Ο Ευριπίδης στον κινηματογράφο Marianne McDonald – Βιβλιοπωλείο της “Εστίας” Ι.Δ. ΚΟΛΛΑΡΟΥ & ΣΙΑΣ ΑΕ


O EVRIPIDIS STON KINIMATOGRAFO

Περιεχόμενα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

ΜΗΔΕΙΑ» ΤΟΥ ΠΑΖΟΛΙΝΙ:

Το δίδαγμα του Σπόρου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

ΚΡΑΥΓΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ» ΤΟΥ ΝΤΑΣΣΕΝ:

Αρχαίο Θέατρο/Σύγχρονη Τραγωδία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

«ΦΑΙΔΡΑ» ΤΟΥΝΤΑΣΣΕΝ:

Πυροτεχνήματα και θάνατος στη διεθνή
αριστοκρατία του χρήματος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 

ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΕΝ ΑΥΛΙΔΙ»:

του Κακογιάννη και του Ευριπίδη.

Ένας νέος ηρωισμός

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

ΣΧΕΣΗ ΝΙΚΗΤΗ-ΘΥΜΑΤΟΣ

Οι «Τρωάδες» του Κακογιάννη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 Η «ΗΛΕΚΤΡΑ» ΤΟΥ ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗ:

Οικογενειακή Υπόθεση

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

mcdonald

Η Μαριάννα ΜακΝτόναλντ είναι καθηγήτρια κλασικού πολιτισμού και θεάτρου στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Σαν Ντιέγκο και συγγραφέας πολλών έργων πάνω στο αρχαίο ελληνικό δράμα και την αρχαία ελληνική μυθολογία. Διεθνώς γνωστή, η ΜακΝτόναλντ έχει λάβει τιμητικές διακρίσεις από το Αμερικανικό Κολέγιο Αθηνών, την Αρχαιολογική Εταιρεία Αθηνών, το Πανεπιστήμιο των Αθηνών και το Πανεπιστήμιο του Δουβλίνου. Ανάμεσα σε άλλες διακρίσεις έχει λάβει το UIC Medal, χρυσά μετάλλια από τους δημάρχους των Αθηνών και του Πειραιά, τιμητική πλακέτα από το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και το παράσημο του Ταξιάρχη του Φοίνικα από τον Πρωθυπουργό της Ελλάδας. Η Μαριάννα ΜακΝτόναλντ διαμένει στο Σαν Ντιέγκο όπου και ασχολείται με το συγγραφικό της έργο.

Εισαγωγή

Η μελέτη που ακολουθεί βασίστηκε στο υλικό που είχε μαζευτεί για μια σειρά διαλέξεων με θέμα «Ο Αρχαίος Μύθος και ο Σύγ­χρονος Κινηματογράφος», που έδωσα μαζί με τον καθηγητή Franco Tonelli στό Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. Οι ταινίες που εξετάστηκαν σ’ εκείνη τη σειρά ήταν:
Οιδίπους Τύραννος του Saville (1967), Αντιγόνη του Τζαβέλλα (1962),  Ιάσονας και Αργοναύτες του Chaffey (1963), Μήδεια του Παζολίνι (1969), Φαίδρα του Ντασσέν (1961), Τρωά­δες του Κακογιάννη (1971), Οδυσσέας του Camerini (1953), Ηλέκτρα του Κακογιάννη (1961), Μαύρος Ορφέας του Camus (1958) καί Περι­φρόνηση του Godard (1963). Αφού αυτή η εργασία μου αναφέρεται συγκεκριμένα στον Ευριπίδη, προσέθεσα τις ταινίες Κραυγή Γυναικών του Ντασσέν (1978) και Ιφιγένεια του Κακογιάννη (1977), που δεν περιλαμ­βάνονται στον παραπάνω κατάλογο, και παρέλειψα εκείνες πού δεν ήταν βασισμένες σε έργα του Ευριπίδη.

Αυτές οι ταινίες κάνουν τους αρχαίους μύθους πιο προσιτούς στο σύγ­χρονο κοινό με πολλούς τρόπους, είτε με την κατ’ ευθείαν ερμηνεία του αρ­χαίου έργου (Οιδίπους του Saville, η Αντιγόνη του Τζαβέλλα), είτε με τη διασκευή ολόκληρου του μύθου ούτως ώστε να ταιριάζει με το ύφος και το στυλ της συγκεκριμένης ταινίας. Λόγου χάρη, το Ιάσονας και Αργοναύτες είναι απλώς ένα μέσον για να αναδειχθούν τα ειδικά εφέ του Ray Harryhausen, όπως ακριβώς είναι και το Τιτανομαχία (1981). Αυτές οι ται­νίες, όπως κι ο Οδυσσέας, έχουν ως μόνο στόχο τους την ψυχαγωγία του κοινού, ακολουθώντας το στυλ που καθιέρωσε ο Douglas Fairbanks κι επαναλαμβάνεται σήμερα με ταινίες όπως Ο Πόλεμος των Άστρων, Η Επιστροφή των Τζένταϊ και Οι κυνηγοί της χαμένης Κιβωτού. Κατά κάποιον τρόπο, και το αρχαίο έπος αυτό το σκοπό εξυπηρετούσε, αφού ψαλλόταν ως ψυχαγωγία μετά το δείπνο. Ο Παζολίνι, ο Camus, ο Ντασσέν κι ο Godard είναι πιο εξεζητημένοι και χρησιμοποιούν τον αρχαίο μύθο για να ερμηνεύσουν παγκόσμιες αλήθειες, ειδικότερα εκείνες πού αναφέρονται στο δύσκολο θέμα του έρωτα.

Ο Κακογιάννης είναι σε άλλη κατηγορία μόνος του. Οι ταινίες του παραμένουν πιστές στα αρχαία έργα στα όποια είναι βασισμένες, αλλά κι αυτός προσθέτει τη δική του ερμηνεία όταν κάνει σύγχρονους πολιτικούς υπαινιγμούς, επηρεάζοντας με τον τρόπο αυτό το κοινό του.  Αναλύει την ιστορία του Οίκου των Ατρειδών, μια ιστορία πού είναι ακόμα δημοφιλής, όπως φαίνεται από τον Άγγελο τον Φωτός του Jouce Carol Oates. Σύγχρονα έργα όπως Οι Τρεις Μαινάδες παρουσιάζονται κάθε χρόνο αναπαριστώντας τα δεινά του Οίκου του Ατρέα. Ο Κακογιάννης ξέρει καλά τη σπουδαιότητα αυτού του μύθου, ειδικότερα τη σημασία του για το σύγχρονο κοινό, όπου δείχνεται ή προσωπική και δημόσια καταστροφή πού φέρνει ο πόλεμος. Έρευνα τη δίψα για εξουσία, πού μπορεί να γίνει ο λόγος για πόλεμο ή απλώς φόνο, όπως φαίνεται στον Αγαμέμνονα, την Κλυταιμήστρα και τους απογόνους τους πού έχουν κληρονομήσει όλα τους τα χαρακτηριστικά.

Ο Ευριπίδης είχε ένα δίδαγμα, πού το έδωσε στην αρχαιότητα άλλα ισχύει ακόμα και σήμερα. Από όλους τους θεατρικούς συγγραφείς της αρχαιότητας, μπόρεσε αυτός να καταλάβει καλύτερα τις εσωτερικές διεργασίες του άνθρωπου και να κάνει στ’ αλήθεια την καρδιά ορατή. Κατάλαβε πού μπορεί να οδηγήσει το πάθος, θετικά κι αρνητικά, και έδωσε και τις  δύο αυτές πλευρές.  Επειδή έγραφε τραγωδία, οι αρνητικές πλευρές του πάθους παρουσιάζονται πιο συχνά. Δίδασκε στο κοινό την ιστορία της καρδιάς: το κοινό ενστερνιζόταν αυτά τα διδάγματα ή ήταν καταδικασμένο να επαναλάβει τα ιδία λάθη.
Η διάταξη κάθε κεφαλαίου είναι η ακόλουθη: Σύνοψη· ο Μύθος- Ευριπίδης / Σκηνοθέτης (πώς έχει δει κάθε σκηνοθέτης τον Ευριπίδη, τι αλλαγές είχε κάνει στην υπόθεση του έργου κ.τ.λ.)· Πρόσωπα του έργου· Τεχνική της Ταινίας· Παζολίνι/Ντασσέν/Κακογιάννης (σύγκριση κάθε ταινίας με τις άλλες αυτής της μελέτης) και Συμπέρασμα. Άλλα στοιχεία, όπως π.χ. ο Συμβολισμός στον Παζολίνι, προστίθενται όπου κρίνεται απαραίτητο ή αφαιρείται αν περιττεύει.
Αυτές οι ταινίες των Παζολίνι, Ντασσέν καί Κακογιάννη πού βασίζονται σε έργα του Ευριπίδη, δείχνουν την αξία του μύθου ως μέσου της σύγχρονης έκφρασης. Η ίδια η μεγαλοφυΐα του Ευριπίδη είναι διαχρονική. Επομένως, η καινούργια μορφή που δίνεται στα έργα του δεν τα καταστρέφει, απλώς ορισμένα στοιχεία αλλάζουν για να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες. Τα αποτελέσματα διαφέρουν μερικές ταινίες είναι πιο επιτυχημένες από τις άλλες, αν και όλες αξίζει να τις δει κανείς. Ίσως μια μελέτη σαν κι αυτή βοηθά στην καλύτερη κατανόηση τους, όπου φαίνεται ο,τι έχει διατηρηθεί ή αλλαχθεί από το πρωτότυπο και ερευνώνται οι σύγχρονες τεχνικές της επικοινωνίας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.