ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ του Μίμη Τσακωνιάτη (Εκδόσεις Αιγόκερως, Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης), κριτική παρουσίαση του Γιάννη Καραμπίτσου

nikos nikolaidis tou mimi tsakoniati

ΝΙΚΟΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ του Μίμη Τσακωνιάτη

(Εκδόσεις Αιγόκερως, Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Το βιβλίο για τον Νίκο Νικολαΐδη εκδόθηκε από τον Αιγόκερω στα πλαίσια του 48ου Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και του αφιερώματος που πραγματοποιήθηκε στο έργο του. Διαφοροποιείται από τα περισσότερα βιβλία της σειράς, στο ότι είναι μονογραφία και όχι μια επιλογή κειμένων από έναν επιμελητή της έκδοσης. Υπάρχουν βέβαια και κάποια επιπλέον άρθρα, όπως το εισαγωγικό του Τάσου Γουδέλη «Γελώντας μέχρι Θανάτου», κείμενα-κατευόδια για τον Νίκο Νικολαΐδη στο τρίτο μέρος του βιβλίου από ανθρώπους του σινεμά που συνεργάστηκαν μαζί του, και κριτικές ή μία συνέντευξη που δεν υπογράφονται από τον Μίμη Τσακωνιάτη. Ωστόσο, αυτό δεν αλλάζει την εντύπωση που αφήνει αυτή η έκδοση, που τη χαρακτηρίζει η συνοχή και η συναρπαστική γραφή, η βαθιά κατανόηση και η επικοινωνία με το έργο του σκηνοθέτη αλλά και με τον ίδιο τον Νίκο Νικολαΐδη. Ο Μίμης Τσακωνιάτης, συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου, γνωρίστηκε με τον Νίκο Νικολαΐδη πολλά χρόνια πριν και «κόλλησαν». Ο Μίμης παρακολούθησε από κοντά τον τρόπο δουλειάς του μεγάλου Έλληνα δημιουργού, που όσο ζούσε η πλειονότητα των Ελλήνων κριτικών τον αποκαλούσε σπουδαίο τεχνίτη, δεξιοτέχνη κινηματογραφιστή και άλλα παρεμφερή, αλλά σχεδόν ποτέ δημιουργό.

Ο Μίμης Τσακωνιάτης όσο ζούσε ο Νίκος Νικολαΐδης, αλλά και μετά που έφυγε από τη ζωή, είχε την ίδια συνεπή στάση απέναντί του. Παρόλο που όταν ήλθε σε πρώτη επαφή με το έργο του Ν.Ν. αντιμετώπισε εν μέρει κριτικά τον κινηματογράφο του, στη συνέχεια, έχοντας αναμφισβήτητα προτερήματά του το ανοιχτό μυαλό, την επαφή με το βαθύ πνευματικό και διαχρονικό, και όχι με το επίκαιρο και επιφανειακό, κατάφερε σύντομα να προσεγγίσει το νικολαϊδικό φιλμικό σύμπαν, να το κατανοήσει, να το νιώσει, να το κοινωνήσει, χωρίς απαραίτητα να συμφωνεί σε όλα όσα περιλάμβανε το φιλοσοφικό και ιδεολογικό υπόβαθρο αυτού του σελλιλοϊκού κόσμου. Έχοντας γνώση πολύπλευρη και πλούσια, εστιασμένη όχι μόνο στα κινηματογραφικά πράγματα αλλά απλωμένη και σε άλλες σφαίρες του επιστητού, όπως φιλοσοφία, ψυχανάλυση, διεθνής και ευρωπαϊκή πολιτική (αυτό είναι το αντικείμενο που σπούδασε), με ποικίλες και πολυσήμαντες επιρροές, μεταξύ των οποίων και της αναλυτικής ψυχολογίας του Καρλ Γιουνγκ, «έσκαψε» βαθιά στον πνευματικό κήπο του Νίκου Νικολαΐδη και ανακάλυψε πράγματα που θα μπορούσαν να συνοψιστούν σε μια του φράση που βρίσκεται στο προλογικό του κείμενο με τίτλο «Ρέκβιεμ για τον Νίκο Νικολαΐδη». «Το έργο του Ν.Ν. σκεπάζεται από πολλαπλά στρώματα σκότους, αλλά στον πυρήνα του κρύβει αληθινή φλέβα φωτός που δυστυχώς για το αμύητο πλήθος απαιτεί καθαρή ψυχή και ελεύθερο πνεύμα για να μπορέσει κανείς να εισέλθει στο ιερό του». Αυτή την καθαρή ψυχή και το ελεύθερο πνεύμα διαθέτει ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου που χαίρεσαι να διαβάζεις, γιατί ανήκει σε εκείνη την κατηγορία των αισθητικών βιβλίων, που δεν προσπαθούν με επιστημονικοφανείς και στείρους διανοητικούς όρους να αναλύσουν και να μεταδώσουν τα μηνύματα της ζωής και του έργου ενός μεγάλου καλλιτέχνη, αλλά σε εκείνα που είναι γραμμένα με γλώσσα και ουσία συγγενή με το έργο του δημιουργού, ώστε να αποτελούν λίγο και συνδημιουργία. Μία άλλη ιδιαιτερότητα του συγγραφικού λόγου του Μίμη Τσακωνιάτη που φάνηκε και στη φράση που παραθέσαμε παραπάνω είναι ότι δε “χαϊδεύει τα αυτιά” των αναγνωστών, αλλά κινούμενος στο ίδιο μήκος κύματος με τον Νικολαΐδη, προσπαθεί να ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα της ελληνικής, και όχι μόνο, κινηματογραφικής πραγματικότητας, και να ωθήσει τον σύγχρονο άνθρωπο, θεατή και αναγνώστη της τέχνης –που του αρέσει να ωραιοποιεί, να στρογγυλεύει την πραγματικότητα και να αναζητά από το σινεμά μόνο όμορφες εικόνες και εύκολες συγκινήσεις, και όχι την αυθεντική λυτρωτική αισθητική συγκίνηση–, να επιστρέψει στην αλήθεια του εσώτερου εαυτού του. Ο Μίμης Τσακωνιάτης στο δεύτερο και ευρύτερο μέρος του βιβλίου, αναφέρεται σε κάθε ταινία ξεχωριστά τοποθετώντας μας αρχικά στο ιστορικό, κοινωνικό και φιλοσοφικό πλαίσιο στο οποίο αυτή κινείται. Επισημαίνει τις ποικίλες επιρροές του δημιουργού τους, από το χώρο του κινηματογράφου, της λογοτεχνίας (να θυμίσουμε ότι ο Νίκος Νικολαΐδης έγραψε και τρία μυθιστορήματα), της μουσικής, της ζωγραφικής και της ποίησης. Μας εισάγει στο σκοτεινό κόσμο των ηρώων του για τους οποίους αναφέρει ότι «ζουν τον επίγειο εφιάλτη, αλλά πάντα προσπαθούν να λυτρωθούν μέσω της αγάπης ή υποφέρουν αφάνταστα από την έλλειψή της». Και σε άλλο σημείο: «Στη Γλυκιά συμμορία, όπως και στις προηγούμενες ταινίες του σκηνοθέτη –αλλά και σε κάποιες από τις επόμενες, όπως το Singapore Sling και το θα σε δω στην κόλαση, αγάπη μου– οι ήρωες δεν αναζητούν μία διέξοδο από τη “φυλακή” τους. Ακόμη και όταν αυτή τους δίνεται ως επιλογή, την αρνούνται, πράγμα που δε συμβαίνει στην Πρωινή Περίπολο, στο Ο χαμένος τα παίρνει όλα και στο The Zero Years όπου εκεί στο σημείο φυγής τους αχνοφαίνεται ως οπτασία η “Αιώνια Θάλασσα” ή το “Ιδανικό Νησί”». Τέλος αναλύοντας με λεπτομέρεια όλες τις σκηνές κάθε ταινίας μάς αποκαλύπτει τη μορφή και το ύφος τους, το τρόπο που αυτά διαμορφώνονται με τη συνεπικουρία όλων των επιπέδων της φιλμοκατασκευής, όπως σκηνοθεσία, κίνηση της κάμερας, υποκριτική, δραματουργία, φωτογραφία, μοντάζ, σκηνογραφία, ήχος και μουσική.

Η γραφή του Μίμη είναι ποιητική, απολαυστική. Αποτελεί το μεγάλο ατού του βιβλίου που διαβάζεται σα να είναι μυθοπλασία, σα να είναι μυθιστόρημα. Ας πάρουμε μία γεύση από αυτήν παραθέτοντας μία παράγραφο που αναφέρεται στην ταινία Γλυκιά Συμμορία. «Η Γλυκιά Συμμορία είναι η πιο γραμμική ταινία του Νικολαΐδη σε επίπεδο αφήγησης. Ακολουθεί κατά κάποιο τρόπο την τρίπρακτη δραματουργία, δέση – σύγκρουση – λύση, αφού υπάρχει το σχήμα της Συμμορίας και του Κράτους με το οποίο συγκρούεται, αλλά πρωτοτυπεί όσον αφορά στη σκιαγράφηση του χαρακτήρα του αντιπάλου. Δεν κτίζει δηλαδή ως αντιπάλους κάποιους κακούς, αρνητικούς χαρακτήρες, αλλά υποβάλλει κλιμακωτά την αίσθηση ενός αόρατου, απειλητικού, απάνθρωπου καφκικού μηχανισμού που εξολοθρεύει τους ήρωές του, που δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν τα βαθύτερα αίτια της καταστροφής τους. Το μόνο που κάνουν στο τέλος είναι να αγκαλιαστούν όλοι μαζί και να επιλέξουν αυτοί τον τρόπο που θα αποχωρήσουν… Μοιάζουν από μία άποψη σαν τα απολιθωμένα ευρήματα των οικογενειών στην αρχαία Πομπηία που θάφτηκαν κάτω από τη λάβα αγκαλιασμένα, μη προλαβαίνοντας να κάνουν τίποτα άλλο μπροστά στην υπερφυσική καταστροφική δύναμη του ηφαιστείου και στο κακό που ξεσπάει εκεί που δεν το περιμένεις». Η συνέχεια της απόλαυσης… στην ανάγνωση του βιβλίου του Μίμη. Όσοι έχουν δει τις ταινίες του Ν.Ν. θα θελήσουν σίγουρα να τις ξαναδούν κάτω από το πρίσμα των νέων δεδομένων που θα τους έχει προσθέσει η ανάγνωση του βιβλίου, ενώ όσοι δεν τις έχουν δει θα αδημονούν πότε αυτό θα συμβεί. Και οι μεν και οι δε είναι βέβαιο ότι θα καταφύγουν ξανά στο βιβλίο –την επιμέλεια της έκδοσης «υπογράφουν» η σύζυγος του Νίκου Νικολαΐδη Μαρί Λουίζ Βαρθολομαίου, ο γιος του Συμεών Νικολαΐδης και ο εκδότης, συγγραφέας, σκηνοθέτης και κριτικός Γιάννης Σολδάτος– για να συμπληρώσουν τα κομμάτια του παζλ που τους λείπουν ώστε η μελέτη και η ουσιαστική γνωριμία με το έργο του Νίκου Νικολαΐδη να ολοκληρωθεί.

Καλή ανάγνωση και καλή προβολή ή μήπως αντίστροφα είναι καλύτερα;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: