ΜΠΕΛΑ ΤΑΡ – Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ, κριτική Νίκης Πρασσά

THE MAN FROM LONDON

Ερχόμενη για πρώτη φορά αντιμέτωπη με το έργο του Μπέλα Ταρ, πίστεψα πως έχω ανακαλύψει έναν ξεχασμένο δημιουργό της δεκαετίας του ’60, ίσης αξίας με τις οπτικοποιημένες φιλοσοφικές αναζητήσεις του Μπέργκμαν. Αρκούσε ωστόσο μία απλή έρευνα για να διαπιστώσω πως το Damnation ήταν γυρισμένο το 1988, ενώ από κει και πέρα δέσμευσε το πάθος μου κάθε νέα του προσπάθεια.

Ο άνθρωπος από το Λονδίνο είναι η πρώτη ταινία του Ούγγρου σκηνοθέτη που έφτασε να διαγωνιστεί στο φεστιβάλ Καννών, παρά τα πολλά προβλήματα κατά την διάρκεια των γυρισμάτων της – με σημαντικότερο όλων την αυτοκτονία του Γάλλου παραγωγού που σταμάτησε πρόσκαιρα την χρηματοδότησή της. Εν έτει 2007 ο Ταρ διασκευάζει μαζί με τον επί έτη σταθερό συνεργάτη του, Lazlo Krasznahorkai ένα μυθιστόρημα του Ζορζ Σιμενόν – περίφημου συγγραφέα του επιθεωρητή Μαιγκρέ – αστυνομικής πλοκής, χωρίς να διστάζει να διαπραγματευτεί με τους δικούς του μεταφυσικούς όρους μια τετριμμένη ιστορία κλοπής, φόνου και ένοχων μυστικών.

Η υπόθεση του κειμένου αφορά στην περιπέτεια ενός καθημερινού ανθρώπου, εργάτη – φύλακα στις σιδηροδρομικές γραμμές, ο οποίος τυχαίνει να γίνεται μάρτυρας μιας εγκληματικής πράξης, που αφήνει στα χέρια του δράστη “αίμα” και στα δικά του μια βαλίτσα γεμάτη χρήματα. Μπροστά σε αυτή την ευκαιρία ο Maloin ξεκινάει ένα ταξίδι προς τον φόβο, την αγωνία και τις τύψεις, έχοντας υφαρπάξει κάτι που ομολογουμένως δεν του ανήκει. Η κάμερα τον ακολουθεί στο σπίτι του, κατασκοπεύει τις ταραγμένες διαπροσωπικές του σχέσεις τόσο με την σκληροτράχηλη σύζυγο όσο και με την υπάκουη αλλά άβουλη κόρη του, διασχίζοντας μαζί του τα στενά μιας πανέμορφης πόλης. Όσο στριμωγμένη είναι η κοινωνική τάξη στην οποία ανήκει ο ήρωας, άλλο τόσο στενές είναι οι δίοδοι μέσα από τις οποίες καταλήγει στο μπαρ-στέκι του, για να παίξει σκάκι με τον φίλο-ιδιοκτήτη του (η έβδομη σφραγίδα δεν θα μπορέσει ποτέ να πάψει να μου έρχεται στο νου σε κάθε παρόμοια σκηνή).

Τυχοδιώκτης από απελπισία, ο χαρακτήρας του Σιμενόν παλεύει με το προτετελεσμένο της μοίρας του προκειμένου να ανατρέψει την τραγική κατάληξη αυτής. Βλέπετε όσο εκείνος ξοδεύει για να ντύσει την κόρη του, υπάρχουν άτομα μπλεγμένα στην ιστορία, μαζί κι ένας Άγγλος επιθεωρητής που βιάζονται να ανακαλύψουν την χαμένη περιουσία.

Ο Ταρ βαδίζει στον δρόμο που έχει μάθει τα τελευταία τριάντα χρόνια, σε ένα περιβάλλον ασπρόμαυρο, με πλάνα που επιμένουν πάνω σε ένα πρόσωπο, αιχμαλωτίζοντας την ένταση μιας σιωπής, παγιδεύοντας την κίνηση μέσα στην ακινησία και στολίζοντας με μουσική ιδιαιτερότητα ένα σύμπαν άχρωμο, άοσμο, ζοφερό. Αυτό που ο Αγγελόπουλος κάνει υπερασπιζόμενος τις πολιτικές του θέσεις, ο Ταρ το πράττει διερευνώντας ζητήματα κοινωνικά. Θέλει, λέει ο ίδιος, να αποδώσει στους ανθρώπους την χαμένη τους αξιοπρέπεια, αλλά περισσότερο από το ηθικό τους περιεχόμενο τα έργα του κατακτούν με την αισθητική τους χάρη τις πνευματικές μας ορέξεις.

Η πραγματικότητα είναι εκείνο που τον ενδιαφέρει να συλλάβει με τον φακό του, και όχι η ψευτιά μιας ερμηνείας προς τέρψιν του θεατή. Ο ίδιος άλλωστε δηλώνει πως πρωταρχικό κίνητρό του για να φτιάξει μία ταινία υπήρξαν οι ανικανοποίητες ανάγκες του από τις χολιγουντιανές υπερπαραγωγές της εποχής – και όχι μόνο. Είναι όντως αξιοθαύμαστη η ανθεκτικότητά του σε σειρήνες εμπορικότητας ή καλλιτεχνικής αναγνώρισης. Γι’ αυτό και χρησιμοποιεί άγνωστους στο ευρύ κοινό ηθοποιούς, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Στον Άνθρωπο από το Λονδίνο θα σας παγώσει με το βλέμμα της μια εκπληκτική Τίλντα Σουίντον, αν και προσωπικά δεν γίνεται να προσπεράσω την έκφραση του Istvan Lenart.

Φυσικά αλησμόνητες είναι οι νότες του Mihaly Vig,συμπατριώτη του Ταρ συνθέτη, ποιητή και τραγουδοποιού, ο οποίος μάλιστα έπαιξε και τον βασικό ρόλο στο Satantango. Ο Ταρ δεν επιθυμεί να χρησιμοποιήσει τον λόγο εκεί που μιλάει η σιωπή, και αφήνει την μελωδία ενός ακορντεόν να αποκλιμακώσει την πνιγηρή ατμόσφαιρα μίας συνθήκης που τρώει τις σάρκες του δρώντος υποκειμένου.

Ένα παράθυρο που χύνει άπλετο φως στο δωμάτιο κλείνει για να βυθίσει την οθόνη στο σκοτάδι, ενώ στο μπαρ όπου εκτυλίσσεται μεγάλο μέρος τους δράματος ξεκινώντας από μια διαλογική σκηνή, μας αποκαλύπτεται καθώς ανοίγει το κάδρο ένας ολόκληρος κόσμος παντελώς ανυποψίαστων αλλά και εντελώς υποψιασμένων περιφερειακών προσώπων. Ένας γέρος τρώει την σούπα του, ο ιδιοκτήτης ακουμπάει με το χέρι του το στήθος μιας γηραιάς κυρίας, εικόνες – λεπτομέρειες που φέρνουν αλήθεια στην μυθοπλασία. Η οπτική αλλάζει όταν ο φακός συλλαμβάνει την λαθραία ματιά των παρατηρητών μιας σκηνής.

Η ηρεμία των πλάνων σε αντίθεση με την αναταραχή των εσωτερικών σκέψεων, ο αβίαστος ρυθμός – σαν μια προσπάθεια του Ταρ να μας ξεμάθει το λαχάνιασμα – των κάτι λιγότερο από 150 λεπτών του φιλμ καθώς και η τραγικότητα της ιστορίας του – με την κάθαρση πολύ μακριά από την οικονομική “παρηγοριά” ένοχων και αθώων μαζί, με την απαλή αφηγηματική γραμμή έρχονται σ αντίθεση με έναν κόσμο γεμάτο υποψίες δυσκολιών βιοπορισμού – η κόρη εξαναγκάζεται σε επαγγελματικά καθήκοντα που εξοργίζουν τον πατέρα με την ανοχή της μάνας -, εγκλωβισμού σε αποτυχημένες σχέσεις – πατέρας – και προδοσίας.

Ο Ταρ είναι ένας πραγματικός φιλόσοφος, και δεν απογοητεύει με τα πλάνα του όσους επιμένουν να βυθίζονται στη μαγεία του. Και η μαγεία έτσι όπως την αποκαλύπτει δεν είναι παρά η βαθειά ανθρώπινη διάσταση των προσώπων του έργου του. Όταν ο Τέρενς Μάλικ κάνει λυρική ποίηση με δέντρα της ζωής, ο Ταρ έχει ήδη υπογράψει το ελεγειακό Άλογο, σαν αποχαιρετισμό στα όπλα, και μαζί ύμνο εις την αλήθεια της κινηματογραφικής στιγμής καθώς αυτή βάζει πλώρη για την αιωνιότητα.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: