλάδα της
Στρέλλας, στην Ασία της σιωπής…

image

Φωτό: Tierney Gearon

Γιατί επιλέξατε να ανεβάσετε σήμερα το Angels in America;

Γιατί είναι ίσως ένα από τα πιο σημαντικά έργα της σύγχρονης δραματουργίας. Και παρότι δεν έχει τον προφανή επικαιρικό χαρακτήρα που είχε την εποχή που γράφτηκε, είναι ένα έργο προφητικό και τραγικά επίκαιρο.


Τι ήταν αυτό που πρόβλεψε ο Κούσνερ;

Ξεκινώντας από τη θρησκευτική δοξασία για το τέλος του κόσμου και τη Μεγάλη Κρίση, προφητεύει ότι το τέλος του κόσμου θα έρθει το 2000. Και πραγματικά, κατά μία έννοια αυτό συνέβη, αφού ο παλιός κόσμος, όπως τον ξέραμε, μας τελείωσε. Θυμηθείτε τα μεγάλα γεγονότα που συνέβησαν στην αρχή της νέας χιλιετίας, όπως ήταν η φοβερή έκρηξη της τρομοκρατίας που μπορεί πια να ιδωθεί και ως ένας θρησκευτικός πόλεμος, το «τέλος της Ιστορίας» που λέει και ο Φουκουγιάμα, το τέλος του Ψυχρού Πολέμου…

Και γιατί χαρακτηρίσατε το έργο τραγικά επίκαιρο;

Ο Κούσνερ γράφει για μια κοινότητα ανθρώπων όπου όλοι είναι διαφορετικοί. Μια κοινότητα που έχει διαλυθεί και δεν έχει απομείνει κανένας συνεκτικός ιστός. Ακριβώς δηλαδή ό,τι συμβαίνει και σήμερα. Επίσης, γράφοντας το έργο σε μια εποχή με τρομακτική πολιτική και κοινωνική ταραχή, μέσα σε μεγάλες ιστορικές αλλαγές ο Κούσνερ δεν μπορεί να δει μια εικόνα για το αύριο. Το ίδιο πράγμα συμβαίνει και σ’ εμάς σήμερα. Ούτε κι εμείς γνωρίζουμε τι πρόκειται να γίνει αύριο. Όλα τα πολιτικά συστήματα έχουν καταρρεύσει και βρισκόμαστε σε μια οικονομικίστικη βάση διακυβέρνησης.


Ας επιμείνουμε λίγο παραπάνω στο πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γράφτηκε το έργο.


Μιλάμε για μια χαρακτηριστική περίοδο της αμερικανικής ιστορίας, την περίοδο του Ρέιγκαν. Πιο πριν, ο Νίξον είχε βουλιάξει την αμερικανική πολιτική και η χώρα είχε φτάσει πια σε ένα τέλμα. Ο Ρέιγκαν έκανε το μεγάλο άλμα για να βγάλει τη χώρα από την κατάσταση εκείνη και γι’ αυτό θεωρείται ένας από τους καλύτερους αμερικανούς προέδρους. Ωστόσο, πρώτος αυτός εφάρμοσε αυτή την οικονομικίστικη διαχείριση της οποίας τις συνέπειες ζούμε εμείς σήμερα. Δηλαδή, πρώτος αυτός έδωσε φορολογικές ελαφρύνσεις στα τραστ και στους αμερικανούς πλουτοκράτες και φόρτωσε με φόρους τη μεσαία και την κατώτερη τάξη, οδηγώντας τον κόσμο στον υπερδανεισμό. Παράλληλα, άρχισε να παίζει ένα επικίνδυνο παιχνίδι με τη διεθνή πολιτική, ασαφές και άδηλο, που έστειλε την Αμερική στο διεθνές δικαστήριο, μέσα από την υπόθεση με τη Νικαράγουα. Θα έλεγε κανείς πως οι γενικότερες πολιτικές επιλογές της εποχής ήταν μια καταστροφή όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ο συγγραφέας για να μιλήσει για την πολιτική δημιουργεί ένα πρίσμα όπου αναμιγνύονται οι σεξουαλικές προτιμήσεις των ανθρώπων και η θρησκεία.

Γιατί άραγε;

Το κάνει θέλοντας να παρουσιάσει όλες τις εκφάνσεις μιας κοινότητας. Ούτως ή άλλως, αυτά που χωρίζουν τους ανθρώπους είναι η σεξουαλικότητα τους, οι πολιτικές θέσεις, η τάξη, η φυλή και η θρησκεία. Όλα αυτά ο Κούσνερ τα παραθέτει για να αναρωτηθεί τελικά τι είναι δικαιοσύνη.

Το έργο περιλαμβάνει διάφορα οράματα που θα ‘λεγε κανείς ότι για να φανούν επί σκηνής απαιτείται η χρήση εφέ. Για παράδειγμα, υποτίθεται ότι ο άγγελος μπαίνει στο θέατρο σπάζοντας το ταβάνι. Ο Κούσνερ στις οδηγίες του επιμένει ότι δεν θέλει εφέ· ότι το όποιο μηχάνημα πρέπει να είναι ορατό στους θεατές. Γενικότερα, ακολουθήσατε τις οδηγίες του συγγραφέα;

Ναι, έχω ακολουθήσει το πνεύμα των οδηγιών και όχι μόνο στη μη χρήση εφέ. Λόγου χάρη, ο Κούσνερ θέλει οι ηθοποιοί που παίζουν περισσότερους ρόλους να το κάνουν χωρίς μεταμόρφωση. Δηλαδή θέλει να φαίνεται ότι μια γυναίκα παίζει άντρα. Αυτό το ακολούθησα κι εγώ.

image

ΦΩΤΟ: ΕΥΗ ΦΥΛΑΚΤΟΥ

Προφανώς η σκέψη του Κούσνερ βρίσκεται πολύ κοντά στη φιλοσοφία του Μπρεχτ, περί γυμνής αλήθειας και αποστασιοποίησης από τα σκηνικά δρώμενα. Όπως ο Μπρεχτ, θέλει να υπενθυμίζει στο κοινό ότι αυτό που βλέπουν δεν είναι αλήθεια αλλά τέχνη.

Πράγματι. Ο Κούσνερ είναι λάτρης του Μπρεχτ. Μάλιστα έχει μεταφράσει και διασκευάσει δυο σημαντικά έργα του, τον Κύκλο με την κιμωλία και τη Μάνα Κουράγιο. Όντως ακολουθεί αυτήν την ιδέα περί αποστασιοποίησης.

Οι διπλοί ρόλοι έχουν μοιραστεί με κάποια λογική; Με δεδομένο ότι ο Κούσνερ είναι γκέι, μήπως για παράδειγμα δίνει σε έναν ηθοποιό έναν ανδρικό και έναν γυναικείο ρόλο για να υπαινιχθεί μια διττή φύση σε κάθε άνθρωπο;

Αυτό αναρωτήθηκα πάρα πολύ όταν έψαχνα το έργο. Προσπάθησα να καταλάβω γιατί αυτός ο ηθοποιός να κάνει αυτόν τον ρόλο και όχι κάποιον άλλον. Κατέληξα πως δεν υπάρχει λογική. Το έκανε μόνο και μόνο για να ακολουθήσει μια μεταμπρεχτική παράδοση και να δώσει μια άλλη αισθητική διάσταση στα πράγματα.

Στο ψάξιμο του έργου βοήθησαν και οι ηθοποιοί;

Για μένα ήταν πολύ σημαντικό ότι είχα έναν θίασο με ανθρώπους που είχαν απόψεις όχι μόνο για το θέατρο αλλά και για τη ζωή. Υπήρχε μια σημαντική ανταλ

λαγή απόψεων και μια ουσιαστική συζήτηση για τα πράγματα. Ελπίζω αυτό να περάσει και στο κοινό.

Έτσι ανεβάζετε γενικά;

Ναι, προσπαθώ να ανεβάζω με αυτόν τον τρόπο. Γενικά δεν με ενδιαφέρει να εφαρμόσω μια άποψη δική μου. Βεβαίως έχω έναν στόχο όταν δουλεύω, αλλά θεωρώ πολύ σημαντικό να συνεργάζομαι με τους ηθοποιούς, διότι αυτοί είναι ο πλούτος της παράστασης. Ο κάθε ηθοποιός φέρει έναν κόσμο, και το ζητούμενο είναι να συναθροίσεις όλους αυτούς τους κόσμους Κι αυτό γίνεται μόνο όταν βλέπεις τον ηθοποιό ως συνεργάτη και όχι ως αντικείμενο δουλειάς.

Σε παλιότερη συνέντευξη σας έχετε δηλώσει ότι η ελληνική κοινωνία εξακολουθεί να είναι μια ρατσιστική κοινωνία απέναντι στους γκέι…

Η ελληνική κοινωνία, όπως και πολλές άλλες κοινωνίες, είναι ρατσιστικές και υποκριτικές. Δεν μας απασχολεί ο ξένος, δεν μας απασχολεί ο ομοφυλόφιλος, μέχρι να φτάσουν στο κατώφλι μας. Τότε γινόμαστε υπέρμαχοι του έθνους μας και των αξιών μας. Η ελληνική κοινωνία είναι ομοφοβική και θα σας πω ένα πολύ απλό παράδειγμα. Σε όλα τα μέρη του κόσμου το Pride πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του Δήμου της πόλης όπου γίνεται. Εδώ ο δήμαρχος αρνήθηκε οποιαδήποτε συμμετοχή και αιγίδα για το Pride. Γιατί; Ανέκαθεν στην ελληνική κοινωνία υπήρχε μια εγγραφή της ομοφυλοφιλίας στο κύτταρο της. Παρ’ όλα αυτά, μέσα από τη νεότερη ιστορία και φυσικά μέσα από τη θρησκεία, ο ομοφυλόφιλος είναι εξοβελιστέος.

Με τα χρόνια, δεν έχουμε αλλάξει λίγο ως κοινωνία;

Όχι, δεν αλλάζουμε. Ο μικροαστός, ο μεσοαστός και όλα τα ΜΜΕ δέχονται τον ομοφυλόφιλο ως καρικατούρα, αλλά όχι ως πραγματικότητα. Δείτε δυο συμπτώματα στην ελληνική τηλεόραση: το περίφημο φιλί στο σίριαλ του Παπακαλιάτη και τώρα την ιστορία με τη Στρέλλα. Εδώ έχουμε καταπιεί ελέφαντες από το ετεροφυλόφιλο σεξ και το γυμνό και ξαφνικά το να δώσει κάποιος ένα φιλί ή να εμφανιστεί μια τρανς στην τηλεόραση θεωρείται ταμπού. Βεβαίως, την τρανς τη θέλουμε σαν γελοιογραφία ή τον ομοφυλόφιλο σαν «Φτερού». Φυσικά δεν είναι μόνο η Ελλάδα έτσι. Όλος ο κόσμος είναι και υπάρχουν και τα χειρότερα. Στις μουσουλμανικές κοινωνίες, αν είσαι ομοφυλόφιλος, μπαίνεις φυλακή από 20 χρόνια μέχρι που σε κρεμάνε…

Υπάρχει περίπτωση να αλλάξει κάποια στιγμή αυτή η αντιμετώπιση;

Ίσως. Γίνεται μεγάλη προσπάθεια, αλλά το θέμα είναι και θα είναι πάντα η θρησκεία. Όσες θρησκείες έχουν ρίζα την εβραϊκή, όπως η δική μας ή το Ισλάμ, απαγορεύουν ρητά την ομοφυλοφιλία. Τη θεωρούν θανάσιμο αμάρτημα. Η ομοφυλοφιλία όμως είναι μέσα στη φύση. Υπάρχουν ομοφυλόφιλα ζώα που δεν έχουν ιδεολογίες, δεν έχουν πεποιθήσεις…
Ας ξαναγυρίσουμε στα θεατρικά.·Αναρωτιέμαι, ανεβάζετε τελικά με τον τρόπο που θέλετε;
Άλλες φορές ναι κι άλλες φορές όχι. Οι συνθήκες και οι άνθρωποι που συνεργάζεσαι δεν είναι πάντα οι ίδιοι κι αυτό είναι μοιραίο σε όλες τις δουλειές που έχεις να κάνεις με πολλούς ανθρώπους. Ελάχιστες φορές κάνω αυτό που θέλω.

Το κοινό το έχετε κατά νου όταν ανεβάζετε μια παράσταση;

Φυσικά. Ό,τι κάνω το κάνω για το κοινό. Δεν είμαι ο καλλιτέχνης του τύπου «η τέχνη για την τέχνη». Αυτό που κάνω πρέπει να έχει κάποιον αποδέκτη και η υποσυνείδητη επιθυμία μου είναι πάντα η ίδια: οι αποδέκτες να είναι όσο γίνεται περισσότεροι. Κατ’ ουσίαν με ενδιαφέρει το ευρύ κοινό.

Για να κερδίσετε το ευρύ κοινό κάνετε άραγε και υποχωρήσεις;

Φυσικά. Αλλά δεν θα τις ονόμαζα υποχωρήσεις- διευκρινίσεις κάνω. Θέλω να πω ότι δεν θα δώσω μασημένη τροφή, αλλά δεν θα προσπαθήσω να κάνω τα πράγματα πιο δύσκολα απ’ό,τι είναι.

Ποια είναι η θεατρική πρόθεση σας; Για παράδειγμα, κάποιοι σκηνοθέτες επιδιώκουν να εισφέρουν κάτι καινούργιο στην τέχνη τους. Εσείς;

Δεν θέλω να κάνω απολύτως τίποτα παρά μόνο τη δουλειά μου. Ξέρετε, τη δεκαετία του 1980 έτυχε να ζω έξω στην Ευρώπη, όταν ακόμα υπήρχαν οι μεγάλοι δάσκαλοι και οι μεγάλοι σκηνοθέτες. Τότε είδα από κοντά πολύ μεγάλες παραστάσεις, οπότε κατάλαβα πολύ νωρίς ότι αυτό που μπορούμε να κάνουμε σήμερα είναι απλώς να προσπαθούμε. Στο θέατρο τα πράγματα έχουν γίνει· έχουν συμβεί. Εμείς πια τα κάνουμε λίγο καλύτερα ή λίγο χειρότερα απ1 ό,τι τα έκαναν οι προηγούμενοι. Πιθανόν με την προσπάθεια μας να ανακαλύψουμε κάτι καινούργιο, αλλά μπροστά σε μεγέθη όπως ο Στρέλερ, ο Μπέρκμαν ή ο Τσάντεκ εγώ αισθάνομαι πολύ μικρός για να κρύβομαι πίσω από τον ναρκισσισμό μου ή την αυταρέσκεια μου και να πουλάω φύκια για μεταξωτές κορδέλες.

Ξέρω πως ταξιδεύετε πολύ. Γιατί άραγε;

Γιατί έτσι αντιλαμβάνομαι τη ζωή, ως ένα ταξίδι που δεν ξέρουμε το τέλος του. Ταξιδεύω γιατί μου αρέσει, γιατί το θεωρώ πλούτο ζωής· το θεωρώ αυτονόητο ότι κάποιος ταξιδεύει, το θεωρώ περιπέτεια γιατί είμαι περίεργος.

image

ΦΩΤΟ: ΕΥΗ ΦΥΛΑΚΤΟΥ

Είστε ο τύπος του ταξιδιώτη που γυρνάει σαν τρελός για να τα δει όλα;

Όχι, δεν με ενδιαφέρει καθόλου αυτό. Κατ’ αρχάς δεν είμαι καθόλου τουρίστας. Μου αρέσει να είμαι αργός ταξιδιώτης. Δεν απολαμβάνω να εξαντλώ τα πράγματα, να τραβώ φωτογραφίες και να πηγαίνω στα highlights του τόπου. Δεν με ενδιαφέρει καθόλου αυτό. Θέλω να χαλαρώνω μέσα στη συνθήκη του ταξιδιού, να εξαντλώ την ενέργεια μου ως προς ένα τόπο και πιθανόν να ξαναγυρίζω σε αυτόν με ένα νέο ταξίδι.

Αν δεν κάνω λάθος, επιλέγετε να ταξιδεύετε μόνος. Γιατί;


Γιατί μόνος κανείς αντιλαμβάνεται περισσότερο τα πράγματα. Και γιατί πολλές φορές δεν έχω την ανάγκη να μοιραστώ κάτι με κάποιον άλλον.

Επιδιώκετε να γνωρίζετε κόσμο στα ταξίδια σας;

Όχι. Δεν είμαι ιδιαίτερα κοινωνικός. Μάλιστα πρόσφατα κατάλαβα ότι τα τελευταία χρόνια πηγαίνω συχνά στην Ασία γιατί εκεί μπορώ να σιωπώ. Οι άνθρωποι εκεί δεν μιλούν ιδιαίτερα ξένες γλώσσες κι έτσι βρίσκομαι σε μια κατάσταση σιωπής κι αυτό μου κάνει πολύ καλό.

Μόλις θυμήθηκα κάτι άλλο που έχετε δηλώσει στο παρελθόν, ότι δηλαδή είστε μισάνθρωπος. Ισχύει;

Όσο περνούν τα χρόνια μου αρέσει όλο και περισσότερο να είμαι με τον εαυτό μου. Νομίζω ότι έχουμε μυθοποιήσει πολύ όλο αυτό το πακέτο που λέγεται ανθρώπινες σχέσεις, έρωτας, συμβίωση. Ναι, φυσικά έχουμε ανάγκη τον διπλανό μας, αλλά μην ξεχνάμε ότι είμαστε άτομα. Εν τέλει πιστεύω ότι υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να ζήσουν μόνοι τους και άνθρωποι που δεν μπορούν. Εγώ ανήκω σε εαυτούς που μπορούν και μου αρέσει πολύ αυτό. Δηλαδή, δεν το αισθάνομαι ως κατάρα ή ως μοναξιά. Αντιθέτως, αισθάνομαι πάρα πολύ ωραία.



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.