“ΤΟΚΟΣ” Δ. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗ – ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ, Κριτική θεάτρου Νίκης Πρασσά

tokos2

Δύσκολο έργο ο “Τόκος”. Δεν είναι τυχαία πολυβραβευμένος  ο Δημητριάδης. Ξύνει κάτω από  την επιφάνεια τις πληγές μιας κοινωνίας που γεννήθηκε έκπτωτη  για να ζήσει ανάπηρη. Ο Λευτέρης Βογιατζής υπηρέτησε με τον καλύτερο τρόπο το πολύ δυνατό λόγο του συγγραφέα, μαζεύοντας μία αξιοζήλευτη ομάδα  συνεργατών πίσω από και πάνω στη  σκηνή, κι έτσι για πρώτη φορά στη  διάρκεια του Φεστιβάλ Αθηνών είδα πραγματικά ένα καλό ελληνικό έργο.

Σαπίλα. Μόνο αυτό μπορώ  να φανταστώ ότι θα είχε το ψυγείο που  άνοιγαν οι γυναίκες – οικοδέσποινες, που φρόντισαν να στολίσουν το τραπέζι με όλα τα καλούδια, ώστε να φάνε οι παρευρισκόμενοι και να ευφρανθεί η ψυχή τους. Σαπίλα κρυμμένη στη συντήρηση, περίμενε την απόψυξή  της για να απλωθεί στο είναι  του κάθε χαρακτήρα και να τον  αλλοιώσει τόσο, που μόνη λύτρωση  ταιριάζει το μαχαίρι. Πριν από την  πρώτη αυτή η σκηνή, όλοι οι ηθοποιοί διασπαρμένοι στο χώρο, μηρύκαζαν  αργά αργά σε όχι όρθια στάση, ως εισαγωγή στην απαρχή της νέας ζωής για την οποία ακολούθησε η  προσφορά λουλουδιών.

tokos3

Μια γιορτή σε ένα  σπίτι που – αν και το έργο εξελίσσεται στο τώρα – μου  θύμησε έντονα δεκαετία του 50, με τις  παλιές κοινόχρηστες αυλές όπου τα πάθη και οι χαρές ένωναν τους γείτονες και τα μυστικά τους. Εδώ η γέννηση ενός παιδιού συγκεντρώνει φίλους του ζεύγους, συγγενείς, συναδέλφους, προκειμένου να τιμήσουν τη νέα ζωή που έφτασε στον κόσμο. Με στρωτή αφήγηση και σωστό ρυθμό, ο Βογιατζής ανακατεύει την τράπουλα και μοιράζει τους κρυμένους του άσους, στήνοντας από την αρχή ένα παιχνίδι που ούτως ή άλλως δεν πρόκειται να κερδηθεί. Αφήνει ελεύθερους τους ήρωες του Δημητριάδη να γελάνε, να κινούνται υπερδραστήρια, παρεμβαίνοντας ο ένας στον λόγο του άλλου, για να συστήσει σιγά σιγά τον καθέναν χωριστά. Αυτά στο πρώτο μέρος. Στο δεύτερο σκηνοθέτης και συγγραφέας συνωμοτούν χορεύοντας βαλσάκι να βάλουν τους ήρωες να χορέψουν για τα καλά μέσα στον εφιάλτη. Πολύ περισσότερο σκοτεινή ατμόσφαιρα, με λίγες σκιές φωτός να υπογραμμίζουν τα καίρια σημεία, η ανατροπή των πάντων έρχεται σοκαριστικά να απογυμνώσει τα κλεισμένα πίσω από φτιαχτούς γάμους και ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες σώματα. Η έκρηξη στο τέλος αποκαθηλώνει δήμιους και θυσιαστές, ελευθερώνοντας μονάχα δύο θύματα.

tokos1

Πολλές οι ερμηνείες  που θα μπορούσαν να δοθούν για  τα πρόσωπα του έργου. Πιο πολύ μου άρεσε η διάσταση Οιδίποδα που είχε ο «αγέννητος», όπως τον  χλευάζουν, μπάσταρδος χαρακτήρας. Ο  οποίος δεν σκοτώνει τον πατέρα του, αλλά αντίθετα στρέφεται εναντίον της  μήτρας για να πάρει την δική του  εκδίκηση. Η Τέσα από την άλλη, αν και τύποις θα την έλεγες Μήδεια, είναι ουσιαστικά μία Αντιγόνη που  αρνείται να υποκύψει στο «πατρικό»  άδικο που της όρισε η τύχη να ναι μοίρα της. Στις υπόλοιπες  μορφές κληρώνεται ο ρόλος της  γυναίκας που επιθυμεί να γίνει μάνα, του άντρα που εξουσιάζει, του  αρσενικού που χρησιμοποιεί τη φύση του για να αποκομίσει «βόλεμα», και στη μέση όλων αυτών, μία ρεμπέτισσα, ξεχασμένη στο παρελθόν αρτίστα, η πιο υγιής τελικά και ντόμπρα όλων.

Από τις σκηνές που  ξεχώρισα, εκεί στη μέση, η σεκάνς του χορού, με χαμηλά τα φώτα, που  αποτέλεσε ουσιαστικά τη μετάβαση από  το πρώτο στο δεύτερο μέρος. Με ευρηματικότητα ο Βογιατζής τοποθέτησε τους ηθοποιούς τους σε καίρια σημεία στο χώρο και τους έβαλε να χορεύουν αργά, κόντρα στην εσωτερική τους ενέργεια που έβραζε προετοιμάζοντας την έκρηξη. Απαλά και σχεδόν υπνωτικά, οι αποκαλύψεις διαδέχονταν η μία την άλλη, για να παρασύρουν στο τέλος τους πάντες σε ξέφρενο καλαματιανό, με τη συνοδεία ωστόσο πολύ ιδιαίτερης μουσικής.

tokos5

Ο τρόπος που χειραγωγεί ο απαιτητικός σκηνοθέτης τους ηθοποιούς  του έχει τα μέγιστα αποτελέσματα, όπως βλέπουμε κάθε φορά. Εδώ οι πρωταγωνιστές, γνωστοί και καταξιωμένοι σχεδόν στο σύνολό τους, υπήρξαν αγνώριστοι. (ειδικά ο Γιώργος Γάλλος «δυσκολεύτηκε» να με πείσει ότι ήταν αυτός, τέτοιας επιτυχίας ήταν η μεταμόρφωσή του). Ο Δημήτρης Ήμελλος έχει τέτοια αμεσότητα, είναι τόσο ζωντανός ο χαρακτήρας που κάθε φορά πλάθει, τόσο ακριβής στις λεπτομέρειές του, που σε παρασύρει σαν με μαγικό αυλό να τον ακολουθήσεις, όποια κι αν είναι η διάσταση στην οποία θα σε τραβήξει. Εδώ ήταν ένας εξωστρεφής λαικός χαρακτήρας, ένας κάπως ευκατάστατος παλιάνθρωπος, με εκρήξεις αγένειας. Αυτό όμως που κάνει είναι να δίνει σημασία και στην παραμικρή κίνηση που κάνει, αιχμαλωτίζοντας τα μάτια του θεατή στην πιο απλή κίνηση της καθημερινότητας (το σερβίρισμα ενός πιάτου). Η Ρένη Πιττακή φάνηκε να διασκεδάζει τον ρόλο της, ενώ οι υπόλοιποι ηθοποιοί στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων, με την Λουκία Μιχαλοπούλου να ξεχωρίζει σε μία ερμηνεία που γεμίζει τη σκηνή με τις κραυγές απελπισίας της. Είναι κρίμα όμως να πέφτουν οι προσπάθειές τους στο κενό από το πρόβλημα με τον ήχο που υπήρχε καθόλη τη διάρκεια της παράστασης. Όταν μιλούσαν ταυτόχρονα έχανες αρκετά από όσα λεγόντουσαν ενώ με δυσκολία άκουγες το υπόλοιπο έργο.

tokos4

Ο Τόκος, γέννα κίβδηλη  της προσωπικής ματαιοδοξίας, ολοκληρώνεται  με την πένθιμη πράξη του θανάτου  της ελπίδας. Προβλέψιμη σε τρεις  σημαντικές της εξελίξεις, η υπόθεση  ωστόσο έχει να μιλήσει για πράγματα που κι ας μην φαίνονται, ωστόσο υπάρχουν. Το δέντρο (του καλού και του κακού;) τοποθετημένο στην άκρη του σκηνικού, (η παραβολή για τον χαμένο παράδεισο, έτσι όπως μας διηγούνται οι ήρωες σε τόσες εκδοχές, ) στέκει σιωπηλός μάρτυρας της επίγειας κόλασης. Το νεογνό πληρώνει με αίμα το σπέρμα της διαφθοράς που το έτηξε, μέσα σε μήτρα στεγνή από το αδηφάγο ρούφημα της εξουσίας.

Το μαύρο χιούμορ  που πότιζε όλο το πρώτο μέρος, η αιφνίδια έκρηξη του δεύτερου καθώς  και το χώμα πάνω στη σκηνή, έφτιαξαν ένα κράμα περίεργο και μάλλον «δυσανάγνωστο» για τον θεατή και που ενδεχόμενα δεν μπόρεσε να βρει την κάθαρση που ίσως χρειαζόταν. Δεν ξέρω γιατί δεν λειτούργησε η ευφυέστατη αποκωδικοποίηση του έργου που έκανε ο Κος Βογιατζής. Προσωπικά θεωρώ ότι το έργο είναι σπουδαίο, γιατί αποτυπώνει με την παραμικρή της λεπτομέρεια την ανθρώπινη φύση, την σύγχρονη διαστρέβλωση των ενστίκτων αυτοσυντήρησής μας. Θα ήταν ευχής έργον να δοθεί μία δεύτερη ευκαιρία στο κοινό να το απολαύσει σε έναν πιο κατάλληλο χώρο, όπου τα προβλήματα με την ακουστική δεν θα αφαιρούν την προσοχή του. Είναι κρίμα για μία τέτοια σπουδαία δουλειά, να χάνει από τεχνικές λεπτομέρειες. Ειδικά με τέτοια ιδανική σύμπραξη συγγραφέα, σκηνοθέτη, ηθοποιών. Τους αξίζει το καλύτερο.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

“Τόκος” Δημήτρη Δημητριάδη νέα ΣΚΗΝΗ – Λευτέρης Βογιατζής ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 (Δ) 12, 13, 14 και 15 Ιουλίου Ώρα έναρξης 21.00

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΛΕΦΤΕΡΗ ΒΟΓΙΑΤΖΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ

2 comments

  1. Πολύ ενδιαφέρουσα κριτικη,. Θα συμφωνήσω σε πολλά πράγματα με το κείμενό σας.
    Η παράσταση ήταν μεγαλειώδης και νομίζω ότι ως κοινό δεν καταφέραμε να αντιληφθούμε πλήρως το μεγάλειό της. Προσωπικώς χρειάζομαι ακόμα χρόνο για να την επεξεργαστώ. Ελπίζω να ανέβει το χειμώνα ώστε να έχουμε μια δεύτερη ευκαιρία προσέγγισης…

    Καλη συνέχεια σας εύχομαι Πρασσά :)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.