ΕΝΑ ΛΕΩΦΟΡΕΙΟ ΓΕΜΑΤΟ Θ(Ρ)ΑΥ(Σ)ΜΑΤΑ – ΚΡΙΣΤΟΦ ΒΑΡΛΙΚΟΦΣΚΙ, Κριτική Θεάτρου Νίκης Πρασσά

Ούτε στο 049, ούτε στο 914 δεν αναφέρομαι με τον παραπάνω τίτλο. Αντίθετα το όχημα που έφερε στη στάση της σχολής καλών τεχνών την πιο βασανισμένη ίσως ηρωίδα της θεατρικής συγγραφικής δραστηριότητας, ήταν το περίφημο «Λεωφορείο ο πόθος». Ιζαμπέλ Ιπέρ, Ρενάτε Τζετ και λοιποί αξιόλογοι ηθοποιοί, έθεσαν εαυτούς στη διάθεση του οδηγού Κριστόφ Βαρλικόφσκι, προκειμένου να τους μεταφέρει στο δικό του αλλόκοτο σύμπαν.

PHOTO: Stefan_Okolowicz

Πιο πολύ φέτα ζωής και λιγότερο παράσταση, αυτή η ροκ σύνθεση απογύμνωσε το μύθο που κάποτε έχτισε η Βίβιαν Λι, ο Καζάν και ο Μπράντο, για να εμπλουτίσει με υπέροχες μουσικές παραβολές και ιστορικές αφηγήσεις (από βιβλικές αναφορές – βλέπε Ηρώδης και Σαλώμη μέχρι κομμάτια της δικής μας αρχαίας γραμματείας – η διήγηση του Αριστοφάνη για τον χωρισμό του ανθρώπινου γένους στο Συμπόσιο του Πλάτωνα), ένα κείμενο που ακόμα και σήμερα έχει να πει πολλά για την αρχετυπική φιγούρα μίας γυναίκας πριν την τελική της πτώση. Ο Πολωνός σκηνοθέτης τόλμησε να πειραματιστεί και κατέληξε να προτείνει όχι μία καινούργια ανάγνωση ενός ήδη γνωστού έργου, αλλά την εις βάθος κατάδυση στον ψυχισμό μίας τραγικής πραγματικά ύπαρξης.

Ολόκληρη η εναρκτήρια σεκάνς, θα μπορούσε να αποτελεί σκηνή προοικονομίας για το προδιαγεγραμμένο τέλος. Η Μπλανς κατατονική, (πολύ έξυπνη η ιδέα του υπερυψωμένου background που πηγαινοερχόταν μπρος πίσω αλλάζοντας τις ισορροπίες στους χώρους δράσης) τρώγοντας υπερβολικά αργά, με το στόμα ανοιχτό, την ώρα που η κάμερα κάνει close up στο παραιτημένο πρόσωπό της, ενώ ακούγεται ένα υπέροχο σουρεαλιστικό ποίημα, για ένα κοχύλι. Μονότονος λόγος, διάλογος με την Τζετ που την καλοσωρίζει στην Κόλαση. Μετά από τη σύντομη εισαγωγή και την πρώτη συνάντηση των δύο αδελφών, όλο το σκηνικό αλλάζει, παίρνοντας πιο Pulp ύφος. Φώτα με συνεχή αλλαγή χρωματισμών, πολύ ροκ μουσική και η ίδια η ηρωίδα να αλλάζει διαρκώς εμφάνιση,άλλοτε παρουσιαζόμενη ως μία ντίβα κι άλλοτε αφημένη στην πιο γυμνή της αλήθεια. Εκείνο που κατόρθωσε ο Βαρλικόφσκι είναι να τονίσει την σύγχυση που επικρατεί στο μυαλό της καλλονής του Νότου. Ο θόρυβος δεν σταματούσε ποτέ, κι όταν ακόμα στην οθόνη εμφανίζονταν οι πιο μύχιες σκέψεις της, κάπου πίσω ή πάνω στη σκηνή, εξελίσσονταν μικρές ή μεγάλες στιγμές της προσωπικής ζωής των λοιπών ηρώων. Εκείνο που βρήκα πραγματικά ενδιαφέρον στη συγκεκριμένη παράσταση είναι η ελευθερία της επιλογής που πρόσφερε ο συγγραφέας, να διαλέξεις εσύ την οπτική γωνία που θέλεις για το συγκεκριμένο έργο. Πολλαπλότητα μέσα από ταυτόχρονες δράσεις αλλά και πληθώρα videowall, μερικές φορές μάλιστα με εικόνες μέσα σε εικόνες (πολύ όμορφη η σκηνή με τα δύο παγωμένα χείλη από κάμερα υπολογιστή την ώρα που στην οθόνη η Μπλανς και ο Μιτς έβγαιναν ραντεβού.

Από τις αξιομνημόνευτες σκηνές (και δεν ήταν λίγες) βρήκα πολύ εμπνευσμένη εκείνη του βιασμού της Μπλανς από τον Κοβάλσκι. Ξεκίνησε καταρχήν υπέροχα, με την ηρωίδα κρυμμένη μέσα σε ένα ξεχειλωμένο φόρεμα, να αφηγείται ενώ αποκαλύπτεται σιγά σιγά στη γυναικέια της διάσταση, το μύθο για τον διαχωρισμό του ανθρώπου σε θηλυκό και αρσενικό που αναφέρεται στο πλατωνικό συμπόσιο. Στη συνέχεια, με υποβόσκουσα την ένταση από τον λανθάνων ερωτισμό των δύο πρωταγωνιστών, ο Βαρλικόφσκι δεν ανεβάζει, όπως γίνεται συνήθως, τους τόνους, αλλά αντίθετα βάζει τους ηθοποιούς να παίζουν ένα παιχνίδι, με απαρχή την ανάγκη δύο μοναχικών «λύκων» να ακουμπήσουν ο ένας πάνω στον άλλον. Η Μπλανς γερμένη πάνω στον ώμο του Κοβάλσκι, λίγο πριν εκείνος την αποτελειώσει οριστικά, διαψεύδοντας και το τελευταίο ίχνος στοργής που ήλπίζε να βρει στο αντρικό κορμί.

Ο Βαρλικόφσκι υπογράμμιζε διαρκώς το κάτω κείμενο, φέρνοντας σε διάσταση τον λόγο με τις πράξεις των ηθοποιών του. Ακόμα και σε σημεία όπου ξεκάθαρα μία ατάκα απευθύνεται σε συγκεκριμένο πρόσωπο, (βλέπε π.χ εκείνη για τα πνευμόνια που η Μπλανς λέει στον Μιτς) εκείνος διεισδύοντας στην ουσία του έργου τις έστρεφε στον πραγματικό τους στόχο (στο προηγούμενο παράδειγμα τον Στάνλει). Η συνέπειά του και το ανεξάντλητο τςη ευρηματικότητάς του, δείχνουν πως έψαξε πολύ κάθε λέξη του κειμένου, προτού το ζωντανέψει μπροστά στα μάτια μας.

Η Ιπέρ, μεγάλο όπλο στη φαρέτρα του, κατέθεσε όλη της την εμπειρία σε αυτό το δύσκολο εγχείρημα, με μέτρο και απίστευτη ακρίβεια. Χωρίς ούτε στιγμή να γίνεται μελό, γραφική ή βουτηγμένη στη ναρκισιστική ωραιοπάθεια που νομίζουν πως έχει η Ντυ Μπουά (κακοτοπιά απ την οποία πολλές κυρίες του θεάτρου δεν ξεφεύγουν), απέδωσε ένα πλάσμα σε διαμάχη με τον εαυτό του, ένα θήραμα μίας κοινωνίας στην οποία κάποτε υπήρξε ακριβό λάφυρο. Στη σκηνή όπου χώθηκε κάτω από το κρεββάτι, την ώρα που μπροστά μας χόρευε το αμαρτωλό ζεύγος (ο πρώτος σύζυγός της και ο εραστής του) αλλά κι εκείνη λίγο πριν την έξοδό της, όπου ικετεύει να μην την αφήσουν ήσυχη, θα στοιχειώσει για πολύ καιρό τη μνήμη μου. Η Ιπέρ κατόρθωσε να τσακίσει κόκκαλα, εκφέροντας τον λόγο της ηρωίδας χωρίς κανένα στόμφο, αφήνοντας τις πληγές της εκτεθειμένες στα μάτια τόσο του Κοβάλσκι όσο και τα δικά μας.

Οι υπόλοιποι ηθοποιοί ακολουθώντας την σκηνοθετική γραμμή, χωρίς να δίνουν ερμηνείες ζωής έδωσαν ζωή στις ερμηνείες τους, με τον Andrzej Chyra να γδύνει τον Πολωνό εργάτη από τον ζωώδη μαγνητισμό του Μπράντο και να δίνει την δική του εκδοχή του απόλυτα ωμού, άγριου και άξεστου αρσενικού, με μία κτηνώδη συμπεριφορά που συμπλήρωνε την εύθραυστη περσόνα της Μπλανς. Η ματιά του Βαρλικόφσκι ούτε κρίνει, ούτε εξωραίζει, ούτε ηθικολογεί για κανέναν από τους ήρωες. Αγγίζει απαλά τις χορδές τους για να τους κάνει να ζωντανέψουν, αφήνοντας το κοινό να μετρήσει τις ανάσες τους. Με αυτόν τον τρόπο, χωρίς να το θέλει, καταφέρνει να προστατέψει από την υποκειμενικότητα των δικών του συμπερασμάτων την αφήγηση, αποδεσμεύοντας τον θεατή, ο οποίος ελεύθερος πια, απομακρύνεται από την ασφάλεια της έτοιμης τροφής και αναζητά τα δικά του ερεθίσματα σκέψης.

Εξαιρετική η παρουσία της Ρενάτε Τζετ. Η Αυστριακή ηθοποιός, που γνώρισε τον Βαρλικόφσκι στη Στουτγκάρδη και πρωτοτραγούδησε «μαζί του» στο «Καθαροί πια», άλωσε τη σκηνή στο ρόλο του παρατηρητή που σχολίαζε με τη μουσική τα δρώμενα. Άλλοτε σε διακριτική απόσταση (όπως στο κομμάτι όπου ο Στάνλει και η Στέλλα έκαναν έρωτα) κι άλλοτε με εκρηκτική δύναμη (όπως στο Αll by myself όπου σταματάει το κομμάτι προκειμένου να αναρωτηθεί για ποιό λόγο συμβιβαζόμαστε μέσα σε μία σχέση), η μικροσκοπική αυτή πολυτάλαντη καλλιτέχνης, κερδίζει τις εντυπώσεις και το χειροκρότημα του κοινού αβίαστα, όπως η εκφραστικότητα με την οποία ερμηνεύει το κάθε ηχητικό της ντοκουμέντο. Βάζοντας ψυχή πάνω από την τεχνική, απογειώνει κάθε σκηνή στην οποία συμμετέχει ενεργά, αποτελώντας ίσως την φωτεινή πλευρά της ηρωίδας, την υγιή τρέλα που γίνεται θετική ενέργεια.

Τα 140 λεπτά δεν υπήρξαν καθόλου κουραστικά και το ενθουσιώδες χειροκρότημα του κοινού (κυρίως στη γαλαρία,- από τους συνηθισμένους γνωστούς αγνώστους του φεστιβάλ δεν περιμένουμε θαύματα) το έδειξε καθαρά. Ο Βαρλικόφσκι μας έδωσε μία εκδοχή της συντριβής μίας γυναίκας, που ήταν παράταιρη παρουσία σε έναν ρεαλιστικό κόσμο. Η παράσταση τόλμησε να παίξει με τους ρυθμούς της, ανεβοκατεβάζοντας διαρκώς την ένταση της μουσικότητάς της, αλλά το πιο σημαντικό στοιχείο της ήταν η καινούργια γλώσσα που μίλησε, η γλώσσα της πιο βαθειάς ουσίας κάθε ανθρώπινου πλάσματος. Στην Μπλανς έβλεπες κάτι πολύ κοντινό σε σένα, όχι με κώδικα αναφοράς κάποια ψυχολογικά χαρακτηριστικά αλλά με την πιο κοινή μοίρα που ορίζει και τη δική μας φωτοσκίαση. Στην καλοσύνη του ξένου Βαρλικόφσκι, λοιπόν, οφείλω τη μαγεία μίας θεατρικής βραδιάς που με ταξίδεψε στο μεταίχμιο λογικής και τρέλας, γοητείας και φθοράς, πάθους και ενοχής, ζωής και τέχνης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.