Πίνα Μπάους (2011) του Βιμ Βέντερς , κριτική προσέγγιση Γιάννη Καραμπίτσου. Κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ ή 3d κινηματογράφηση χορού; Πίνα 3d ή Πείνα για 3d;

PINA_poster RZ_Layout 1

«πρώτη φορά στην ιστορία του κινηματογράφου μια τεχνική επιβάλλει τόσο αυταρχικά την μορφή των ταινιών, τον τρόπο κινηματογράφησης τους. Μόνο το γεγονός ότι η αισθητική μιας ταινίας μας θα καθορισθεί σε μέγιστο βαθμό από την τεχνολογία, μας κάνει να επαναστατούμε, να οργιζόμαστε. Και οργιζόμαστε πιο πολύ, όταν αυτό το τόσο καθαρό, δεν δείχνει να απασχολεί σχεδόν κανένα από το χώρο της κριτικής και του κινηματογράφου γενικότερα.» γ.κ.

ΠΙΝΑ ΜΠΑΟΥΣ (PINA 3D) του Βιμ Βέντερς (2011) από 24 Απριλίου 2011 στους κινηματογράφους

Αρκεί ότι το θέμα της ταινίας του Βιμ Βέντερς ήταν η Πίνα Μπάους και ο χορός για να χαρακτηριστεί ως η πρώτη καλλιτεχνική 3d ταινία; Ας βγάλουμε το 3d που όχι μόνο θολώνει τα νερά, αλλά δημιουργεί σύγχυση στην πλειονότητα των ελλήνων ασχολουμένων με την κριτική, μια δικαιολογημένη σύγχυση αφού τα εφόδια δεν είναι και πολλά για να βγει εις πέρας η προσέγγιση ενός νέου (στην πραγματικότητα όχι και τόσο) πολυσύνθετου δεδομένου όπως το 3d.

Wim-Wenders-with-Pina-Bausch

Ο Βέντερς και η Πίνα Μπάους θέλουν να κάνουν ταινία μαζί. Στην πραγματικότητα ουσιαστικά το σενάριο το γράφει η Πίνα Μπάους. Διαλέγει τις χορογραφίες και τον τρόπο που θα ερμηνευτούν. Και πως αλλιώς θα μπορούσε να γίνει άλλωστε; Ο Βέντερς καλείται να κινηματογραφήσει αυτό το εγχείρημα. Έχει στη διάθεσή του την γνώση των εκφραστικών μέσων του κινηματογράφου ως τέχνη, όπως έχουν αναπτυχθεί ως τώρα σε δισδιάστατο επίπεδο, πάνω από ένα αιώνα. Μοντάζ, Κινήσεις της κάμερα (Πανοραμίκ, τράβελινγκ κλπ), γκρο πλαν, υποκειμενικό πλάνο, κινηματογραφική φωτογραφία, μουσική. Αυτά μαζί με την μιζανσέν (φωτισμοί, υποκριτική, κουστούμια και σκηνικά) συνιστούν την κινηματογραφική γλώσσα και ανάλογα με την χρήση τους δημιουργούν το προσωπικό ύφος του καλλιτέχνη σκηνοθέτη, αυτό που στην πραγματικότητα συνιστά τον χαρακτηρισμό του ως καλλιτέχνη. Θα μπορούσε να είναι ένας καλός τηλεοπτικός σκηνοθέτης εμπορικών ντοκιμαντέρ πάνω στην τέχνη όπως χιλιάδες (δεν μειώνουμε την αξία αυτών των εγχειρημάτων αλλά τοποθετούμε όσο μπορούμε πιο “επιστημονικά” τα πράγματα) αλλά σε καμιά περίπτωση καλλιτέχνης δημιουργός σκηνοθέτης . Διαλέγει όμως το 3d που στην συγκεκριμένη στιγμή (δεν ξέρουμε τι θα γίνει στο μέλλον), ουσιαστικά καταργεί την κινηματογραφική γλώσσα, ακυρώνει τα κατακτημένα έως τώρα με πολύ κόπο και θυσίες εκφραστικά μέσα του κινηματογράφου ως τέχνη. Πρώτη φορά στην πολύχρονη ιστορία του κινηματογράφου ένα τεχνολογικό επίτευγμα επιβάλλει τόσο αυταρχικά την μορφή των ταινιών, τον τρόπο κινηματογράφησης τους. Μια μετωπική συνεχής κινηματογράφηση που μας γυρίζει πίσω στις κινηματογραφήσεις θεατρικών έργων του Μελιές με την πολύ σημαντική διαφορά βέβαια ότι η κάμερα του Βέντερς συνεχώς κινείται ανάμεσα στους ήρωες της ταινίας. Η επιλογή αυτή έχει να κάνει κυρίως με την 3d αίσθηση του θεατή. Το 3d είναι συνώνυμο αυτή τη στιγμή του κινηματογράφου θεάματος, του βασισμένου σε συγκεκριμένα είδη όπως ο φανταστικός, κυρίως αυτός , περιπέτειας κ.ο.κ. και της πορνογραφίας. Το θέμα που θα επιλεγεί πρέπει να ταιριάζει στο 3d, να είναι θεαματικό και σε αυτό το κριτήριο δεν εξαιρείται η Πίνα και ότι και να ισχυρίζεται ο Βέντερς και ο κάθε επιχειρών να κάνει 3d το αποτέλεσμα που προκύπτει φαντάζει και είναι ψεύτικο γιατί είναι φως φανάρι ότι οι σκηνές έχουν «στηθεί» για να προσαρμοστούν στο 3d να το αναδείξουν και όχι το αντίστροφο, ακόμα και αν μοιάζει να «υπηρετούν» το θέμα τους. Μια υπηρέτηση ψυχαναγκαστική αφού πρέπει να ακολουθήσει συγκεκριμένους κανόνες και οδηγίες. Μόνο από το γεγονός ότι η αισθητική μιας ταινίας μας θα καθορισθεί σε μέγιστο βαθμό από μια τεχνολογία, μας κάνει να επαναστατούμε, να οργιζόμαστε. Και οργιζόμαστε ακόμα περισσότερο, όταν αυτό το τόσο καθαρό, δεν δείχνει να απασχολεί και να το επισημαίνει σχεδόν κανένας από το χώρο της κριτικής και του κινηματογράφου γενικότερα. Όλοι σκέφτονται πως θα προσαρμοστούν σε κάτι που βιάζει στην πραγματικότητα τις αποκτημένες γνώσεις τους έως τώρα αφού κόβει απότομα το νήμα με ότι είχε προϋπάρξει και πάει να δημιουργήσει σχεδόν από την αρχή ένα καινούριο νήμα. Η λέξη αντίσταση και η λέξη ρήξη μοιάζει να έχουν εξαφανιστεί στη σύγχρονη εποχή, από τον χώρο της τέχνης και ιδιαίτερα του κινηματογράφου.

pina-bausch1

Είναι σίγουρο ότι αν δεν είχε χρησιμοποιηθεί το 3d η σκηνοθεσία της Πίνα θα ήταν εντελώς διαφορετική, κάνοντας χρήση των εκφραστικών μέσων της κατακτημένης έως τώρα κινηματογραφικής γλώσσας. Επιλογή χώρων με βάθος πεδίου τέτοιο και με παράταξη των ανθρώπων με τέτοιο εξώφθαλμα “σκηνοθετημένο” τρόπο για να προβληθεί η 3d δυνατότητα και “μαγεία”. Μια συνεχής σε κάθε σκηνή και πλάνο «φυλάκιση» των αληθινών εμπνεύσεων και δυνατοτήτων του κινηματογραφιστή από την τεχνολογία, μια τεχνολογία μάλιστα που δεν είναι της ίδιας τάξης με την προσθήκη του ήχου και του χρώματος στοιχείων απαραίτητων για την καλλιτεχνικά ρεαλιστική απόδοση της πραγματικότητας που έλειψαν μόνο για το διάστημα που η τεχνολογία δεν είχε την δυνατότητα να τα παρέχει. Το 3d που σε όχι τόσο τεχνολογικά ανεπτυγμένο επίπεδο μετράει δεκαετίες ποτέ δεν έπεισε για την αναγκαιότητά του αφού ανήκε σε εκείνες τις τεχνολογικές “ευκολίες” που προσπαθούσαν να προσθέσουν “αληθοφάνεια” στην κινηματογραφική εμπειρία, μέχρι και αρώματα εκλύονταν από τις θέσεις των θεατών για να προσθέσουν και την αίσθηση της όσφρησης. Δεν είναι οριστική η απαξίωση από την πλευρά μας του 3d γιατί τότε θα τοποθετούμασταν στην αντιδιαλεκτική πλευρά, θα φαινόμασταν απόλυτοι και εμπαθείς ή ότι φοβόμαστε τα νέες τεχνολογικές ανακαλύψεις και την αρνητική ενδεχόμενη επιρροή τους στην κινηματογραφική τέχνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτό που είδαμε δεν ήταν ελκυστικό, ότι δεν απέδιδε σε ένα βαθμό το σύμπαν της Πίνα Μπάους, ότι η “φυλακή” του 3d (ακριβώς για αυτό) δεν γέννησε ευρήματα έξυπνα και λειτουργικά που βασίζονταν στις χορογραφίες της Πίνα Μπάους και που κάποιες λίγες στιγμές προσέγγιζαν την κινηματογραφική και όχι την κινηματογραφημένη ποίηση, αλλά ουσιαστικά τα γέννησε αυτή (η «φυλακή» του 3d) και όχι η ελεύθερη βούληση και έμπνευση του δημιουργού. Η όποια μαγεία δημιουργήθηκε οφειλόταν στην μαγεία του χορού και όχι στην μαγεία του κινηματογράφου που έτσι περιορίζεται σε έναν ιδανικό καταγραφέα της μαγείας των άλλων τεχνών. Κάποιοι μπορούν να πουν και λοιπόν; το αποτέλεσμα δεν μετράει να είναι θεαματικό και ελκυστικό; όχι, γιατί αυτό δεν είναι κινηματογράφος, σύνθεση των τεχνών αλλά κινηματογράφος υπηρέτης των τεχνών και του θεάματος. Οι σκηνοθέτες καλλιτέχνες δημιουργοί οφείλουν απέναντι στον εαυτό τους να βρίσκουν τα θέματα που τους αρέσουν (μπορεί στην περίπτωση του Βέντερς με την Πίνα να μοιάζει σε ένα βαθμό τουλάχιστον ότι το θέμα το διάλεξε αφού από χρόνια ήθελε να το κάνει) άσχετα αν ταιριάζουν ή όχι στο 3d και να έχουν στο οπλοστάσιό τους όλα εκείνα τα μέσα τα εκφραστικά που η εξέλιξη της γλώσσας της τέχνης που διάλεξαν να υπηρετούν τους έδωσε για να εκφράζονται αυθεντικά, αληθινά, εμπνευσμένα, πνευματικά, βαθιά, χωρίς όρια. To 3d πάντα κατά την άποψή μας παίρνουμε το ρίσκο να την εκφράσουμε και μάλιστα με πάθος, μόνο επικουρικά μπορεί να λειτουργήσει για κάποιες θεαματικές ταινίες και αναφορικά με την τέχνη (όχι μόνο το χορό) αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει εξ ολοκλήρου χωρίς να τον δολοφονήσει ουσιαστικά τον υπάρχοντα καλλιτεχνικό δισδιάστατο κινηματογράφο που έχει πολλά ακόμα να δώσει ειδικά τώρα που η high definition ψηφιακή τεχνολογία έχει γίνει κτήμα και των φτωχών ανθρώπων. Και κάτι ακόμα οι ταινίες αυτές εξαιτίας των περιορισμών που ως τώρα τουλάχιστον φέρει η 3d τεχνολογία μόνο εκπαιδευτικές για την τέχνη μπορεί να είναι, δημιουργικές στην καλύτερη περίπτωση κινηματογραφήσεις των θεαματικών (και ίσως όχι μόνο) τεχνών αλλά όχι κινηματογράφος ως τέχνη απαραίτητα. Η τρισδιάστατη οπτική λήψη και προβολή “προσομοιώνει” στην πραγματικότητα την αληθινή χορευτική εμπειρία , προσπαθεί να μεταδώσει με ισότιμο τρόπο την μαγεία του χορού, χωρίς να μπορεί να δημιουργήσει την αυθεντική ποίηση που η ίδια η εμπειρία γεννάει, αλλά μια εικονική πραγματικότητά της, μια προσπάθεια από ένα σημείο και πέρα υποκατάστασης της πρωτότυπης εμπειρίας με ένα καλοφτιαγμένο θεαματικό και επιφανειακά ελκυστικό προσομοίωμά της. Θα μπορούσε στην απόπειρα αυτή με μια κακή μελλοντικά χρήση και φιλοσοφία της 3d τεχνολογίας στον κινηματογράφο να λείψει εντελώς η πρωτότυπη καλλιτεχνική εμπειρία και να υποκατασταθεί από την κινηματογραφημένη προσομοίωση της.

pina-bausch 2

Έτσι αντί για μία τέχνη κατεστραμμένη, θα έχουμε δύο και αύριο και άλλες, ο εμπορικός 3d με ότι άλλο “εξυπνακίστικο” (με την έννοια όχι αναγκαίο) τεχνολογικό εφεύρημα ακολουθήσει , θα λειτουργήσει εκτός από υπηρέτης αρχικά των άλλων τεχνών, ως διακορευτής και υποκαταστάτης τους. Η λατρεία της θεαματικής τρισδιάστατης πλέον κινηματογραφημένης (και όχι κινηματογραφικής επιμένουμε κινούμενης εικόνας), μαζί με τα “κόλπα” που φέρνει μαζί της η ψηφιακή τεχνολογία (είναι γνωστό σε όλους ότι το μεγαλύτερο προσόν της ψηφιακής τεχνολογίας είναι ίσως η δημιουργία “πιστών “ με το πρωτότυπο αντιγράφων) θα κυριαρχήσει παντού και απόλυτα και παρόλο μη-τέχνη ουσιαστικά θα θελήσει να παίξει τον ρόλο της απόλυτης τέχνης. Το 3d καταλήγοντας μπορεί να βοηθήσει οργανισμούς και φορείς ιδιωτικούς ή κρατικούς παραπλήσιους με το CameraStylo στην προσπάθεια όσο το δυνατόν πιο δημιουργικής και αληθοφανούς κινηματογραφημένης απόδοσης των πολιτιστικών δρώμενων και την ανάπτυξη της έρευνας και μελέτης γύρω από αυτά. Ειδάλλως δύσκολα θα ξεφύγει από αυτό που ο χαρακτήρας του από τη φύση του επιβάλλει να είναι κατάλληλο όπλο για καλύτερη απόδοση της πορνογραφίας και των θεαματικών φανταστικών ταινιών. Από τη φύση του είναι συνδεδεμένο με το θέαμα και την επιφάνεια. Κάτι ψήγματα του σύμπαντος της Πίνα Μπάους φάνηκαν στην ταινία, η ουσία και το βάθος της προσωπικότητας και του έργου της σε καμία περίπτωση. Και για αυτό δεν φταίει μόνο η ανεπάρκεια του Βέντερς τα τελευταία πολλά χρόνια στην προσέγγιση του βάθους των θεμάτων με τα οποία καταπιάνεται, αλλά κυρίως η ίδια η φυσική εκ γενετής αναπηρία του 3d. Είναι μια χρυσή ευκαιρία, έστω κάνοντας κάποιες παραχωρήσεις σε αρχικό τουλάχιστον χρονικό στάδιο στην απόλυτη ποιότητα που το φιλμ εξασφαλίζει, με τη χρήση της ψηφιακής HD και την γνώση της κινηματογραφικής γλώσσας που σήμερα είναι πιο εύκολο να διδαχτεί και διαδοθεί αφού η πρόσβαση και στα πιο σπάνια αριστουργήματα του κινηματογράφου έχει επιτευχθεί, να γεννηθούν πολλοί περισσότεροι νέοι κινηματογραφιστές και ιδιαίτερα ντοκιμαντερίστες με διάθεση να ψάξουν σε βάθος τα πράγματα, εξελίσσοντας την κινηματογραφική γλώσσα και αλλάζοντας την “κατάσταση των πραγμάτων” αφού ο Βέντερς και η γενιά του μπορεί να κάνουν ελκυστικές και θεαματικές καλλιτεχνικές έστω “σαπουνόφουσκες” αλλά ξέχασαν ποιος ήταν ο αρχικός προορισμός τους.

3d

Δεν θα αφήσουμε την καπιταλιστική βιομηχανία του κινηματογράφου στην προσπάθειά της να σώσει ότι δεν σώζεται να σκοτώσει αυτή την χρυσή ευκαιρία και ότι συνεπάγεται. Θα κάνουμε και 3d εννοείται, θα αναδείξουμε τις πραγματικές του δυνατότητες και χρησιμότητες και αν αποδειχτεί ότι είναι ικανό να προσφέρει και κάτι παραπάνω, αν υπάρχουμε τότε και υπάρχει και αυτό, αμέσως θα το αποδεχτούμε και υιοθετήσουμε, αλλά έως τότε, αυτή τη δυνατότητα που για πρώτη φορά στην ιστορία αναφορικά με τον κινηματογράφο μας δίνει ο καπιταλισμός δεν θα την απεμπολήσουμε. Εκτός εάν πράγμα που δεν πιστεύουμε και δεν ευχόμαστε η ηλιθιότητα και ο απανθρωπισμός που διακατέχει τους καπιταλιστές τους οδηγήσει όπως δολοφόνησαν το φιλμ (αυτό υποστηρίζει σε συνέντευξη που μου έδωσε πέρσι ο Πήτερ Κουμπέλκα και που σύντομα θα δημοσιεύσουμε) να δολοφονήσουν και το δισδιάστατο HIGH DEFINITION και την δυνατότητα κατ΄επέκταση του λαού να το χρησιμοποιήσει. Αφού δεν κατάφεραν να εξοντώσουν Παρατζάνοφ, Μπέργκμαν, Ταρκόφσκι, αλλά και Αγγελόπουλο (και άλλους πολλούς βέβαια) τα κάθε λογής συστήματα το επιχειρούν τώρα με το 3d. Αφού το θέαμα εξάντλησε τα όρια και περιθώριά του (με σαπουνόπερες, ταινίες καταστροφής , αλλά και με αφηγηματικές εξιστορήσεις μικροαστικών ιστοριών), αφού οδήγησε στον μεγάλο εχθρό του καπιταλισμού που είναι ο κορεσμός, που είναι πάντα πεινασμένος και θέλει να φάει, για να μην φάει τις σάρκες του που κοντά είμαστε δηλαδή, εφευρίσκει “νέους” τρόπους εκδήλωσής του. Όμως η ιστορία έχει κριθεί, όσο θέαμα και να ρουφήξουμε δεν μπορεί να μας κάνει κάτι, γιατί είναι σαν το ναρκωτικό. Εθισμένοι, θέλουμε όλο και περισσότερη ένταση “συναισθημάτων” και εντυπώσεων. Μόνο η προσφυγή στο πνευματικό στοιχείο μπορεί να μας δώσει χρόνο για να βρούμε τι θα κάνουμε με την “κατάσταση των πραγμάτων”. Αν το 3d μπορέσει να ενταχτεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο, χωρίς να υποκαταστήσει και να εξολοθρεύσει τα υπόλοιπα δυναμικά στοιχεία του πλαισίου έχει καλώς, αλλιώς ας πάει στο καλό, από το οποίο δεν είναι και σίγουρο ότι προήλθε. Αφού ήρθε δεν μπορούμε να το αγνοήσουμε. Θα το χρησιμοποιήσουμε όμως δεν θα μας χρησιμοποιήσει. Πολλοί αριστεροί έψαχναν κατά βάθος χρόνια το άλλοθι για να προσχωρήσουν στις χαρές και τις ηδονές που το άλλο στρατόπεδο καταφάνερα είχε. Το βρήκαν, τους το παρείχαν οι ιστορικές συγκυρίες. Πολλοί, οι περισσότεροι κινηματογραφιστές έχουν βαλτώσει, αδυνατούν να κατανοήσουν τις σύγχρονες πολύπλοκες συνθήκες και δεν έχουν τη δύναμη και το θάρρος να κοπιάσουν για την αλλαγή τους. Ψάχνουν ένα άλλοθι για να προσχωρήσουν αναίμακτα στο άλλο στρατόπεδο του θεάματος και το 3d μπορεί να τους το δώσει. Περίεργοι και “σπασατέτοιοι” θα υπάρχουν πάντα και μέσα σε αυτούς θα είναι και το CameraStylo. Ενώ θα χρησιμοποιεί όλες τις τεχνολογίες με άνεση και γνώση και το 3d αν -και μάλλον- θα χρειαστεί, θα χρησιμοποιήσει ακόμα και το θέαμα για την ανάδειξη του πολιτιστικού του οράματος, αλλά το ίδιο το θέαμα και τους υπηρέτες του καλλιτέχνες με ή όχι εισαγωγικά και αποδέκτες του έργου τους, δεν θα τους «αφήνει σε χλωρό κλαρί».

PINA_3D_OR_PEINA_FOR_3D

Advertisements

One thought on “Πίνα Μπάους (2011) του Βιμ Βέντερς , κριτική προσέγγιση Γιάννη Καραμπίτσου. Κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ ή 3d κινηματογράφηση χορού; Πίνα 3d ή Πείνα για 3d;

  1. Reblogged this on My Blog και σχολίασε
    »Αφού δεν κατάφεραν να εξοντώσουν Παρατζάνοφ, Μπέργκμαν, Ταρκόφσκι, αλλά και Αγγελόπουλο (και άλλους πολλούς βέβαια) τα κάθε λογής συστήματα το επιχειρούν τώρα με το 3d. Αφού το θέαμα εξάντλησε τα όρια και περιθώριά του (με σαπουνόπερες, ταινίες καταστροφής , αλλά και με αφηγηματικές εξιστορήσεις μικροαστικών ιστοριών), αφού οδήγησε στον μεγάλο εχθρό του καπιταλισμού που είναι ο κορεσμός, που είναι πάντα πεινασμένος και θέλει να φάει, για να μην φάει τις σάρκες του που κοντά είμαστε δηλαδή, εφευρίσκει “νέους” τρόπους εκδήλωσής του. Όμως η ιστορία έχει κριθεί, όσο θέαμα και να ρουφήξουμε δεν μπορεί να μας κάνει κάτι, γιατί είναι σαν το ναρκωτικό.\\

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s