O Θείος Βάνια του θεάτρου του Ευγένιου Βαχτάγκοφ: μια ανατρεπτικά αναγκαία παράσταση, του Γιάννη Καραμπίτσου | Τι ξεχωρίζει την προσπάθεια του θεάτρου Βαχτάγκοφ από τις δικές μας προσπάθειες ξανα-ανεβάσματος κλασικών και όχι μόνο έργων;

image

Στην εποχή της υπερπληροφόρησης, με το Διαδίκτυο να παίζει ένα σημαντικό καταλυτικό ρόλο,  τα δελτία τύπου αναλυτικά σχεδόν υπέρ το δέον, διεισδυτικά και εμπεριστατωμένα υποκαθιστούν σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό την αναγκαιότητα αναλυτικής “περιγραφικής” λογοτεχνίζουσας κριτικής , η οποία δεν έχει λόγο ύπαρξης πλέον αφού όσα είχε να πει τα έχει ήδη πει το δελτίο τύπου ενδεχόμενα με αποτελεσματικότερο και γλαφυρότερο πολλές φορές τρόπο. Η απόπειρα κριτικής προσέγγισης δεν χάνει οπωσδήποτε το νόημα ύπαρξής της αρκεί να είναι βαθιά, να προσφέρει και προσθέτει  στον αναγνώστη της γνώση που του “φωτίζει”  πλευρές των ζητημάτων που ενδεχόμενα δεν έχουν “φωτιστεί” όσο πρέπει ή όσο έχει ανάγκη η χρονική συγκυρία την οποία διανύουμε. Κάτι τέτοιο αφενός δεν μπορεί να γίνει, έτσι στα πεταχτά, σε δύο αράδες μέσα που συμπληρώνουν απλά την ανάρτηση ενός βίντεο,  μιας μεγαλειώδους και συναρπαστικής όντως παράστασης που σε καμιά περίπτωση όσο την βιώνεις δεν αναρωτιέσαι αν έχει να προσφέρει κάτι το ξαναανέβασμά της , πείθεσαι την κάθε στιγμή για αυτό αναγνωρίζοντας σε κάθε σημείο της την αιγίδα της μεγάλης τέχνης, μιας τέχνης που το πνευματικό της μεγαλείο σου φέρνει δάκρυα στα μάτια, αφετέρου θα χρειαζόταν τον συνασπισμό ανθρώπινων δυνάμεων και ιδιοτήτων που θα είχαν τις απαιτούμενες βαθιές ουσιαστικές αληθινές γνώσεις ανά τομέα για να πραγματοποιήσουν κάτι τέτοιο. Το περιοδικό μας στην αρχή της φετινής χρονιάς έκανε μια φιλότιμη προσπάθεια αναζήτησης μιας τέτοιας ομάδας “κατάλληλων ανθρώπων” , αλλά το εγχείρημα -προσωρινά ελπίζουμε- έμεινε ανολοκλήρωτο, λόγω μάλλον  του ότι το CameraStylo είναι ένα εθελοντικό περιοδικό ιδιαίτερα αναφορικά με τη συγγραφή κριτικών και αισθητικών κειμένων και γενικότερα με την υλοποίηση οποιασδήποτε δημιουργικής διεργασίας από τους συντάκτες του και έτσι θα ήθελε να παραμείνει για να είμαστε ειλικρινείς για χιλιάδες λόγους που μια άλλη φορά ενδεχόμενα αναπτύξουμε. Έτσι λοιπόν και επειδή κάπως πρέπει κάποια πράγματα να εκφράζονται, ελλείψει “ειδικών” έστω από κάποιους “ανειδικούς” αυτό το οποίο θα θέλαμε σήμερα να καταθέσουμε ως αναγκαίο να ειπωθεί, είναι το εξής.

Τι είναι αυτό που κάνει την προσπάθεια του θεάτρου του Ευγένιου Βαχτάγκοφ με καλλιτεχνικό διευθυντή τον Rimas Tuminas να ξεχωρίζει αληθινά από πολλές δικές μας προσπάθειες ξανα-ανεβάσματος κλασικών και όχι μόνο θεατρικών έργων, να μας κάνει να πούμε σχεδόν συγκινημένοι για το πραγματικά ανατρεπτικό, πρωτοποριακό αλλά πάνω από όλα αναγκαίο αποτέλεσμα με το οποίο  ερχόμαστε σε επαφή, ότι ναι είχε λόγο ύπαρξης η παράσταση αυτή, ότι απαντάει σε αυτά που η ψυχή μας εναγωνίως αναζητεί προσπαθώντας να πιαστεί από κάπου αυτόν τον μακρύ τελευταίο καιρό της βαθιάς κρίσης σε όλα τα επίπεδα;

«Ο Θείος Βάνιας μας είναι απαραίτητος σήμερα για να μας στηρίξει, να μην γίνουμε κυνικοί, αγενείς, ασυνείδητοι άνθρωποι», λέει ο Rimas Tuminas. «Με όλα όσα αντιμετώπισε στη ζωή του, δεν έχασε την αρετή της εντιμότητας και συνέχισε να εργάζεται. Κοντά στο θέατρό μας, υπάρχει ένα μνημείο της Πριγκίπισσας Turandot. Ίσως θα έπρεπε να χτίσουμε ένα μνημείο στον Θείο Βάνια».

Θα είμαστε σαφείς και για κάποιους ενδεχόμενα σκληροί στην απάντηση και εξήγηση που θα επιχειρήσουμε να δώσουμε.

Οι περισσότεροι έλληνες δημιουργοί στο χώρο του θεάτρου (σίγουρη εξαίρεση, πιθανότατα όχι η μόνη, είναι ο Θόδωρος Τερζόπουλος –μπορούμε να προσθέσουμε μειώνοντας σταδιακά την ένταση της σιγουριάς μας,  στη βραχεία αυτή λίστα τον Λευτέρη Βογιατζή και τον Μιχαήλ Μαρμαρινό και σίγουρα μας διαφεύγουν αρκετοί άλλοι ενδεχόμενα όχι τόσο διάσημοι) σήμερα αναλαμβάνουν και αυτό είναι κυριολεκτικό στην συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων, υλοποιούν αναθέσεις από δημόσια ή ιδιωτικά πολιτιστικά ιδρύματα, διεκπεραιώνουν “ευπρόσωπα” -και όχι πάντα έστω έτσι- παραστάσεις και ανεβάσματα, που δυστυχώς στην εποχή της κρίσης αυτό γίνεται,  όχι  για να επανέλθουν δριμύτεροι με ένα ανατρεπτικό, αναγκαίο για το κοινό του έστω  έργο, αλλά μόνο και μόνο για την εξασφάλιση της επιβίωσης τους.  Ένας δεύτερος σημαντικός παράγοντας είναι ο εξής:

Λέγαμε και λέμε ακόμα οι έλληνες θεατράνθρωποι τηρουμένων και των αναλογιών έχουν καλό επίπεδο, ανεβάζουν καλές παραστάσεις, παίζουν καλά τους ρόλους τους και καμιά φορά πολύ καλά, το ίδιο οι σκηνογράφοι, οι φωτιστές κλπ.

Γιατί γίνονται όμως όλα αυτά; Για ποιο σκοπό; Ποιο είναι το νόημα ύπαρξής τους; ποια η φιλοσοφία τους και η στρατηγική υλοποίησης αυτής της φιλοσοφίας; ποιο το άμεσο και ποιο το διαρκές όραμά τους; Και ακόμα παραπέρα: με ποια παιδεία γίνονται αυτά; με ποια μετεκπαίδευση των συντελεστών της παράστασης που ονοματίζεται Ελληνικό Θέατρο;

Θα απαντήσουμε: Με καμία φιλοσοφία και στρατηγική, με κανένα όραμα, τωρινό ή διαρκές με καμία αληθινή παιδεία και καμιά μετεκπαίδευση όσων κατέχουν αυτή την ελάχιστη έστω αναγκαία παιδεία που δεν αρκεί σε καμιά περίπτωση πλέον για ανατρεπτικά, πρωτοποριακά, αληθινά αναγκαία για τον κόσμο αλλά και την κοινωνική συγκυρία που διανύουμε και θα διαρκέσει.  ανεβάσματα..  Παρά μόνο για την τάχατες προσωπική καλλιτεχνική μας ολοκλήρωση, για να ξεχωρίσουμε μέσα στο θεατρικό στερέωμα οι νεότεροι, για να επιβεβαιώσουμε την πρωτοκαθεδρία μας αλλά και εξασφαλίσουμε την άνετη επιβίωσή μας οι παλαιότεροι.  Και αυτά συμβαίνουν στη απελπιστικά υπερ-συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων.

Τι είναι λοιπόν αυτό που κάνει να ξεχωρίζει το θέατρο του Ευγένιου Βαχτάγκοφ και τα ανεβάσματά του από τις δικές μας προσπάθειες (ξανατονίζουμε στην μεγάλη πλειοψηφία των περιπτώσεων)  για υλοποίηση της θεατρικής τέχνης;

Μα ότι αυτά είναι ακριβώς ανεβάσματα βασισμένα σε αληθινή και σε βάθος μακροχρόνια παιδεία και παράδοση εκτεινόμενη και στον οριζόντιο (συνταγματικό, αφηγηματικό) άξονά της και στον κάθετο (παραδειγματικό, ποιητικό) άξονά της, ενώ τα περισσότερα δικά μας είναι κατεβάσματα της διάθεσης και της αισθητικής συγκίνησης των ανθρώπων που στο θέατρο εξακολουθούν να αναζητούν ευκαιρίες ανατροπής της υπάρχουσας άθλιας πλέον κατάστασης πραγμάτων, που οραματίζονται μια εποχή πρόσληψης ισότιμα για όλους τους πολίτες αληθινής βαθιάς παιδείας και αισθητικής καλλιέργειας και όχι κάτι σαν παιδεία που προσλαμβάνουμε σήμερα.

Βαρεθήκαμε τα εκατοντάδες ευπρόσωπα τυπικά καλά “ανεβάσματα” χιλιάδων καθημερινά παραστάσεων που και το πιο φιλότιμο διαδικτυακό περιοδικό (δεν εννοούμε το δικό μας γιατί τέτοια δυνατότητα δεν έχουμε) δεν δύναται για να παρακολουθήσει και καλύψει. Βαρεθήκαμε να βλέπουμε παραστάσεις χωρίς εμφανή ή αφανή ουσιαστικό λόγο ύπαρξης. Χωρίς διάθεση ψαξίματος της σύγχρονης κατάστασης και διερεύνηση των συνθηκών και των προϋποθέσεων αλλαγής της.

Θέλουμε παραστάσεις τουλάχιστον όπως του θεάτρου του Ευγένιου Βαχτάγκοφ που δεν μας κάνουν να αναρωτιόμαστε για το λόγο ύπαρξή στους. Μας αρπάζουν άνετα στα στιβαρά τους -για χιλιάδες λόγους και κατακτήσεις  έστω- χέρια και μας ταξιδεύουν στους πρόποδες μιας πολιτείας πολύ διαφορετικής από αυτή που αναγκαστικά (;) βιώνουμε.

Μας εναποθέτουν στην είσοδο μιας αληθινής πολιτείας, αληθινών ανθρώπων, με αληθινή παιδεία, καλλιέργεια, ευαισθησία, αίσθηση συνεργατικότητας και συλλογικότητας. Χωρίς ανταγωνισμούς και καθημερινές επιδείξεις ματαιοδοξίας. Μιας πολιτείας με όραμα και ελπίδα για το μέλλον.

Πόσο κοντά είναι το ελληνικό θέατρο, σε κάτι τέτοιο; Νομίζαμε αφελώς κάποτε πολύ κοντά.

Δεν είναι ούτε μακριά, ούτε κοντά. Δεν υπάρχει για το ελληνικό θέατρο αυτή η πολιτεία, ούτε καμιά άλλη πολιτεία στον ορίζοντα. Δεν υπάρχει ούτε καν ορίζοντας. Μόνο “έρημη γη”, μόνο “έρημη χώρα” και σε λίγο καμία χώρα.

του Γιάννη Καραμπίτσου

διευθυντή & αρχισυντάκτη CameraStylo Online

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: