ΘΡΟΝΟΣ ΑΤΡΕΙΔΩΝ – ΑΡΗΣ ΡΕΤΣΟΣ, κριτική Νίκης Πρασσά

Retsos

Ο Όμηρος κατέγραψε, ο Αισχύλος διεκτραγώδησε και ο Ρέτσος συνέθεσε ιστορικά γεγονότα και μυθικές αναφορές. Ο Ατρέας και οι επίγονοί του τροφοδοτούν την σκέψη του μονήρους σκηνοθέτη, που ζωντανεύει την δόξα του μαχητή και την πτώση του οικογενειάρχη με τρόπο εύγλωττο και πολύ ουσιαστικό.

Υπάρχουν δύο τύποι δημιουργών που συναντώ τελευταία στο θέατρο. Ο ένας κρατάει την μπαγκέτα και κατευθύνει ηθοποιούς, συνεργάτες αλλά και το ίδιο το έργο που αναλαμβάνει στην υπηρεσία του προσωπικού του οράματος και στην καλλιέργεια της ιδιαίτερής του φιλοδοξίας. Ο άλλος πάλι, που σπανίζει – ειδικά στο εγχώριο καλλιτεχνικό γίγνεσθαι – ωστόσο εμφανίζεται πότε πότε για να μας αιφνιδιάσει, στέκεται πίσω από τις λέξεις, τις ακολουθεί, τις σέβεται, τις αφήνει να του προσφέρουν έμπνευση και προσπαθεί να βάλει τον εαυτό του να αφουγκραστεί τον ρυθμό τους. O Άρης Ρέτσος οπωσδήποτε ανήκει στην δεύτερη κατηγορία.

Retsos_2

Διοχετεύοντας την ενέργεια μιας ολόκληρης πράξης μέσα σε λίγα μόλις γράμματα και φέρνοντας τους φθόγγους και τις συλλαβές στη γλώσσα των ερμηνευτών τους, οι συγγραφείς της αρχαιότητας έδωσαν αξεπέραστα, ακόμα και σήμερα, δείγματα της δραματουργικής τους οξύνοιας. Δεν είναι τυχαίο που δυόμιση χιλιετίες μετά μιλάμε για σπουδαία και διαχρονικά έργα, ικανά να μας διδάξουν για τις αρετές και τα πάθη που ανυψώνουν ή καταρρίπτουν το ανθρώπινο πνεύμα. Ο Αγαμέμνων, η Κλυταιμνήστρα, ο Αίγισθος, η Ιφιγένεια, η Ηλέκτρα και ο Ορέστης, σύμβολα εγγενών αδυναμιών που οδηγούν στην ύβρη και ακολούθως την επιβολή της νέμεσης. Οι ηθικοί άγραφοι νόμοι που προσωποποιούνται στις από μηχανής θεότητες, έρχονται να αποκαταστήσουν την τάξη.

Αυτό που κάνει ο Ρέτσος είναι να προσπαθεί να επαναφέρει από τον κόσμο των νεκρών μια γλώσσα που οπωσδήποτε ο ρόλος της ήταν περισσότερο σημαντικός από τον τρόπο που αντιμετωπίζεται στην εποχή μας. Διαβάζοντας σε συνέντευξή του την μέθοδο με την οποία δούλεψε τους ήρωες του, βρήκα ενδιαφέρουσα την ανάγκη του να περιορίσει τις αισθητικές και εννοιολογικές του αντιλήψεις και να παραχωρήσει έδαφος στον ίδιο τον λόγο, προκειμένου να έρθει στο φως ένας χαρακτήρας χωρίς την μεσολάβηση του δικού του υποκειμενικού κριτηρίου. Εξου και ο Αγαμέμνων που βλέπουμε έχει τόση διαφορά από τις συνήθεις αποτυπώσεις του. Αυτό ασφαλώς είναι δύσκολο και δεν έχει πάντα τα προσδοκώμενα αποτελέσματα, ούτε είναι οπωσδήποτε επιτυχημένο ή σωστό. Δεν γίνεται όμως να αγνοήσεις μία σοβαρή δουλειά, που αποπειράται να ιχνηλατήσει με ακρίβεια το ποιόν ανθρώπινων μορφών.

Εκείνο που ξεκίνησε από τον Τάνταλο και κατέληξε μέσα από δολοφονίες, αιμομιξίες, αποτρόπαιες πράξεις εκδίκησης, εξορίες, στον Ορέστη, δεν είναι παρά το δράμα μιας καταδικασμένης γενιάς, που πηγάζει από την ανόσια πράξη του γεννήτορά της, κάτι σαν το προπατορικό αμάρτημα. Ένας άνθρωπος αμφισβήτησε τους θεούς, κι έτσι ο Πέλοπας, ο γιος του, έμελλε να φέρει στο φως δύο παιδιά καταραμένα από την μοίρα. Ο Ατρέας και ο Θυέστης, αδέλφια που συνεχίζουν τον κύκλο αίματος, δίνουν σάρκα και οστά στον Αγαμέμνονα και τον Αίγισθο, με τον θάνατο των οποίων ολοκληρώνεται μια τραγική περιπέτεια. Ο Ρέτσος έδειξε με τον καλύτερο τρόπο τις κροταλισμένες ψυχές θυτών και θυμάτων αυτής.

Retsos_5

Πρώτη πράξη και στο Ηρώδειο πέντε λεπτά σιωπής για να προετοιμαστούν οι ερμηνευτές. Απαραίτητη αυτοσυγκέντρωση, χρήσιμη και για το κοινό. Μπροστά σε ένα σκηνικό που χρησιμοποιεί όλο τον χώρο, μοιρασμένες σε δυο ομάδες ο αντρικός και γυναικείος χορός, περιμένουν το σύνθημα για την έναρξη που δίνεται από τον παρόντα στην κονσόλα σκηνοθέτη. Πρώτη εικόνα η θυσία της Ιφιγένειας, και μουσικές πλημμυρίζουν τον χώρο για να δημιουργήσουν την προαπαιτούμενη κατανυκτική ατμόσφαιρα. Τα σώματα των ηθοποιών πάλλονται, με κινήσεις που θυμίζουν ιαπωνικό θέατρο, ενώ ταυτόχρονα ο λόγος εκφέρεται με μουσικότητα, ανορθόδοξα για το σήμερα, ακολουθώντας όμως τις ανάγκες του κορμιού. Οι αρσενικοί κήρυκες – αφηγητές των παθών της οικογένειας των Ατρειδών θα καλωσορίσουν σε λίγο τον άρχοντα – νικητή στην Τροία αλλά ηττημένο στην πατρίδα του- ο οποίος απευθύνεται στο κοινό του, με διακεκομμένες φράσεις. Η Κλυταιμνήστρα του επιφυλάσσει το πιο απρόσμενο δώρο, σε μια σκηνή που θα έλεγες πως θέλει να βγάλει εκτός κάδρου, όπως οι αρχαίοι, το κακό. Ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης από βασιλιάς γίνεται εραστής και στη συνέχεια πάλι θύμα της εκδικητικής μανίας του γιου μιας συζυγοκτόνου άνασσας. Η ακούνητη Ηλέκτρα εγείρεται, η Κασσάνδρα διαλέγεται με τον γυναικείο χορό ενώ ο Ορέστης επιστρέφει από την εξορία για να θρηνήσει τον πατέρα και να τιμωρήσει τη μάνα με τον συνένοχό της.

Retsos1

Από τις μάσκες (Νεκτάριος Διονυσάτος) μέχρι τα κοστούμια ( Ιωάννα Τσάμη), τα πάντα σε αυτή την παραγωγή λειτούργησαν άψογα, στην κατεύθυνση μιας υψηλής αισθητικής απόδοσης. Ο χορός, ειδικά ο γυναικείος, χωρίς σπασμωδικές κινήσεις, καθρέφτιζε με την σιωπή ή την ομιλία του τον αντίκτυπο των γεγονότων. Μου άρεσαν ιδιαίτερα γιατί θύμιζαν θρησκευτικές ομάδες, που ενδεείς παρακολουθούν τις εξελίξεις και ανάλογα παίρνουν θέση στα δρώμενα. Από την άλλη ο Αβαρικιώτης και ο Μυριαγκός εκτέλεσαν καλά τους ρόλους του, είναι όμως στις γυναικείες παρουσίες που πρέπει να σταθώ. Η Κόρα Καρβούνη ήταν αποτελεσματική Κλυταιμνήστρα, ωστόσο η Στεφανία Γουλιώτη επιβεβαιώνει την κλάση της ως εξαιρετική ηθοποιός, με την ενέργεια της να φτάνει στο ζενίθ, και το πηγαίο ταλέντο της να εκδηλώνεται στο αυθόρμητο ξέσπασμα της Κασσάνδρας.

Retsos_4

Φυσικότητα ομού μετά ακούραστης εργατικότητας, η συνταγή της επιτυχίας μιας μεταμόρφωσης. Η Γουλιώτη σε κερδίζει και σε βάζει να κρέμεσαι από πάνω της, μιας και ταλαντεύει κάθε ίντσα του κορμιού της προς όφελος της συναισθηματικής έκφρασης του ρόλου της. Η τεχνική του Ρέτσου οπωσδήποτε την βοήθησε να ξεφύγει από μια υπερβολική ποιητικότητα, πράγμα με το οποίο είχε κινδυνέψει στην Τρισεύγενη (όπου βγήκε πιο «τραγουδιστή» από όσο θα ήθελα). Η Αλεξία Καλτσίκη πάλι ΗΛΕΚΤΡ-ισε τον χώρο και κέρδισε τις εντυπώσεις ακόμα και εκείνων που έρχονται πρώτη φορά αντιμέτωποι με τις θεατρικές της αρετές. Η Ηλέκτρα έχει την δύναμη να σε παρασύρει έξω από το μέτρο, μιας και ο θρήνος εύκολα γίνεται τραγέλαφος, η Καλτσίκη όμως μετρούσε κάθε βήμα και κάθε αναπνοή και το έκανε με τρόπο συγκλονιστικό, χορεύοντας μέσα στην ερμηνεία της. Αν ο νεορεαλισμός έψαχνε τη μούσα του το 2011, κι αν το έπος ήθελε μια επιβλητική τραγωδό, η Καλτσίκη συνδυάζει ιδανικά και τις δύο ποιότητες. Συγχαρητήρια στην επιλογή του Κου Ρέτσου.

Retsos_3

Σε γενικές γραμμές παρακολουθήσαμε την σύνθεση μιας τραγωδίας, που χωρίς να δρα σε ένα περιβάλλον αποστειρωμένο, ζωντανεύει στο σήμερα υποθέσεις πολιτικής και ηθικής σημασίας. Επιλογές και πράξεις που επιφέρουν με μαθηματική ακρίβεια συνέπειες δυσάρεστες, μα απαραίτητες για τον εξαγνισμό του τοπίου, όπως ίσως θα μπορούσε – αν και δεν – να συμβαίνει στην εποχή μας. Το μόνο διαφορετικό είναι το μέτρον άριστον, που έχει πάψει να απασχολεί και τους καλλιτέχνες ακόμα ακόμα, με την υπερβολή να χτυπάει σαν ιός κάθε απόπειρα καλλιτεχνικής έκφρασης. Η παράσταση θα μπορούσε να σταθεί επάξια στην Επίδαυρο – αν εξακολουθούμε να θεωρούμε το θέατρο φορέα ιστορικής μνήμης – και να μιλήσει με το παρελθόν προκειμένου να καταδείξει την συνέχεια μιας πραγματικότητας που επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη αλαζονείας. Μήπως δηλαδή και αφυπνιστεί κάτι από το συλλογικό ασυνείδητο.


Advertisements

2 σκέψεις σχετικά με το “ΘΡΟΝΟΣ ΑΤΡΕΙΔΩΝ – ΑΡΗΣ ΡΕΤΣΟΣ, κριτική Νίκης Πρασσά

Add yours

  1. Ευτυχώς υπάρχουν άνθρωποι που δεν σαχλαμαρίζουν στα κείμενα που γράφουν…πολύ ωραία ανάγνωση ενός δύσκολου και απαιτητικού έργου! Περιμένουμε κριτικές για τα θεάματα της Επιδαύρου!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: