ΠΟΛΩΝΙΚΟ ANIMATION, Ιστορία | Jan Lenica | Γιάννης Βασιλειάδης, Animation, Ιστορία και Αισθητική του Κινούμενου Σχεδίου, εκδόσεις Αιγόκερως


clip_image003

J. Lenica: Monsieur Tete

Polish_poster

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΠΟΛΩΝΙΚΟ ANIMATION Ταινιοθήκη της Ελλάδος 13-19 Οκτωβρίου 2011

ΚΕΡΔΙΣΤΕ ΠΡΟΣΚΛΗΣΕΙΣ:

Α. ΑΝΑΦΕΡΑΤΕ 3 ΤΑΙΝΙΕΣ ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΜΑΖΙ Ο ΛΕΝΙΤΣΑ ΚΑΙ Ο ΜΠΟΡΟΒΤΣΙΚ

Β. ΑΝΑΦΕΡΑΤΕ 2 ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΣΟ ΤΟ ΔΥΝΑΤΟΝ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΥΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΤΟΥ ΒΑΛΕΡΙΑΝ ΜΠΟΡΟΒΤΣΙΚ (ΟΧΙ ANIMATION)

Γ. ΣΤΕΙΛΤΕ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΑΣ ΟΝΟΜΑ ΤΗΛΕΦΩΝΟ ΚΙΝΗΤΟ ΜΕΙΛ ΣΤΟ camerastyloonline@gmail.com

ΟΙ 5 ΠΡΩΤΟΙ ΠΟΥ ΘΑ ΑΠΑΝΤΗΣΟΥΝ ΣΩΣΤΑ (ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΤ ΑΥΤΟΥ)  ΚΕΡΔΊΖΟΥΝ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΔΙΩΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ.

Με τις δυνατότητες που προσφέρονταν στον καλλιτέχνη, οι χώρες του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού στα χρόνια 1955-1985 ως αποτέλεσμα είχαν να παρουσιάσουν στο σύνολο τους έργο animation το ίδιο πρωτότυπο, πνευματώδες, ακόμη και σατιρικό, όσο και οι χώρες της ελεύθερης οικονο­μίας της Δύσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα υπαρξιακών προβλημα­τισμών και κριτικής-σατιρικής στάσης, ακόμη πιο προηγμένο. Ειδικά η Γιου­γκοσλαβία, η Πολωνία, η Τσεχοσλοβακία, η Ουγγαρία και στη συνέχεια η Σοβιετική Ένωση, η Ρουμανία, η Βουλγαρία και τα τελευταία χρόνια η Εσθονία. Υπήρχε η σχετική λογοκρισία, οι αρχές όμως προγραμμάτιζαν και αποφάσιζαν για τον αριθμό ταινιών μυθοπλασίας, ντοκιμαντέρ, μικρού μή­κους και animation, που έπρεπε να πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο της γε­νικής οικονομίας του κράτους. Και παρέχονταν οπωσδήποτε τα μέσα για την πραγματοποίηση τους.

Αν η ανασκόπηση ξεκινήσει από τις πηγές, αυτός που δημιούργησε τον ε­παγγελματικό κινηματογράφο animation στην Πολωνία είναι ο Zenon Wasilewski, που ήταν κι ένας πολύ σημαντικός πολιτικός καρτουνίστ. Το πρώτο μεταπολεμικό τρισδιάστατο φιλμ του ήταν ο Άτυχος μποξέρ, animation μιας δικής του καρικατούρας του Χίτλερ. Το αριστούργημα του Βασιλέβσκι είναι το Στον καιρό του Βασιλιά Κρόκους (1939, 47), ένα φιλμ με κούκλες.

Οι μεγαλύτεροι Πολωνοί καρτουνίστ -κι από τους μεγαλύτερους του αιώ­να— είναι ο Jan Lenica και ο Walerian Borowczyk. Ο Λένιτσα γεννήθηκε το 1928, σπούδασε πρώτα μουσική, μετά αρχιτεκτονική και κατά το 1950 άρ­χισε να ασχολείται με τον κινηματογράφο. Ο Μπορόβτσικ γεννήθηκε το 1923, σπούδασε ζωγραφική και ανάμεσα στο 1951 και 1955 ασχολήθηκε με όλα τα είδη της γραφίστικης τέχνης. Στα τρία πρώτα τους φιλμ: Μια φορά κι έναν καιρό, Το σπίτι και Αισθήματα με ανταπόδοση συνεργάστηκαν. Με­τά ο Μπορόβτσικ συνέχισε την καριέρα του στη Γαλλία και ο Λένιτσα, αφού εργάστηκε για λίγο ακόμη στην Πολωνία, έφυγε για τη Γερμανία.

Στις ταινίες που γύρισαν μαζί πέτυχαν μια τέλεια συνεργασία χωρίς την παραμικρή ένδειξη ανομοιότητας στο ύφος. Ακόμη στο μεγαλύτερο μέρος του έργου τους υπάρχουν στοιχεία ομοιότητας: η σατιρική δύναμη, το πικρό σουρεαλιστικό χιούμορ, μια ειρωνεία τραγική. Ο Ρομπέρ Μπεναγιούν τους χαρακτηρίζει έτσι: «Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στον Λένιτσα και τον πα­λιό του συνεργάτη Μπορόβτσικ. Ο Λένιτσα είναι ο μεγάλος γλυπτής -ο plasticien— και το έργο του φέρει τη σφραγίδα του ιδιόρρυθμου γραφικού κό­σμου του, ένα ΰφος που το αναγνωρίζει κανείς αμέσως και που συναγωνίζε­ται το ύφος του γελοιογράφου Στάινμπεργκ ή του ζωγράφου Μιρό ως προς την υποκειμενική χτυπητή δύναμη τους. Ο Μπορόβτσικ, κι αυτός ολοκλη­ρωμένος καλλιτέχνης, βασικά είναι ένας κινηματογραφιστής, ένας εφευρέ­της κινήσεων. Ενορχηστρώνει αντικείμενα το ίδιο εύκολα όσο και άδειους χώρους, διασκεδάζοντας με το να δίνει ζωή σε κρυπτογραφήματα. Είναι ικα­νός να φτιάξει μια καταπληκτική φυσική τάξη από δεδομένες ποσότητες α­πουσίας, αόρατου και άρνησης».

Στο Μια φορά κι έναν καιρό ένα στρογγυλό σώμα τυλιγμένο σε μια γούνα με πόδια σαν ξΰλα κινείται μέσα σ’ έναν κόσμο από λιθογραφίες, παλιές ε­φημερίδες, γνωστοΰς πίνακες, καρτ-ποστάλ. Στην περιπλάνηση αυτή αλλά­ζει σχήμα κι αποκτά ένα όμορφο σχήμα τέρατος επιστημονικής φαντασίας. Στο Σπίτι (Doni) (1958) αντικείμενα «ζωντανεύουν» με φωτογράφηση σε αλληλοδιαδοχικές φάσεις. Ασπρόμαυρη ταινία με ορισμένα έγχρωμα μέρη. αποτελείται από πέντε φοβερά επεισόδια που περιγράφουν τις διάφορες σκέψεις μιας κοπέλας που είναι μόνη σ’ ένα σπίτι. Σκέψεις ερωτικές, μονο­τονία της καθημερινής ζωής, βία, βασανιστικές σκέψεις.

Το 1960 ο Λένιτσα, σε συνεργασία με τον Ανρί Γκριέλ, πραγματοποίησε το Monsieur Tete (Κύριος Κεφάλι), ταινία-σταθμό στην καριέρα του, και λαμπρό δείγμα της τεχνικής κολλάζ (βραβείο κριτικής της Τουρ, βραβείο Εμίλ Κολ στο Παρίσι, πρώτο βραβείο Όμπερχάουζεν). Ένα ηλιόλουστο πρωινό ο Monsieur Tete στο παράθυρο του, χαρούμενος, κάνει ασκήσεις μέ­χρις ότου καταρρέει στο πάτωμα. Αργότερα, πριν βγει από το μπάνιο του. το κεφάλι του μεταμορφώνεται αλληλοδιαδοχικά σε Σαίξπηρ, Ναπολέοντα. Τσάρλι Τσάπλιν. Στο γραφείο του οι κινήσεις των υπαλλήλων είναι μηχανι­κές. Από το κεφάλι του βγάζουν έναν νεκρό ποντικό κι ένα κερί, ενώ ένα φω­τοστέφανο από λουλούδια τον περιβάλλει. Άλλη σκηνή: πλήθη συρρέουν σε μια δεξίωση, ακολουθεί κι ο Mr. Tete τους προσκεκλημένους, τρώγει κοσμή­ματα, πίνει κρασί. Το κουτσομπολιό τρυπάει τ’ αφτιά, ένας ρήτορας μιλάει με στόμφο και βγάζει απ’ το στόμα του λουλούδια —γράμματα— μέχρις ότου κάποιος ακροατής τα καταπιεί. Ο Mr. Tete πυροβολεί τον ρήτορα. Γίνεται συσκότιση. Ταραχή, οχλαγωγία, φωνές. Κλείνουν τον Mr. Tete στη φυλακή. Χτυπάει το κεφάλι του, αλλά εκεί που δεν το περίμενε καθόλου, του δίνουν παράσημο. Παίρνει συνέχεια παράσημα και χάνει τα χαρακτηριστικά του. Στο τέλος, φορτωμένος με τιμές, ενώ ένα χέρι του προσφέρει ένα παράση­μο, ο Mr. Tete είναι ένα σώμα χωρίς πρόσωπο.

Ο Λένιτσα εξερεύνησε περισσότερο ακόμη τον ιδιόρρυθμο κόσμο του στις επόμενες ταινίες του: Γιάνκο ο Μουσικός και ο Λαβύρινθος. Ο Λαβύρινθος (1961) είναι από τα λαμπρότερα, τα πιο πλούσια σε περιεχόμενο έργα του. Μας μπάζει ο’ έναν κόσμο από όντα παράξενα και μέρη αλλόκοτα, όπου έ­νας άνθρωπος με σφαιρικό καπέλο περιφέρεται στωικός και υποταγμένος στη μοίρα του. Περνάει από μέρη παράξενα, βλέπει σκηνές βασανιστικές· ξεφεύγει απ’ όλα και πετάει μακριά σαν μοντέρνος Ίκαρος. Μόνο στο τέλος του επιτίθενται κοπάδια από μαΰρα όρνεα που τον σκοτώνουν. Αδιέξοδο του ατόμου στη ζούγκλα της ομοιόμορφης κοινωνίας. Ο ήρωας -ένα είδος Ίκαρου της ελληνικής μυθολογίας- το σύμβολο του μοναχικού ανθρώπου, α­γωνίζεται μ’ έναν ηρωισμό αθέατο: σκοπός του να πραγματοποιήσει τη μο­ναδική ζωή όταν περιφέρεται μέσα στην κοινωνία της τρομοκρατίας ή όταν πετάει από πάνω της. Είναι αυτή που δεν ανέχεται τους διαφορετικούς αν­θρώπους: ο ξένος που εισχωρεί στην κατεστημένη τάξη πραγμάτων γίνεται αιχμάλωτος. Η μπαρόκ φορτωμένη αρχιτεκτονική ή οι έρημοι δρόμοι δημι­ουργούν την απειλητική ατμόσφαιρα: σώματα ερπετών και πτηνών, σκελε­τοί τεράτων κ.ά., συμβολίζουν τους κατοίκους της πολιτείας. Οι πράξεις τους απορρέουν από τον απάνθρωπο πολιτισμό τους.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ

clip_image005

Η καταπίεση της ελευθερίας της σκέ­ψης και των πράξε­ων του ατόμου υπάρχουν συχνά στον Λένιτσα.

J. Lenica: Labyrinth

Το σχέδιο του Λέ­νιτσα είναι χαρακτη­ριστικό και απλοποι­ημένο, με προτίμηση στις αδρές γραμμές και σε φόντο γκρα­βούρας. Η μεγάλη α­πλοποίηση συντείνει στο να έχουν οι κινή­σεις κάτι το μηχανι­κό. Χρησιμοποιεί όλα τα είδη του κολλάζ, μορφές με χοντρό περίγραμμα, σι­λουέτες. Κοινό γνώρισμα των ηρώων του είναι το γεγονός ότι όντας άτομα

clip_image007

μοναχικά αγωνίζονται ενάντια σ’ ένα σύνολο [είτε υπό τη μορ­φή της κάποιας απειλητικής κοινωνίας είτε μιας ομάδας, ή πάλι μιας πιο συγκεκριμένης α­πειλής όπως στο Α (1964), όπου το τεράστιο αδυσώπητο γράμμα ταπεινώνει τον άνθρωπο], αλλά είναι αρκετά δυνατοί ώστε να α­γωνιστούν χωρίς να υποκύψουν προκαταβολικά.

Ο Φαντόρο είναι το τελευταίο φιλμ που πραγματοποίησε ο Λένιτσα στη Γαλλία, κι από τα λίγα μέσα στο έργο του που έχουν φλέβα χιουμοριστική. Με ζωντανούς ηθοποιούς και τεχνι­κή pixilation, όπως και ντεκουπαρισμένες φωτογραφίες, διη­γείται την ιστορία του αδέξιου σωτήρα για χήρες και παρθένες, αποφασισμένου να πολεμήσει
τους παλιανθρώπους.

Στο Adam 2 (1968) (μεγάλου μήκους), στροφή εξελικτικής πορείας, ο ή­ρωας -πάλι ο μέσος άνθρωπος- επιχειρεί ένα μοναχικό ταξίδι στα βάθη του εαυτού του, ψάχνοντας συνέχεια για την ταυτότητα του, χαμένος στο λαβύ­ρινθο του προσωπικού του κόσμου, μην μπορώντας να φτάσει τη χιμαιρική χώρα της ευτυχίας. Η πλούσια και συχνά τραχιά οπτικο-ακουστική δομή του φιλμ χρησιμοποιεί διαφορετικές τεχνικές για να στήσει κάτι το διφορούμε­νο, ένα πολυσύνθετο δίκτυο σημαντικής από αλληγορίες.

Το τελείως προσωπικό κάδρο του Λένιτσα μέσα στη συνθετικότητά του περιέχει αυτόνομες αισθητικές αξίες και πλούσια στοιχεία σημαντικής (ση­μασιολογίας). Ορισμένα χαρακτηριστικά ύφους, τα χοντρά περιγράμματα, τα φαινομενικά αδέξια σχήματα, η οικονομική χρήση των διαφόρων επιφα­νειών από χρώμα που περιορίζονται σε δύο διαστάσεις, η τραχιά υφή, ακό­μα και η χρήση της γκραβούρας, – όλα αυτά δείχνουν πως στην προσπάθεια του για ανάλογη και επαρκή οπτική έκφραση των δραματικών συγκρούσεων της πραγματικότητας, ο Λένιτσα επηρεάστηκε από τον εξπρεσιονισμό, το σουρεαλισμό (Μαξ Ερνστ), την Art Nouveau και την παράδοση του 19ου αι­ώνα. Σε τελική ανάλυση, οι ταινίες του Λένιτσα είναι λιγότερο πεσιμιστικές απ’ ό,τι φαίνονται.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.