Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ – ΠΑΥΛΟΣ ΜΑΤΕΣΙΣ – ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ Η λογοτεχνία ντυμένη με κοστούμι θεατρικό, κριτική Νίκης Πρασσά

I_mitera_tou_skulou_tou_Paulou_Matesi_sto_Ethniko_Theatro

Η ΜΗΤΕΡΑ ΤΟΥ ΣΚΥΛΟΥ – ΠΑΥΛΟΣ ΜΑΤΕΣΙΣ – ΕΘΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

Η λογοτεχνία ντυμένη με κοστούμι θεατρικό

INFO ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ Δεν είναι λίγες οι φορές που ένας πεζογράφος ή ποιητής δοκιμάζει την πένα του στο θεατρικό κείμενο. Ο Παύλος Μάτεσις ακολουθεί την αντίθετη πορεία, μιας και τόσο οι σπουδές (θέατρο) του όσο και η πρώτη του εμφάνιση στον χώρο των γραμμάτων (Η τελετή – 1967), αφορούσαν αυτό το είδος τέχνης. Στη συνέχεια δημοσίευσε μυθιστορήματα, ένα εκ των οποίων, όντας επιτυχημένο, διασκεύασε τώρα για την κρατική σκηνή. Οι κύκλοι που διαγράφει ο συγγραφέας μας ζωγραφίζουν την πορεία των ηρώων του.

Το βιβλίο του Μάτεσι δεν το έχω διαβάσει. Έτσι η ανάγνωση του Μιλιβόγεβιτς δεν κινδύνευε από την δική μου υποκειμενική ερμηνεία των λέξεων, εικόνων, γεγονότων και χαρακτήρων. Τα πρόσωπα του έργου μου ήταν παντελώς άγνωστα και ο σέρβος σκηνοθέτης ανέλαβε το καθήκον να μου τα συστήσει, χρησιμοποιώντας έντεκα αξιόλογους ηθοποιούς, κάποιους από τους οποίους εκμεταλλεύτηκε σε περισσότερους ρόλους. Οι διακόσιες σελίδες του μυθιστορήματος συμπυκνώθηκαν σε ένα κείμενο διάρκειας δύο περίπου ωρών, σε ένα ανέβασμα που δεν περιόρισε καθόλου το μαύρο χιούμορ του συγγραφέα.

Η είσοδός μας στη Νέα Σκηνή “Νίκος Κούρκουλος” μας έφερε αντιμέτωπους με τον θίασο, που αθόρυβα μεν, αυστηρά προσηλωμένα δε, καθόταν επάνω στη σκηνή κοιτώντας έντονα το κοινό. Όταν ξεκίνησε η παράσταση, η αρχική αυτή ακινησία έδωσε την θέση της σε μία υπερκινητικότητα, που σκόρπισε τους πάντες γύρω από ένα τραπέζι, για να χτίσουν την πόλη Επάλξεις, τον χώρο εξέλιξης της ιστορίας! Στη συνέχεια όλοι μαζί και ο καθένας χωριστά, αφηγήθηκαν τα γεγονότα της ζωής της Ραραού, διατηρώντας άλλοτε την απόσταση ενός συγγραφέα, κι άλλοτε πάλι παίρνοντας την θέση των ηρώων. Με στόχο πάντοτε τον θεατή, οι λέξεις γίνονταν παιχνίδι προκειμένου να σχηματιστούν όμορφες εικόνες, ακόμα και στα πιο σκληρά περιστατικά που διαδραματίστηκαν στο έργο. Από το σύνολο των καλών στιγμών, η σκηνή όπου ο Φάνης, αδελφός της Ρουμπίνης, προσπαθεί να πάρει μία πατάτα από του Γερμανούς και κατηγορείται ως κλέφτης, εκείνη της κηδείας του συζύγου της Χρυσάφαινας αλλά και η Ασημίνα που μεταφέρει τον ανάπηρο πολέμου, σέρνοντας ένα καρότσι με τα χέρια της, ξεχώρισαν αποδεικνύοντας την εμπνευσμένη δουλειά του σκηνοθέτη. Η πιο συγκλονιστική ωστόσο σκηνή υπήρξε η “τιμωρία” της Ασημίνας, με την νεαρή Ρουμπίνη να προσπαθεί να σπάσει τον κλοιό του αυτόκλητου δικαστή – πλήθους.

Από ιδέες το έργο είχε αρκετές καλές, με την ατμόσφαιρα της Κατοχής και της μεταπολεμικής Αθήνας να ξεπερνάει την γνωστή σκιά της ιερότητας, με τον Μάτεσι να γίνεται δηκτικός του κλίματος πατριδοκαπηλείας, άστοχης ρητορικής για ιδία – κομματικά / προσωπικά – οφέλη, και βάναυσης θρησκοληψίας – είτε για θρησκευτικούς, είτε για πολιτικούς αιτιασμούς. Για όσους δεν γνωρίζουν την υπόθεση, να αναφέρουμε απλά πως πρόκειται για την διήγηση της Ραραού, μιας κατά φαντασίαν επιτυχημένης ηθοποιού (στην πραγματικότητα κομπάρσα), με πολλούς εραστές (στο έργο αποκαλύπτεται πως είναι παρθένα), η οποία στιγματίζεται στην παιδική της ηλικία τόσο από την απουσία ενός πατέρα (ήρωας πολέμου για τους πολλούς, λιποτάκτης κατ’ ουσίαν), όσο και από την αιχμηρή στάση της κοινωνίας απέναντι στην μητέρα της, εξαιτίας της σκανδαλώδους σχέσης της με δυο Ιταλούς – τον εχθρό. Η υποκρισία της ελληνικής κοινωνίας του τότε, με τον παπά να διατηρεί ερωτική σχέση με μία γυναίκα ελαφρών ηθών, αλλά και τον τοπικό άρχοντα να διασφαλίζει κατοικία στους ψηφοφόρους του, έρχεται να συναντήσει την ασυδοσία του σήμερα, κάπως σαν μία ματιά στον καθρέφτη προκειμένου να βρεθούν οι ρίζες μίας 70χρονης σχεδόν ολισθηρής πορείας. Κάποια σχόλια πολιτικής επικαιρότητας δεν έλειψαν – οι Γερμανοί που μας κατηγορούν για κλέφτες, ενώ πρώτοι εκείνοι κατέκλεψαν πριν τόσα χρόνια τον πλούτο της χώρας – χωρίς ωστόσο να προκαλούν παραπάνω από μία συγκαταβατική κλίση προς τα εμπρός του κεφαλιού μας. Θέλω να πω πως, αν και βρήκα πολύ ενδιαφέρον το κείμενο, όπως μπόρεσα να το εισπράξω μέσα από τις ατάκες των ερμηνευτών, και παρά την ψύχραιμη στάση με την οποία βλέπει γεγονότα που στη συλλογική μας συνείδηση έχουν προκαλέσει μεγάλες πληγές – και ενίοτε ενοχές – δεν μπόρεσα να κατανοήσω πλήρως την ανάγκη να επικαιροποιηθεί λεκτικά κάτι που ούτως ή άλλως διαχρονικά μπορεί να οδηγήσει στην ιστορική κατανόηση.

Το πρώτο μέρος της παράστασης με τα συνεχή πηγαινέλα των ηθοποιών από τη μία κατάσταση στην άλλη, με κούρασε αρκετά. Ο φρενήρης ρυθμός τους καθώς και η διαρκής απεύθυνσή τους σε μας, δεν μου επέτρεψε να αντιμετωπίσω μη επιφανειακά τις συνθήκες δράσης τους. Ασφαλώς αναγνωρίζω την άψογη τεχνικά εκτέλεση των σκηνοθετικών οδηγιών, πλην όμως προσωπικά βρέθηκα να παρακολουθώ μία περιπλάνηση χωρίς στάσεις, αποσβολωμένη και χωρίς επιλογή εστίασης της προσοχής μου σε μία κάθε φορά συγκεκριμένη δράση. Κατακερματισμένη η σκέψη και η αίσθηση στο λογοτεχνικό σύμπαν που αποδόθηκε κινηματογραφικά στην περιορισμένη σκηνή του θεάτρου, με πολύ κόπο αλλά προς το παρόν όχι ιδανικό αποτέλεσμα. Το πρόβλημα εστιάζεται κυρίως στον λόγο, γιατί κατά τα άλλα ο Μιλιβόγεβιτς στήνει υπέροχες σκηνές, χορογραφώντας τα κορμιά των ηθοποιών του.Στο δεύτερο πάλι μέρος, με την Ραραού να βρίσκεται πλέον στην Αθήνα, οι πιο ξεκάθαροι πια ρόλοι και η μεταξύ τους επενέργεια με κέρδισε, ακόμα περισσότερο με την πάντα σιωπηλή μα απολύτως εκφραστική παρουσία τόσο της Θεοδώρας Τζήμου όσο και της Υβόννης Μαλτέζου. Ίσως θα ήθελα λίγο περισσότερη Μπαζάκα επίσης, η οποία στον μονόλογό της υπήρξε πολύ διασκεδαστική και ταυτόχρονα τραγική, μέσα στην καυστικότητά της.

i mitera tou skylou sto ethniko

Από τα ευρήματα του Μιλιβόγεβιτς υπήρξε εύστοχη η ταυτόχρονη παρουσία της νεαρής και της ώριμης Ρουμπίνης μαζί με την μητέρα της, Ασημίνα. Σαν ένας διάλογος του παρελθόντος με το παρόν, με τα δύο ζεύγη μονίμως παρόντα, με το παράδοξο της Τζήμου ως η νεαρή ανάμνηση της μητέρας της Μπαζάκα. Βρήκα όμως άχρωμη την Ηρώ Μπέζου, σε έναν αρκετά μεγάλο ρόλο, αυτόν της Ραραού στα παιδικά της χρόνια. Περισσότερο διεκπεραιωτική παρά εμψυχωτικής ενός ιδιαίτερου χαρακτήρα, δεν δικαιολόγησε καθόλου την πικάντικη εμφάνιση της Μπαζάκα. Αντιθέτως η Τζήμου, πάντα εξαιρετική, χωρίς να κάνει κάτι πολύ διαφορετικό από τις συνηθισμένες της εμφανίσεις, συντονίστηκε με την συγκινητική παρουσία της αθόρυβης Μαλτέζου, κι έτσι δημιούργησαν ένα υπέροχο ζευγάρι μίας ψυχής, δύο σαρκών.

Οι υπόλοιποι ηθοποιοί κινήθηκαν επιτυχημένα στα πλαίσια του συγκεκριμένου ανεβάσματος, με την Αγγελική Δημητρακοπούλου, όπως πάντα να είναι εντυπωσιακή με το μέτρο στον λόγο και την λιτή της έκφραση. Είναι μία ηθοποιός που δεν χρειάζεται να καταφύγει σε υπερβολές και αρέσκεται να κρατάει σιωπηλά την θέση της δίπλα στους έτερους συμπρωταγωνιστές της. Όταν όμως έρχεται η ώρα της μπαίνει δυναμικά και κερδίζει τις εντυπώσεις.

Η παράσταση γενικά είχε μπόλικο χιούμορ, ισόποσα με κυνισμό και προκλητική στόχευση της ελληνικής παθογένειας. Οι μικρές τραγωδίες φιλτράρονταν μέσα από την άρνηση της Ρουμπίνης να κοιτάξει κατάματα την αλήθεια, καθώς και υπό το βλέμμα του Μιλιβόγεβιτς που δεν θέλησε να δείξει όλα εκείνα που κρύβονταν στις ντουλάπες της ιστορικής συνείδησης, αλλά με τρόπο υπαινικτικό άφησε να γίνουν κατανοητά μέσα από εικόνες μαγικού ρεαλισμού. Η ευαισθησία της Ασημίνας που παλεύει για να επιβιώσει και το πείσμα της Ραραού, που επιδιώκει να νικήσει τις σκληροτράχηλες υφές της πραγματικότητάς της, αποτελούν τα δύο πρόσωπα μίας μορφής που καταδιώκεται από το περιβάλλον που θέλει να επιβάλλει την ηθική του στις πλάτες άλλων.

Ο σκηνοθέτης που τόλμησε και πέτυχε να ανεβάσει Ντοστογιέφσκι στην Αθήνα, αναμετρήθηκε ακόμα μία φορά με ένα κείμενο λογοτεχνικό, και διατήρησε το πνεύμα του Μάτεσι. Η μητέρα του σκύλου περιμένει να σας εκμυστηρευτεί την τραγική αλλά και κωμική περιπέτεια μίας γυναίκας, και μίας χώρας. Της δικής μας.

i_mitera_tou_skylou_sto_ethniko_kritiki_nikis_prassa

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: