Αποσύνθεση και ασημόσκονη… Ο Βυσσινόκηπος του Τσέχωφ, από το Θέατρο Τέχνης της Μόσχας της Κατερίνας Μπουρδούκου

ΒΥΣΣΙΝΟΚΗΠΟΣ1

Αποσύνθεση και ασημόσκονη…

Ο Βυσσινόκηπος του Τσέχωφ, από το θέατρο τέχνης της Μόσχας.                                                               

Δεν μπορώ να κρύψω την συγκίνηση που δημιουργήθηκε από το γεγονός ότι για πρώτη φορά στη ζωή μου παρακολούθησα μια αυθεντική παραγωγή του ιστορικού Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας, του θεάτρου που υπήρξε η στέγη για να δημιουργηθεί ένα ολόκληρο σύστημα υποκριτικής που ανέτρεψε τα μέχρι τότε δεδομένα και συνεχίζει να κυριαρχεί στο παγκόσμιο θέατρο μέχρι και σήμερα. Μέσα σε περίοδο κρίσης, η παρουσία του κοινού στο σχεδόν γεμάτο θέατρο Βadminton, ήταν ίσως ένα ενδεικτικό σημάδι του ότι σε περιόδους κρίσης ο άνθρωπος στρέφεται προς την Τέχνη, την ουτοπική διάσταση της ζωής που λαμβάνει σάρκα και οστά μέσω των δημιουργών. Ακούγεται στερεοτυπικό αλλά αυτή είναι η ουσία του, τη στιγμή που το βλέπουμε να συμβαίνει -σε περιόδους κρίσης ο πληθυσμός συσπειρώνεται, σε περιόδους κρίσης ο πληθυσμός αναζητά διεξόδους, την ευκαιρία να δει τον εαυτό του στον καθρέφτη και να ξορκίσει τα βάσανα του. Έναν τέτοιο καθρέφτη έστησαν ο σκηνοθέτης Adolf Shapiro και οι ηθοποιοί του Θεάτρου Τέχνης της Μόσχας για εμάς μέσα στο μεγαλύτερο θέατρο της πόλης, ένα από τα Ολυμπιακά έργα που αποτελεί ακόμα ζωντανό κύταρρο πολιτισμικών συναντήσεων και ανταλλαγών.

image

Μπροστά από την κλειστή χρυσή αυλαία, δυο ηθοποιοί, στους ρόλους της Ντουνιάσσα και του Λοπάχιν, ζωντανεύουν μπροστά στα μάτια μας την πρώτη σκηνή της πρώτης πράξης του Βυσσινόκηπου του Τσέχωφ. Από τη πρώτη στιγμή σαγηνεύουν τις αισθήσεις μας, κυριαρχούν στο παιχνίδι, μας κάνουν δικούς τους, μας εισάγουν στο χώρο τους, στον πλαστό κόσμο τους, μας ταξιδεύουν, στις χώρες και τις εποχές. Ασφαλώς, ο χώρος του έργου δεν είναι μόνο η Ρωσία των αρχών του προηγούμενου αιώνα, ο χώρος είναι και η Ρωσία του σήμερα, η Αθήνα, όλες οι πόλεις στις οποίες θα περιοδεύσει ο θίασος και ίσως εκείνες στις οποίες δεν θα περιοδεύσει. Το έργο έχει ένα κλασικό στήσιμο, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν μοιάζει παλιό · αντιθέτως, με κάποιον σε πρώτη φάση ανεξήγητο λόγο, δικαιολογεί απόλυτα την παρουσία του στο σήμερα. Τα κουστούμια θυμίζουν την εποχή στην οποία γράφτηκε και πρωτοπαίχτηκε το έργο, ταυτόχρονα όμως τα υλικά, τα σχέδια, τα χρώματά τους έχουν κάτι το σύγχρονο, το διαχρονικό · ενώ παράλληλα κάποια από αυτά έχουν ένα παιχνιδιάρικο τόνο. Ωστόσο, το σκηνικό του David Borovski είναι αφαιρετικό και ίσως αποτελεί την κύρια αισθητική αιτία που από την πρώτη στιγμή κάνει το έργο να υπάρχει στο σήμερα και να αφορά τον σύγχρονο θεατή. Ο σκηνικός χώρος είναι σχεδόν άδειος, λιγοστές καρέκλες, κάποιοι πάγκοι και αυτά όταν χρειάζεται, όταν δεν χρησιμοποιούνται συθήθως απουσιάζουν και από τη σκηνή.

Καθώς η παράσταση συνεχίζεται εμφανίζεται ο Επιχόντωφ που βγαίνει από την, κλειστή ακόμη, αυλαία ταράζει την ισορροπία της σχέσης μεταξύ των άλλων δυο -γενικότερα καθένας που εμφανίζεται κάνει αισθητή την παρουσία του και έχει λόγο ύπαρξης στη σκηνή · ακόμη κι αν δε μιλάει, είναι εκεί και σχολιάζει, αντιδράει ανάλογα με το ρόλο. Έπειτα, ακολουθεί μια έντονη σκηνή, η άφιξη της Λιούμποφ Αντρέγιαβνα με την κόρη της Άννια και την γκουβερνάντα Σαρλότα Ιβάνοβνα από το Παρίσι όπου ζούσαν τα τελευταία πέντε χρόνια. Η αυλαία ανοίγει, όλοι σχεδόν οι ηθοποιοί είναι ήδη στη σκηνή, δημιουργούν ζωηρές σχέσεις, είναι εγκάρδιοι αλλά και απόμακροι συγχρόνως, δημιουργούν ένα λεπτό τείχος ανάμεσα στο χώρο τους και τον δικό μας, ίσως τα κουστούμια συντελούν στη δομή αυτής της σχέσης, είναι εκεί για μας υπενθυμίζουν την ταυτότητα του έργου.

image

Οι σκηνές διαδέχονται η μια την άλλη και οι ηθοποιοί αποκαλύπτουν σιγά σιγά τους χαρακτήρες τους. H Renata Litvinova δημιουργεί μια ασθενική, ρομαντική, λεπτεπίλεπτη, αριστοκρατική Λιούμπα που κινείται με αβρότητα και ραγίζει όταν μιλάει για αποτυχημένους έρωτες, οικονομικές καταστροφές και τον πνιγμό του γιού της · ο Andrey Smolyakov, έναν πληθωρικό, δυναμικό αλλά συναισθηματικό, Λοπάχιν · ο Sergey Dreiden έναν κωμικό Γκάγεφ που πασχίζει να δίνει χαρά στην οικογένειά του · η Anastasia Skorik μια ευαίσθητη κι ονειροπόλα, Άννια · η Yanina Kolesnichenkο, μια άχρωμη Βάρια που μοιάζει να αισθάνεται ότι σαν παρουσία περνά απαρατήρητη · ο Dmitry Kulichov έναν μελαγχολικό μα οξύ Τροφίμωφ · ο Sergey Ugryumov έναν εγκάρδιο και κάπως απογοητευμένο Επιχόντωφ · η Julia Galkina μια παιγνιώδη και θελκτική στην πρώτη σκηνή της δεύτερης πράξης Ντουνιάσσα · ο Dmitry Brodetsky έναν Γιάσσα μετέωρο που δείχνει να μην ξέρει πού είναι και τι ζητάει · ο Vladimir Krasnov έναν Πίσσικ από τον οποίο φαίνεται να έχουν αφαιρεθεί οι χυμοί της ζωής · η Evdokiya Germanova μια ευρηματική, όλο ζωντάνια, ανήσυχη Σαρλότα η οποία οργανώνει ταχυδακτυλουργίες που θυμίζουν τσίρκο, αυτή αραδιάζει αύθονη ασημόσκονη όταν εκτελεί κάποια από τα διασκεδαστικά κόλπα της, σα να θέλει να καλύψει τη μουντή ζωή τους. Ο γέρο-Φιρς είναι ο μόνος που έχει βαμμένο λευκό το πρόσωπό του, σαν από παντομίμα ή θέατρο του δρόμου, κατά αυτόν τον τρόπο μετατρέπεται σε σύμβολο της παλιάς τάξης πραγμάτων και είναι ο μόνος που ξεχνιέται μέσα στο σπίτι όταν όλοι φεύγουν μετά την ανακοίνωση της πώλησης του Βυσσινόκηπου.Οι τρεις μικροί ρόλοι του Περαστικού, του Σταθμάρχη και του Ταχυδρόμου εκτελούνται από τους Vladimir Timofeev, Dmitry Brodetsky και Μ. Μironov αντίστοιχα, με συνείδηση και επαγγελματισμό έτσι ώστε δεν προδίδουν το σύνολο.

Θα ήθελα να αναφέρω ότι η μουσική του Vdovin Igor ήταν εκπληκτική, ιδιαίτερα στην τρίτη πράξη όπου η ορχήστρα εμφανίστηκε πάνω στη σκηνή, σαν ορχήστρα που είχε κληθεί για τη γιορτή στο σπίτι της Λιούμποφ Αντρέγεβνα. Επίσης, οι φωτισμοί του Gleb Filshtinsky συνόδευαν αρμονικά την παράσταση.

Η παράσταση ήταν μια αξέχαστη εμπειρία, το έργο του Τσέχωφ αποτυπώνει μια μεταβατική κοινωνική περίοδο κατά την οποία το χρήμα και η ιδιοκτησία περνάει από τους φεουδάρχες σε μια νέα ανερχόμενη κοινωνική τάξη. Σε μια εποχή που στην Ελλάδα της κρίσης οργανώνονται καθημερινά διαδηλώσεις, απεργίες, στάσεις εργασίας, στη Γαλλία πραγματοποιήθηκαν διακόσιες διαδηλώσεις σε μια ημέρα, στην Ισλανδία εκατοντάδες οικογένειες αδυνατούν να πληρώσουν τα χρέη τους, ενώ τα κεκτημένα που αφορούν στα δικαιώματα και τις συνθήκες εργασίας έχουν προ πολλού καταπατηθεί, ο χαμένος Βυσσινόκηπος αποτελεί σημείο πολλαπλών μηνυμάτων και σημασιών για το θέμα της διαχείρισης και κατανομής του πλούτου αλλά και τον τρόπο της εκμετάλλευσης της γης, της επέλασης νέων τεχνολογιών και του νέου τρόπου ζωής: για παράδειγμα ο Φιρς νοσταλγεί την παλιά διαδικασία αποξήρανσης και πώλησης του βύσσινου που έφερνε εισοδήματα στην οικογένεια και η οποία είχε ξεχαστεί. Από την άλλη, η έκταση του Βυσσινόκηπου προορίζεται να διατεθεί στην κατασκευή εξοχικών κατοικιών… Η έκταση που κάποτε ανήκε σε μια οικογένεια στο μέλλον θα περάσει σε πολλές… Αλλά η οικολογική καταστροφή; Ένας από τους ομορφότερους κήπους θα γίνει σπίτια. Πού βρίσκεται λοιπόν η χρυσή τομή; Μπορεί άραγε να βρεθεί; Και όλα αυτά τυλιγμένα με αποχρώσεις από προσωπικά πάθη: απώλειες αγαπημένων προσώπων, απειλές από αρρώστιες, αποτυχημένους ή ανεκπλήρωτους έρωτες… Το μέλλον του Βυσσινόκηπου είναι καθορισμένο από τον άνθρωπο και είναι να γίνει εξοχικές κατοικίες, το μέλλον του ανθρώπου; Για το μολύβι του Τσέχωφ μεγάλη σημασία έχει η αγάπη για τον άνθρωπο, κάποιες φορές, αναπόφευκτα, πέρα από ταξικές και κοινωνικές διαφορές. Έτσι, βλέπουμε τον Λοπάχιν μέσα στη μέθη του από τη χαρά για την αγορά του Βυσσινόκηπου, της έκτασης στην οποία οι πρόγονοί του ήταν εργάτες-σκλάβοι χωρίς δικαιώματα, με ένα ξέσπασμα δακρύων να πέφτει στα γόνατα μπροστά στην αριστοκρατική και πρώην ιδιοκτήτρια του κήπου, Λιούμπα · άλλωστε ήταν ο ίδιος που παρακαλούσε την οικογένεια να δώσει την έκταση για κατοικίες προκειμένου να γλυτώσει από τα χρέη, αλλά οι ίδιοι αρνούνταν να δουν την πραγματικότητα όπως ήταν και να την αντιμετωπίσουν με ρεαλιστικούς όρους: “Τώρα τελείωσε… ό,τι έγινε, έγινε… Να βρεθεί κάποιος τρόπος ν’ αλλάξει τούτη η κακομοιριασμένη και άχαρη ζωή μας!”

Στις 3 Οκτωβρίου 2010 η πλειοψηφία των μελών του κοινού χειροκρότησε την παράσταση, ήταν ένα από τα πιο εκτεταμένα και μαζικά χειροκροτήματα που έχω ακούσει. (το κείμενο γράφτηκε στα πλαίσια της νέας πρωτοβουλίας και στήλης του περιοδικού με τίτλο ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΕΚΦΡΑΣΗΣ περιοδικού CAMERASTYLO ONLINE*) διαβάστε επίσης το κείμενο της Κατερίνας Μπουρδούκου

“Άγγελος Φραντζής, Μέσα στο δάσος… -Ροζ, μοβ και θαλασσί” της Κατερίνας Μπουρδούκου. 23 9 2010, Απόλλων, 16ο ΔΙΕΘΝΕΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΥΧΤΕΣ ΠΡΕΜΙΕΡΑΣ.


ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΕΚΦΡΑΣΗΣ

Το CameraStylo Online φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα ελεύθερο βήμα έκφρασης για νέους (και όχι μόνο) ανθρώπους που αγαπούν να γράφουν για ζητήματα της τέχνης και του πολιτισμού. Καθιερώνεται το ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΒΗΜΑ ΕΚΦΡΑΣΗΣ που και σε αυτό θα υπάρχουν κάποια κριτήρια που θα εξασφαλίζουν ότι τα κείμενα που θα δημοσιεύονται θα ταιριάζουν με τις γενικές αρχές του περιοδικού, το ύφος του και την ποιότητά του. Γίνεται αυτό για να υπάρχει κάποια διάκριση από τους συνεργάτες του περιοδικού που διατηρούν μια σταθερότερη σχέση με αυτό και έχουν κριθεί ικανοί στο πέρασμα του χρόνου να αποτελέσουν μέλη της συντακτικής του ομάδας. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με τους συνεργάτες του ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΒΗΜΑΤΟΣ αν υπάρξει αμοιβαία θέληση και πληρωθούν τα όποια κριτήρια έχει καταστήσει ισχυρά η διεύθυνση του περιοδικού που μέχρι να κριθεί ότι ήρθε το πλήρωμα του χρόνου διατηρεί και την αρχισυνταξία του περιοδικού. Είθε η δυναμική να καταστεί ισχυρότερη και πολυσυνθετότερη ώστε τα τοιαύτα κριτήρια να αποβούν αντικειμενικότερα και να είναι αποτελέσματα  συλλογικών διεργασιών και αποφάσεων και όχι ατομικών όπως σε ένα μεγάλο βαθμό γίνεται έως σήμερα. (Γιάννης Καραμπίτσος διευθυντής & Αρχισυντάκτης CameraStylo Online)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.