ΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ – ΧΑΡΟΛΝΤ ΠΙΝΤΕΡ | Σκηνοθεσία Λευτέρης Βογιατζής | κριτική Νίκης Πρασσά

Thermokipio

Τετάρτη μετά το Πάσχα και με θρησκευτική ευλάβεια επισκεπτόμαστε τον ναό της τέχνης στην οδό Κυκλάδων της Κυψέλης, προκειμένου με κατάνυξη να παρακολουθήσουμε την παράσταση ενός άγνωστου, στα καθ’ ημάς θεατρικά δρώμενα, έργου του Πίντερ. Ευτυχώς για μας, οι πιστοί αν και πολλοί, δεν υπερχειλίζουν – όπως άλλες φορές – το πεζοδρόμιο, κι έτσι καταφέρνουμε να βρούμε δύο από τις ελάχιστες εναπομείνασες θέσεις, στον, ασφυκτικά γεμάτο, χώρο.

Θερμοκήπιο είναι ένας στεγασμένος και περιφραγμένος χώρος, που σκοπό του έχει να προφυλάξει τα φυτά από το κρύο του χειμώνα. Εδώ καλλιεργούνται φυτά κατά τη διάρκεια του χειμώνα, που δεν είναι δυνατό να ευδοκιμήσουν έξω στον ανοιχτό χώρο. Η παραπάνω πληροφορία, παρμένη από το σχετικό λήμμα εγκυκλοπαίδειας, αποδίδει την κυριολεκτική σημασία της λέξης. Ο Άγγλος συγγραφέας από την άλλη, ανέπτυξε την ίδια υψηλή θερμοκρασία μέσα στους τέσσερις τοίχους ενός “θεραπευτηρίου” ή, όπως το ίδιο το προσωπικό αναφέρει, “αναρρωτήριου” ούτως ώστε να αναπτυχθούν υγιέστατοι – για τα κοινωνικά δεδομένα – οργανισμοί, μέσα σε συνθήκες έξωθεν επιβαλλόμενες ως απαραίτητες γι’ αυτό. Στη συνέχεια ο Πίντερ φροντίζει να εγκλωβίσει τους ανθρώπινους συντελεστές της θεραπευτικής λειτουργίας σε ένα παιχνίδι εξουσίας, όπου ελάχιστα καταλαβαίνεις την διαφορά μεταξύ τρέλας και παράφρονης άσκησης βίας για λόγους συντήρησης ή καταστολής. Μπορεί όλα αυτά να μοιάζουν δυσοίωνα, η πένα ωστόσο του συγγραφέα εμποτίζει τις λέξεις με κατάμαυρο χιούμορ, στήνοντας σκηνές μπεκετικού παραλόγου.

thermokipio 1

Το Θερμοκήπιο γράφτηκε το 1958, ένα χρόνο μετά το Πάρτυ γενεθλίων – που γνώρισε παταγώδη αποτυχία – κι έναν πριν τον Επιστάτη. Στα πρώιμα αυτά δημιουργικά του χρόνια, απογοητευμένος από τις μη ενθαρρυντικές κριτικές, ο Πίντερ “κλειδώνει στο συρτάρι” το έργο του, για να το επαναφέρει στο προσκήνιο το 1979, ευτυχώς για όλους μας. Σε ένα μάλιστα από τα ανεβάσματα του, κράτησε ο ίδιος τον ρόλο του Ρουτ, του σαθρού διευθυντή, πρώην συνταγματάρχη, ο οποίος αποτελεί την επιτομή της διαπλοκής, κρατώντας τα ηνία διατήρησης ενός πολυδαίδαλου και σκοτεινού οργανισμού, εγκάθετος μιας αδιόρατης εξουσίας. (Ο Κάφκα με τις δίκες του είναι πανταχού παρών στο ζοφερό σύμπαν του συγκεκριμένου θεραπευτηρίου.)

Εκτός από τον Ρουτ, οι θεατές έχουν το προνόμιο να δουν και άλλα στελέχη του ανώτερου προσωπικού, τιμή που δεν απολαμβάνουν οι τρόφιμοι του ιδρύματος. Έτσι ο Γκιμπς – αδίστακτος “υπαρχηγός” του Ρουτ, ο Λας και η δίδα Κατς μας συστήνονται μέσα από τις πράξεις τους, καθώς υπονομεύουν διαρκώς ο ένας τον άλλο, χρησιμοποιώντας ως εξιλαστήρια θύματα της σαρκοβόρας φύσης τους τους κατώτερους υπαλλήλους αλλά και τους ασθενείς. Οι τελευταίοι μάλιστα, είναι τόσο αναλώσιμοι, ώστε δεν έχουν καν ονοματεπώνυμο, ή ευδιάκριτα, στη μνήμη των εργαζομένων, χαρακτηριστικά, αντιθέτως η ταυτότητά τους αντί για γράμματα περιλαμβάνει αριθμούς, ενώ η εικόνα τους εγκαταλείπεται σε μία γενική αίσθηση της υποκειμενικής οπτικής των υπολοίπων. Η απειλή δεν ξορκίζεται με την σάτιρα, αντιθέτως ισχυροποιείται καθώς αδρανοποιεί τα όποια αντανακλαστικά του εφησυχασμένου στο κατάμαυρο χιούμορ θεατή – μάρτυρα της ανθρώπινης αυτής τραγωδίας. Τα βασανιστήρια του Λαμπ και οι κραυγές των ασθενών φράζουν την διέξοδό μας προς μια ευχάριστη κωμική βραδιά. Το Θερμοκήπιο ξεκινάει άλλωστε με δύο εγκλήματα – αν και ποτέ δεν δακτυλοδείχνονται ως τέτοια – τον θάνατο ενός τροφίμου και τον τοκετό ενός άλλου. Τα δύο αυτά γεγονότα, αποκαλυπτικά της νοσηρής κατάστασης που επικρατεί στο ίδρυμα, αλλοιώνουν τις μέχρι τότε “εύκρατες” θερμοκρασίες περιβάλλοντος και αναταράσσουν την “ισορροπία” του συστήματος. Με εξιλαστήριο θύμα τον Λαμπ, οι θύτες θα οδηηθούν με μαθηματική ακρίβεια στον ρόλο των θυμάτων (όλοι πλην ενός) , μέσα από μία κάθαρση που μόνο τέτοια δεν είναι.

thermokipio vogiatzis

Ο Λευτέρης Βογιατζής, επέτρεψε στο κείμενο να διατηρήσει ακέραιη την οξυδερκέστατη σαρκαστικότητά του, μέσα από μία σκηνοθετική γραμμή που άφησε στις σιωπές και τις σκηνές εκούσιας αμηχανίας να αποδώσουν την σκαιότητα των διαπραχθέντων με τρόπο ανάλαφρο, σχεδόν χιουμοριστικό. Και η πιο σκληρή εικόνα δεν έχασε καθόλου την διάθεση να γελάσει με το είδωλό της. Όπως το πινγκ πονγκ που παίζουν στην αρχή ο νεοφερμένος Λαμπ με τη μοναδική θηλυκή παρουσία που βλέπουμε, έτσι και ολόκληρο το έργο στηρίζεται στην στοχευμένη επενέργεια του ενός με τον άλλο, κατά τρόπο που οι δύο αγωνιστές θα προσπαθήσουν να κατατροπώσουν τον αντίπαλο, καταβάλλοντας το κατάλληλο χτύπημα την κατάλληλη στιγμή. Κάθε διάλογος στο έργο είναι ένα παιχνίδι γεμάτο υπαινικτικές κατηγορίες.

Ο Βογιατζής καθοδήγησε τους ταλαντούχους ηθοποιούς του ορθά, μέσα από μηχανικές κινήσεις που άλλοτε θα έλεγες πως πρόκειται για ρομποτάκια κι άλλοτε απλά τέρατα με περιποιημένη περιβολή. Δεν είναι τυχαίο πως ο μοναδικός, κάπως θετικός και απόμακρος από όλη αυτή τη διαφθορά ρόλος, ο Λαμπ, μοιάζει σαν μία υπερχαριτωμένη, γκροτέσκο, φιγούρα, ένας αποβλακωμένος δον κιχώτης που θα μπορούσε να είναι και τρόφιμος. Παίζοντας όπως πάντα με το φως και το σκοτάδι στήνει τις επί μέρους σκηνές στον τόπο και τον χρόνο ενώ μέσα στο πρώτο μισάωρο δίνει σάρκα και οστά στον τρόμο, “χτίζοντας” ιεροτελεστικά στο σκηνικό τον χαρακτήρα του Λαμπ. Μέσα σε έναν χώρο που το χιόνι (το έργο διαδραματίζεται κάποια χιονισμένα Χριστούγεννα) δεν είναι άλλο από άχυρα, ένα γραφείο, μερικά καθίσματα και φόντο μία βιβλιοθήκη – αλλά και η καρέκλα με τα θανατηφόρα ηλεκτρόδια στα δεξιά (Εύα Μανιδάκη στα σκηνικά), ταυτόχρονες σκηνές διαφορετικής χωροχρονικής εξέλιξης υποσημείωναν την διαβρωτική μανία της ανθρώπινης φύσης. Η εξουσία που ασκεί ο Ρουτ γίνεται το σκοτεινό αντικείμενου του πόθου (Γκιμπς – Μις Κατς) αλλά και του μίσους (κατώτερο προσωπικό / ασθενείς). Η άγνοια πάλι κινδύνου αφαιρεί τα όποια προνόμια από ένα εν δυνάμει λειτουργικό ον – Λαμπ – , το οποίο καταλήγει άθυρμα της βούλησης των ισχυρών. Πέρα από την διαπιστωμένα σαθρή πραγματικότητα στα σωφρονιστικά ιδρύματα, το έργο μπορεί να σταθεί και ως μία αλληγορία του πολιτικού συστήματος – και του ελληνικού – με τους κομματικούς γραφειοκρατικούς μηχανισμούς υπονόμευσης κάθε προσωπικής ελευθερίας. Χωρίς να επιμένει ιδιαίτερα στην απεικόνιση της βίας – και υπάρχουν τέτοιες αφορμές, βλέπε μάχη Ρουτ με Λας, βασανισμός Λαμπ – ο Βογιατζής την βάζει στην περίμετρο ούτως ώστε το κέντρο δράσης να νιώθει ασφυκτικά εγκλωβισμένο στην ανασφάλεια. Το παράδοξο μάλιστα δεν αργεί να εμφιλοχωρήσει – όχι από το παράθυρο, αλλά από το τηλέφωνο, σε μια εύστοχη σκηνή με την οποία αρχίζει η τελική αποκαθαίρεση.

thermokipio2

Ο Βογιατζής κρατώντας για τον εαυτό του τον ρόλο του Ρουτ, μας έδωσε μία φιγούρα ενός ανθρώπου, που μοιάζει από τη μία με πικραμένο ακαδημαϊκό, αλλά από την άλλη θυμίζει ξεχασμένο μέσα στις ίδιες του τις μηχανορραφίες επιστήμονα, πολύ χωμένο μέσα στο ψέμμα για να χει το οποιοδήποτε δικαίωμα πια στην αλήθεια. Κοντά του ο σκηνοθέτης κράτησε ανθρώπους με τους οποίους έχει συνεργαστεί επιτυχημένα στο παρελθόν, δίνοντάς μας την ευκαιρία να απολαύσουμε ξανά τον Δημήτρη Ήμελλο, στην μεταμόρφωσή του στον αδίστακτο Γκιμπ, ένα άτομο ψυχρό, που εκτελεί με ακρίβεια τα “σαδιστικά” καθήκοντά του, πειραματιζόμενος με τους ασθενείς. Ο Ήμελλος έχει την άνεση να φοράει ένα κοστούμι και να αλλάζει κυριολεκτικά πρόσωπο. Ο Δεντάκης από την άλλη, στον ρόλο του αλκοολικού Λας με εξέπληξε πολύ ευχάριστα, όχι πως άλλες φορές δεν υπήρξε παραπάνω από επαρκής, απλά εδώ εντυπωσιάζει στο υποκριτικό ευ αγωνίζεσθαι, υψώνοντας την σκιά του δίπλα σε αυτές των Βογιατζή και Ήμελλου. Ο ήρωας που πλάθει έχει μία φύση παιγνιώδη και ταυτόχρονα σκληρή, διατηρεί πάντα το μέτρο απέναντι στον “αρχηγό” αυθαδιάζοντας μεν, υποτασσόμενος δε στην αυστηρότητα εκείνου. Η απλότητα με την οποία ο Βογιατζής θέτει τα ερωτήματα στους συμπρωταγωνιστές του, διαλεγόμενος αλλά και φιλοσοφώντας ταυτόχρονα, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την ειλικρινή, γεμάτη ενέργεια και πάθος αφοπλιστική αποκάλυψη του Δεντάκη αλλά και την φαρισαϊκή, εσωτερική υποκριτική στάση του Ήμελλου. Το τρίγωνο αυτό συμπληρώνει η Αλεξία Καλτσίκη, που με τον Ήμελλο και τον Βογιατζή σχηματίζει ένα άλλο τρίγωνο, ερωτικό. Πιο αυστηρή με τον μεν, διάχυτα παθιασμένη και λάγνα με τον δε, η δίδα Κατς μπορεί να φαίνεται λόγω φύλου ευαίσθητη, είναι όμως εκείνη που παρασύρει σαν αράχνη τα θύματα στην παγίδα του Γκιμπς. Η Καλτσίκη έχει εντοπίσει τις ιδιαιτερότητες ενός ρόλου, που δεν θέλει υπέρμετρη σεξουαλικότητα, αντιθέτως καταφέρνει να αποδώσει την στεγνότητα μίας γυναίκας που θα ήθελε να είναι χείμαρρος. Στραγγαλισμένη γυναικεία φύση, εξορθολογισμένη μέσα από τα μάτια των εραστών της. Ο Τοκάκης από την άλλη, όχι άδικα βραβευμένος με τον σταυρό του Χορν, εντυπωσιάζει με το ταλέντο του (εξαιρετική θεατρική φωνή, εύπλαστη κίνηση) και εκτός από την ηρωική επί ενενήντα και βάλε λεπτά ακίνητη παρουσία του στο βάθος της σκηνής, απολαμβάνεις να τον βλέπεις να εκτελεί με άνεση το χρέος του ανυποψίαστου και πρόθυμου “αμνού”. Μου άρεσαν τόσο οι εκφράσεις του προσώπου του όσο και η αμηχανία στον λόγο του. Ο Νταλιάνης και ο Κουκαλιάνι, περπάτησαν με συνέπεια την διαδρομή των ρόλων τους, η φύση των οποίων δεν μου επιτρέπει να μπω σε περαιτέρω αναλύσεις.

Ο Βογιατζής επιλέγοντας πάντοτε προσεκτικά τους συνεργάτες του, ευτυχεί να χρησιμοποιεί τις νότες του πιάνου που φτιάχνουν την λιτή μελωδία του Δ. Καμαρωτού, ενώ πολύ διαφορετικό θα ήταν οπωσδήποτε το αποτέλεσμα με μία λιγότερο εύστοχη μετάφραση (Ν.Φένεκ – Μικελίδης).

Τα 140 λεπτά μου φάνηκαν πολύ λίγα για να χορτάσω μία τόσο άψογα εκτελεσμένη παράσταση, από έναν άνθρωπο που αγαπάει τόσο το θέατρο ώστε κάθε του διαδρομή μέσα σε αυτό να αποτελεί για μας το θερμοκήπιο, όπου τα ξεχωριστά άνθη της θεατρικής πραγματικότητας αναπτύσσονται μακριά από τις επικίνδυνες εξωτερικές συνθήκες.

 

INFO  “ΤΟ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟ” του Χάρολντ Πίντερ σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΟΔΟΥ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: