Σταμάτης Φασουλής: Όλοι μου οι φόβοι έχουν βγει αληθινοί, συνέντευξη στο Νικόλα Ζώη (εφ)

stamatis_fasoulis_oloi_mou_oi_fovoi_exoun_vgei_alithinoi

Όχι, ο γνωστός σκηνοθέτης δεν αισθάνεται σαν μια σύγχρονη Κασσάνδρα. Η τελευταία απλώς εμφανίζεται στο έργο του Σκηνοβάτες, που ανεβαίνει στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου. Κι ο ίδιος μιλάει για την παράσταση, το χώρο που την υποδέχεται, αλλά και για όλα αυτά που έβλεπε να έρχονται καταπάνω μας.

Από τον Νικόλα Ζώη Φωτογραφία: Βίκυ Γεωργοπούλου

Για μισό λεπτό! Το γράμμα «η» στον τίτλο Σκηνοβά­τες δεν συνιστά λογοπαί­γνιο; «Βγάλαμε τη λέξη από τη «σκηνή» και το «βαίνω». Συμπεριλαμβά­νει όμως κι άλλες έννοιες. Και του «επιβάτη» και του «επιβήτορα», και του «βαίνω» δηλαδή, και του «βατώ»», εξηγεί ο Σταμάτης Φασου­λής. Και μάλλον αυτή η λέξη θα μπο­ρούσε να χαρακτηρίσει και τον ίδιο από τότε που ολοκλήρωσε τη Δραματική Σχολή του Εθνικού και στελέχωσε τη βα­σική ομάδα του Ελεύθερου Θεάτρου και της Ελεύθερης Σκηνής, μέχρι σήμερα που έχει ανεβάσει όλα σχεδόν τα θεα­τρικά είδη, ενίοτε και με τη συχνότητα ενός ακάματου. Αυτήν την περίοδο, πά­ντως, κι αφού οι ενδεχόμενες απεργίες του Σωματείου Εργαζομένων του Εθνι­κού Θεάτρου τελικά δεν πραγματοποιή­θηκαν, ετοιμάζεται, μαζί με ένα 30μελή θίασο και εντυπωσιακά σκηνικά, ν’ ανε­βάσει μια παράσταση για τα κατορθώ­ματα τριών παλαιότερων θιάσων που στήνουν θεατρικούς αγώνες με φόντο την κατάρρευση της Ρωμαϊκής Αυτο­κρατορίας. Ένα θέατρο μέσα στο θέατρο σχεδόν, και γραμμένο κατά κάποιο τρόπο για ν’ ανέβει στην ίδια την Επίδαυρο. Όπως λέει, το αρχαίο αργολικό θέατρο τον γεμίζει με συγκίνηση, και άλλα είναι τα ζητήματα που τον αγχώνουν σήμερα. Ένα απ’ αυτά, είναι για τον Σταμάτη Φα­σουλή ακόμα και η γλώσσα που χρησι­μοποιούμε για να τα περιγράψουμε. Και ίσως γι’ αυτό, καμιά φορά, είναι καλή και η σιωπή που δίνει το λόγο στις Κασσάν­δρες. Τουλάχιστον σ’ εκείνες όπως αυτή του φινάλε των Σκηνοβατών, που κάνει μια προφητεία ικανή να μεταδοθεί μόνο με τη βοήθεια της τέχνης.

Έχετε σκηνοθετήσει από κλασικά έργα μέχρι επιθεωρήσεις, μιούζικαλ, και πα­ραστάσεις για παιδιά. Τους Σκηνοβάτες, σαν ποιο είδος θεάτρου να τους αντιμετωπίσουμε;

Οι Σκηνοβάτες γίνανε ειδικά για το θέα­τρο της Επιδαύρου. Ο τόπος της δράσης είναι το αρχαίο θέατρο, μόνο που ο χρό­νος είναι άλλος, είναι το 200 μ.Χ. Τρεις περιπλανώμενοι θίασοι από τη Φρυγία, τη Magna Grecia και την Αθήνα, μαζεύο­νται εκεί και παίζουν αποσπάσματα από τραγωδίες και κωμωδίες, γιατί δεν έχουν χορηγούς πια, δεν έχουν δημόσιες τελε­τές, θυσίες. Η Ρώμη έχει ξεπέσει και τους έχει σχεδόν ξεχάσει. Ένα τέτοιο έργο, ωστόσο, δεν ξέρω να σας πω σε ποιο θε­ατρικό είδος ανήκει.

skinovates

Η αρχική ιδέα πώς προέκυψε;

Στο Ασκληπιείο της Κω, στον Κυπαρίσσιο Απόλλωνα. Σ’ αυτό το μαγικό τοπίο, μια έξοχη καλοκαιρινή μέρα, ένας φί­λος αρχαιολόγος μου έδειξε μια αρχαία επιγραφή στην οποία αναφερόταν ότι κάποια με το όνομα Απολλωνία η Συ­ρακούσια κέρδισε σε κάτι θεατρικούς αγώνες του νησιού. Κι άρχισε να μου λέει πως έτσι καταλάβαμε ότι έπαιζαν θέατρο και γυναίκες ότι έπαιρναν και βραβεία -τα οποία έδιναν κυρίως οι θε­ατές- σε παραστάσεις που αποτελού­σαν ένα θέαμα σύνθετο, με αποσπά­σματα από τραγωδίες ή κωμωδίες. Η έλλειψη χορηγών δεν τους επέτρεπε να φτιάξουν κανονικούς χορούς. Έπαιρναν λοιπόν, φύρδην μίγδην, ένα τραγούδι από έναν, ένα από άλλον. Ένα απόσπα­σμα απ’ τον Σοφοκλή, ένα απ’ τον Σε­νέκα, μετά ένα μονόλογο από έναν άγνωστο συγγραφέα, κι έπειτα αυτο­σχεδίαζαν. Ένα θέατρο ποικιλιών θα το λέγαμε, περίπου ένα βαριετέ της επο­χής, αλλά με πολύ ακριβές στιγμές, όπως και πολύ χυδαίες. Μέχρι και αγώ­νες πάλης είχαν, ακροβάτες, ξυλοπόδα­ρους, φωτιές, τέτοια πράγματα.

Αυτά γίνονταν τότε. Σήμερα τι ακρι­βώς θα περιλαμβάνει το κείμενο; Θα είναι ένα κολάζ αποσπασμάτων;

Όχι, το έργο είναι καινούργιο, γραμμένο από μένα. Στους Σκηνοβάτες, οι τρεις θίασοι διεκδικούν το βραβείο του κοι­νού, λέγοντας παράλληλα και την ιστο­ρία του θεάτρου. Υπάρχουν και πολλοί «φλύακες»: ιλαροτραγωδίες, δηλαδή, που παίζονταν μετά το δράμα -αλλά όχι στην Αθήνα- και που διαπραγματεύο­νταν το ίδιο θέμα με την προηγούμενη τραγωδία, αλλά από την κωμική της πλευρά, σαν να κορόιδευαν, ν’ αμφι­σβητούσαν το έργο. Είναι αυτό που κά­νανε οι «μιμάδες», οι μίμοι δηλαδή που δεν μιμούνταν μόνο, αλλά μιλούσαν κιό­λας. Κι όλα αυτά αυτοσχέδια. Πάνω στη βάση του σεναρίου μιας τραγωδίας την οποία κάνανε κωμωδία.

Στο δελτίο τύπου διαβάζουμε: «εντυ­πωσιακές αθλοπαιδιές μονομαχίες, ακροβατικά και θεαματικές επιδείξεις με φωτιές». Να περιμένουμε δηλαδή κάτι σαν υπερπαραγωγή;

Συναισθηματική υπερπαραγωγή, ναι.  Ίσως να είναι και «υπερπαραγωγή» όπως την εννοείτε, δεν θα έχει όμως την όψη που φαντάζεστε. Οι τρεις θίασοι που κά­νουν την παράσταση την κάνουν με κου­ρέλια.

Μερικοί από τους ηθοποιούς είναι αυτό που λέμε «τηλεοπτικοί». Συμφω­νείτε με χαρακτηρισμούς σαν κι αυ­τόν;

Ποιοι είναι τηλεοπτικοί; Κανείς δεν είναι τηλεοπτικός. Επειδή είναι ηθοποιοί θεά­τρων σαν το Εθνικό αλλά έχουν βγει δυο-τρεις φορές στην τηλεόραση, σε σίριαλ;

Κάποιοι δεν έχουν παίξει και σε δια­φημίσεις;

Τους ρώτησε κανείς πώς περνάνε; Τους ρώτησε πόσα παίρνουν απ’ το θέατρο; Ας μάθει πρώτα όποιος ενδιαφέρεται, κι ας τους πει μετά τηλεοπτικούς. Ο συγκε­κριμένος θίασος είναι από τους πιο «ήσυ­χους» από πλευράς κραυγαλέων ονομά­των. Δεν έχει ηθοποιούς που από πίσω τους δεν έχουν τίποτε άλλο παρά μόνο τον ήχο του ονόματος τους.

Το επιζητάτε αυτό σ’ ένα θίασο;

Είμαι πολύ ανοιχτός στις επιλογές μου. Αν κάποιος ταιριάζει στο ρόλο, δεν πα να ‘χει κάνει τηλεόραση, να μην έχει κάνει, να είναι γνωστός να μην είναι, να είναι φί­λος μου, να είναι εχθρός μου. Τον ρόλο θα τον παίξει, ο κόσμος να χαλάσει.

Αν έχει καταδικαστεί για φόνο, σαν τον Μπερτράν Καντά που συμμετέχει στην παράσταση Γυναίκες του Ουαζντί Μουαουάντ, προκαλώντας αντιδρά­σεις και στην Ελλάδα;

Δεν είναι τυχαίο, στη συγκεκριμένη πε­ρίπτωση, ότι οι άνθρωποι που αντιδρούν είναι οι ίδιοι που, όταν θέλουν την επα­νένταξη ενός αποφυλακισμένου, φωνά­ζουν γιατί η κοινωνία δεν τον δέχεται. Ένας άνθρωπος εξετισε την ποινή του, έχοντας κάνει ό,τι πιο αποτρόπαιο θα μπορούσε να κάνει. Επομένως τον σκο­τώνουμε; Δεν πρέπει να επανενταχτεί στην κοινωνία; Πρέπει να τον καταδικά­σει κι αυτή στην πείνα, στην εξαθλίωση και στο περιθώριο;

Η Επίδαυρος σας δημιουργεί άγχος; Σας αφήνει παγερά αδιάφορο; Ή κάτι άλλο;

Με αφήνει φοβερά συγκινημένο. Σε αφή­νει ένας τέτοιος χώρος αδιάφορο; Όποτε πάω εκεί, ακόμα κι όταν βλέπω παρα­στάσεις, συγκινούμαι απ’ το χώρο και μόνο. Είναι πολύ, πάρα πολύ σημαντικός. Σχεδόν υπερβατικός. Είναι από μόνος του ένα θεατρικό έργο, για να μην πω ένα θεατρικό ποίημα. Και μόνο τη στιγμή που περιμένεις την παράσταση, την ώρα που σβήνουν τα φώτα, ησυχάζει ο κό­σμος και ακούς τον γκιώνη, αυτά τα δύο-τρία δευτερόλεπτα, αναβιβάζεσαι.

Έχει δηλαδή ιδιότητες που ανήκουν στο χώρο της μεταφυσικής; Έχει την ιερότητα για την οποία πολλοί σκίζουν τα ρούχα τους σε «βλάσφημες» παρα­στάσεις;

Αυτά είναι σαχλαμάρες. Το ιερό δεν ση­μαίνει μόνο ιερό παράδοσης, αλλά και ιερό νεωτερισμού και προόδου. Το ιερό δεν ανήκει σε κανέναν και σε καμία τάξη, ούτε κοινωνική, ούτε αισθητική. Δεν ξέρω ποιος είναι αυτός που μπορεί να καθορίσει τι είναι αυτό που πρέπει να παιχτεί στην Επίδαυρο και τι όχι. Μάλ­λον η ίδια η Επίδαυρος και μόνο. Από μόνη της ξέρει ή να ξερνάει ή να καταπί­νει ή να αναβιβάζει παραστάσεις Η Επί­δαυρος είναι ο μεγαλύτερος σκηνοθέ­της των παραστάσεων.

Τελικά οι κινητοποιήσεις των εργα­ζομένων του Εθνικού Θεάτρου δεν θα πραγματοποιηθούν. Τέλος καλό όλα καλά; Με τόσο λόγο που γίνεται γύρω από τις απεργίες γενικά, υπάρ­χουν πράγματα που σας απασχολούν ακόμα;

Προς το παρόν δεν νομίζω να υπάρχει κάποιο άλλο μεγάλο άγχος για φέτος, αλλά για τη δουλειά μας γενικότερα. Όπως έχουν, άλλωστε, για τη δουλειά τους και όλοι στην Ελλάδα. Αυτό που με καταθλίβει είναι η χειραγώγηση των απεργιών από τα κόμματα, που βέβαια δεν είναι καινούργιο εφεύρημα. Και ήδη τα κόμματα πληρώνουν το ποσοστό τους εξαιτίας του ότι τόσα χρόνια είχαν δικά τους σωματεία, ελεγχόμενα από τα ίδια. Και τώρα ξαφνικά έρχονται εναντίον τους.

Η αβεβαιότητα για το μέλλον της δου­λειάς σας γίνεται ποτέ λόγος για να νο­σταλγήσετε κάτι από το θεατρικό πα­ρελθόν σας;

Δεν σκέφτομαι ποτέ το παρελθόν. Ούτε το μέλλον σκέφτομαι, μόνο το τώρα. Ίσως από φόβο, δεν ξέρω από τι, πάντως δεν καταφεύγω ποτέ σ’ αυτά. Είναι πολύ σπάνιο να σκεφτώ κάτι από παλιά, και αν γίνει θα γίνει τυχαία και σχεδόν φω­τογραφικά. Αν το φέρει κάποιος στην κουβέντα, αλλάζω αμέσως θέμα.

Την επικαιρότητα την παρακολουθείτε στενά; Και αν ναι, μέσα απ’ τα παρα­δοσιακά μέσα, ή μήπως και μέσα από blogs, social media κ.λπ.;

Την παρακολουθώ θέλοντας και μη, όπως όλοι μας. Μέσα από εφημερίδες το ραδιόφωνο, την τηλεόραση, αλλά και από το ίντερνετ. Δεν διαβάζω blogs γιατί δεν μου αρέσει η γλώσσα που μιλούν τώρα. Νομίζω ότι πρέπει να παρέλθει μια δεκαετία για να καταφέρει να ξεπεράσει τον εαυτό της. Τη χρησιμοποιούν μάλ­λον αυτοί που βρίσκουν ευκαιρία να μι­λήσουν, ενώ ουδέποτε είχαν μιλήσει κά­που, και πια ανακαλύπτουν τον τρόπο, χάνουν όμως το μέτρο. Αρχίζει πάντως και δημιουργείται μια καινούργια γλώσσα σιγά σιγά, που θα κάνει τα πράγματα κα­λύτερα, και τον καθένα να μιλάει πιο απε­λεύθερα. Το άκουσμα της δεν θα οφείλε­ται σε πίεση που σκάει μετά από αιώνες δεν θα προέρχεται από τη σκέψη «α, τώρα θα πω την άποψη μου γιατί είμαι κά­ποιος». Γιατί μ’ αυτό τον τρόπο, το «είμαι κάποιος», το ότι γίνεται κανείς σημαντι­κός υπερισχύει της γνώμης του. Και τις περισσότερες φορές γίνεται τελικά φαφλατάς κυνικός ή υβριστής

Σήμερα ωστόσο, κάποιοι αναζητούν τρόπους να πουν τη γνώμη τους, για να κάνουν αισθητή και τη δική τους ύπαρξη.

Τους καταλαβαίνω. Αλλά αυτό είναι ση­μαντικό όταν είναι γνήσιο. Όταν είναι κοπαδηδόν, είναι μόδα. Όλοι κάνουμε πράγματα για να κάνουμε αισθητή την παρουσία μας. Από εκεί και πέρα, το θέμα είναι το πώς Με φόνο, ή με αγάπη; Μ’ ένα έγκλημα ή με μια παράσταση; Και οι δύο είναι αισθητές παρουσίες – και του δο­λοφόνου και του ποιητή. Ενίοτε μπορεί να εμφανίζονται και ταυτόχρονα. Αλλά διαλέγεις. Ή διαλέγει η ζωή για σένα.

Απ’ όσα ακούτε γύρω σας σήμερα, ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος που σας δημιουργείται;

Δυστυχώς όλοι οι φόβοι μου έχουν βγει αληθινοί. Και όσους περισσότερους έχω, τόσο βγαίνουν. Όλη αυτή την κατάσταση στη χώρα τη φοβόμουν χρόνια. Φοβό­μουν πάρα πολύ ότι θα ξεφουσκώσει όλο αυτό. Όχι ότι θα συναντήσει τον οικονο­μικό αλγόριθμο που θα το οδηγήσει στη σημερινή του μορφή. Απλώς ήταν ένας φόβος, μια αγωνία ότι κάποια στιγμή θα μείνουμε στο δρόμο.

Τι κάναμε λάθος;

Όλα τα κάναμε λάθος, δεν είδα και τί­ποτα να κάνουμε καλό. Εκτός από δυο-τρεις καλλιτέχνες δυο-τρεις επιστήμο­νες – και όχι καριέρας αλλά ερευνητές. Ο κρατικός μηχανισμός δεν λειτούργησε ποτέ. Ο ψηφοφόρος δεν λειτούργησε ποτέ σαν ψηφοφόρος αλλά σαν πελά­της. Και οι δύο πλευρές είναι επομένως συνυπεύθυνες και ο πολιτευτής και ο πο­λίτης που ήθελε να εξαγοράσει την ψήφο του. «Ναι, ωραία» σκεφτόταν, «εγώ ψη­φίζω, δώσε μου κι εσύ κάτι». Δεν ήταν ψήφος εμπιστοσύνης αυτό, ήταν ψήφος ανταλλαγής. Και είναι γελοίο ότι εδώ και δύο αιώνες, όποιο κόμμα ανέβει στην εξουσία βάζει τους δικούς του δημοσί­ους υπαλλήλους φτιάχνοντας ένα δημό­σιο υδροκέφαλο. Το οποίο είναι εναντίον του ίδιου του λαού που το ζήτησε. Και εναντίον των πολιτικών, οι οποίοι υπέ­κυψαν σ’ αυτό το αίτημα και το ικανο­ποίησαν απλόχερα.

Μήπως γι’ αυτό φταίει απλώς το ότι η Ελλάδα είναι ένα μικρό χωριό στο οποίο όλοι γνωρίζονται μεταξύ τους;

Δεν το γνωρίζω. Μου αρέσει όμως πάρα πολύ μια φράση του Κώστα Μητρόπουλου, στα Νέα. «Η ύφεση», λέει ο Μητρόπουλος «άρχισε την 25η Μαρτίου 1821, στις δέκα το πρωί, στην Αγία Λαύρα».

Αν είχατε τη δύναμη, ακόμα και θεϊκή στην περίπτωση μας, τι θα αλλάζατε στη χώρα;

Α, δεν νομίζω ότι μπορώ ν’ αξιωθώ κάτι τέτοιο. Κι ύστερα, κανείς δεν μιλάει για την Ελλάδα πια, κανείς δεν μιλάει για τον τόπο, κανείς δεν τον ξέρει. Ξέρει πρώτα τον εαυτούλη του, μετά λίγο την οικογέ­νεια του και ως εκεί. Ο τόπος δεν υπάρχει πια και θα το δεις ότι δεν ενδιαφέρεται κανείς για αυτόν. Δεν αναφέρεται που­θενά, δεν υπάρχει μέσα μας σαν έννοια, όπως ούτε και κανένας συνεκτικός δε­σμός μεταξύ των Ελλήνων. Δεν έχουμε κοινά συμφέροντα, δεν έχουμε κοινούς μύθους, κοινή γλώσσα. Ένας αχταρμάς, όλο μονάδες, μονάδες, μονάδες, δέκα εκατομμύρια μονάδες, οι οποίες δεν μπο­ρούν να συνδεθούν με τίποτα Για αυτό φταίμε όλοι μας. Δεν είναι μόνο θέμα κυ­βερνήσεων, είναι και θέμα νοοτροπίας.

Στο τέλος της παράστασης, η Κασ­σάνδρα κάνει μια πρόβλεψη για το θέ­ατρο. Μήπως να της ζητούσαμε να κά­νει μία και για εμάς;

Κάνει και κάτι τέτοιο. Είναι όμως σε τόσο ποιητικό επίπεδο, που δεν ξέρω αν μπο­ρεί να μεταδοθεί παρά μόνο θεατρικά. Δεν είναι κάτι που λέγεται, είναι κάτι που προσπαθεί να δημιουργήσει η παρά­σταση συναισθηματικά. Βιώνεται εκείνη την ώρα, αν βέβαια βιωθεί. Πολλές φορές σχεδιάζουμε πράγματα, δεν σημαίνει όμως ότι βγαίνουν κιόλας.

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Σταμάτης Φασουλής: Όλοι μου οι φόβοι έχουν βγει αληθινοί, συνέντευξη στο Νικόλα Ζώη (εφ)

Add yours

  1. Τον θυμάμαι τον κ. Φασουλή στην τηλεόραση ως καλεσμένο σε panel να κλαίει (sic) το βράδυ των εκλογών του 2004, που η χώρα επιτέλους είχε γλυτώσει μετά από 20 χρόνια από την αλητεία του ΠΑΣΟΚ γενικώς και του Κώστα Σημίτη ιδιαιτέρως. Τώρα, γι αυτές του τις επιλογές κάνει την πάπΙα και του φταίνε τα blogs και η γλώσσα που χρησιμοποιούν. Την χυδαιότητα και την αξεστοσύνη των Πασόκων δεν τον ενοχλούσε όμως, όταν κατηγορούσαν μέσω του επίσημου οργάνου τους την ΑΥΡΙΑΝΗ τον Μάνο Χατζιδάκι ούτε τον ένοιαξε ο απεχθής τρόπος που απαξιώθηκε στις μέρες δόξας του ΠΑΣΟΚ γενικώς και του ίδιου του Σταμάτη Φασουλή ιδιαιτέρως ο θεατράνθωπος Δημήτρης; Ποταμίτης μόνο και μόνο γιατί δεν είχε υπάρξει κομματόσκυλο του ΠΑΣΟΚ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: