Shame: Mάτια Ερμητικά…και Διαπεραστικά | κριτική του Δημήτρη Ψάχου

shame

ΣΙΝΕΜΑ: ΝΕΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ 9.2.2012-15.2.2012
ΣΙΝΕΜΑ: ΝΕΕΣ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ 9.2.2012-15.2.2012

Η πιο έντονη σκηνή στο Shame δε βρίσκεται στις ακόρεστες ορέξεις του πρωταγωνιστή, στις αχόρταγα σεξουαλικές νευρώσεις του, μα ούτε και στις εργασιακές του συνευρέσεις. Η σκηνή κλειδί του Shame βρίσκεται στη στιγμή που μια «απλή» λεκτική συνδιάλεξη με την αδερφή του φανερώνει υπογείως τις λεπτές, κοφτερές γραμμές του παρελθόντος και της τωρινής, επιτυχημένης κατάστασής του. Είναι μια σκηνή που, όσο παράδοξο και ρεμβασιστικό διαβαστεί, αποτελεί την ειδοποιό διαφορά μεταξύ του σωβινισμού και της αρσενικής αδυναμίας, μεταξύ οργής και αυτό-αναγνώρισης, μια σκηνή καταλύτης σε θέματα σχέσεων, φύλων, συναισθημάτων, έστω κι αν o Brandon συζητά με την αδερφή του εκείνη τη στιγμή. Και ο McQueen δεν αρκείται απλώς σ αυτό: μεταφέρει μια γενική ατμόσφαιρα αναλογισμών και αναποφάσιστων διεξόδων μέσα σε μια παγωμένη, μοναχική και άνευ προηγουμένου ημι-εχθρική Νέα Υόρκη. Πόλη σημαδιακή για το ψυχολογικό βάρος του Brandon, η κεντρική φιγούρα της δίχως «ντροπής» ιστορίας που διηγείται ο σκηνοθέτης.

Ο ρυθμός λοιπόν μιας μεγαλούπολης και ένας εν μέρει γιάπης, πιθανώς διαφημιστής, λακωνικός και αθεράπευτα εμμονοληπτικός είναι οι κύριοι πρωταγωνιστές στην παρτίδα black jack που στήνει ο McQueen. H μεγαλούπολη των ασυγκράτητων ορμών απέναντι στη ζωώδη μανία της σεξουαλικότητας. Έχοντας στο νου τις παραπάνω φράσεις, δε μπορεί παρα να νιώσει ο θεατής μια ψυχρή ανατομία να διαπερνάει τη ζωή του Brandon, ηθελημένα από σκηνοθετικής πλευράς, στο βαθμό που επιθυμεί ο McQueen να παρέμβει ως ένας ηδονιστής της σάρκας. Ο Brandon του Shame είναι μακράν μια πιο εναλλακτική, ανυπότακτη και ανιδιοτελής ψυχή από τον Βοbby Sands του Hunger, αυτό όμως δε σημαίνει πως είναι και ολοκληρωμένος πνευματικά. Η πόλη κυριαρχεί στα εσώψυχα του Brandon σαν μια λίμπιντο κάψας, χέρι χέρι με τη λαιμαργία του για το γυναικείο φύλο, όπου και χωρίζεται σε δύο προσκείμενες ενότητες της ταινίας: σεξ και διαπροσωπικές σχέσεις.

shame1

Το σεξ στο Shame είναι παντού, μεταφορικά, κυριολεκτικά, προφορικά, ακόμα κι εκεί που δεν εξιτάρει τις αισθήσεις. Το σεξ μπορεί να είναι αρπαχτή για τον Brandon στη μέση του πουθενά, ένα ασύστολο φλερτ σε ένα δείπνο – ραντεβού, call-girls μεταμορφωμένες σε αγγελικά όντα μέσα στο «άδειο» διαμέρισμά του, το σεξ μπορεί να υπερβεί και τις νηνεμίες της ψυχής και να εισχωρήσει σε ένα υποσυνείδητο των σωματικών κινήσεων. Η ματιά του Fassbender καθηλώνει ανεξαρτήτως φύλου γιατί απλούστατα είναι εφάμιλλη των πρωτόγονων αισθήσεων που γίνονται πραγματικότητα. Το σεξ κάλλιστα μπορεί να παρουσιάζεται κι ως πόνος απώλειας, απουσία μεστότητας και μιας αιδούς προερχόμενης από εξωτερικούς παράγοντες. Η δουλειά για τον Brandon αποτελεί το τελευταίο μονοπάτι στο οποίο βασίζει τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του, τοποθετώντας την στην ίδια μοίρα με την εκτίμηση του για την ανθρώπινη επαφή, σαρκική και επικοινωνιακή. Το καθαρά σαρκικό του ενδιαφέρον βέβαια δεν τον καθιστά ένοχο για τίποτα παραπάνω, εκτός από τη φυσική του ιδιότητα της αμφιβολίας. Ένα σύννεφο πάνω από τον Brandon που σκεπάζει τις ανησυχίες του αλλά ταυτόχρονα, το μεγάλο ερώτημα στο αν χρειάζεται να αποκαλυφθούν, το ερώτημα της «ντροπής», περισσότερο στη μορφή της ανασφάλειας: η ελευθερία έκφρασης. Σεξ ρευστό, οργασμικά σαδιστικό και αληθινό στην επιβλητικότητα του και μέσα στην μοναχικότητα του, οι ήχοι του Coltrane να επεξεργάζονται τα απομεινάρια του πάθους.

shame_2

Είναι χαρακτηριστικό πως η δεύτερη θεματική ενότητα σχετικά με τις διαπροσωπικές σχέσεις και πρωτίστως τις σεξουαλικές προσωπικότητες αφορά την είσοδο του χαρακτήρα της Sissy, της αδερφής του Brandon, υπό την αίγλη και τη σαγηνευτική παρουσία της Carrey Mulligan. Στο σημείο που θα τραγουδήσει μια παραλλαγή του New York, New York, είναι προφανές πως όσο την αφουγκράζεται ο Brandon, η σχέση του με το γυναικείο φύλο συνδέεται άρρηκτα με τη συμπεριφορά και τις ολίγον τι παγερές αντιδράσεις του προς την αδερφή του. Η Sissy δε διαφέρει κατά πολύ από τον εμμονοληπτικό Brandon, αν η εξάρτηση της δεν ήταν το μοναδικό της ελάττωμα. Ένα χαρακτηριστικό που δεν έχει καμία σχέση προς τη δική της σεξουαλικότητα, αντιθέτως…η Sissy είναι ναι μεν μια οικονομικά ανίσχυρη όμως μια φυσική, larger than life οντότητα όπου χάρις την ανοιχτόμυαλη και διαρκώς διάχυτη συμπεριφορά της, προσδίδει μια αφέλεια στα βλέμματα του Brandon, ιδίως όταν αρχίζει σεξουαλική σχέση με το παντρεμένο αφεντικό του. Αυτό θα φάνταζε ιδανικό σε ένα περιβάλλον όπου η αιδώς θα έκανε την εμφάνιση της ως ένα ανέκδοτο αλλά τελικά, ο Brandon φανερώνει τις «μάσκες» του μπροστά στην αδερφή του, κάτι που αφορά τόσο τη σεξουαλική περηφάνια του όσο και την ειδοποιό διαφορά στις υλικο-πνευματικές κατακτήσεις τους. Η Mulligan ως συμπρωταγωνίστρια αποδεικνύεται ανέλπιστη αποκάλυψη, ερμηνευτικά και σεναριακά, μιας και είναι προφανές πως ο χαρακτήρας της εξαρτημένος από μια υπέρτατη ανάγκη για στοργή και άναρχη εξερεύνηση, βρίσκεται όχι απλώς σε λάθος τόπο / χρόνο, αλλά σε λάθος σύμπαν, κι αυτό δεν προσδιορίζεται αρνητικά. Είναι αυτή η παρατήρηση που κάνει τον Brandon να εξοργίζεται μόλις τον πιάσει η Sissy να αυνανίζεται (μια τελείως ιδιωτική στιγμή από τη μία πλευρά, αλλά από την άλλη, όχι και λόγος βίαιης επιθετικότητας) ή να προσπαθεί να κατανοήσει το ζοφερό του ύφος, μια άμυνα ζώνης από την ίδια του την αδερφή, άνετος παραδείγματος χάριν μπροστά σε μια οθόνη γεμάτη πορνό, απαρνούμενος την «πραγματική» οικειότητα, ό,τι κι αν σημαίνει αυτή η λέξη για τον καθένα.

shame3

Η ψυχολογία που διαπερνά τους ήρωες της ταινίας και ειδικότερα, των «αποσπασμάτων» μιας πόλης υπό την αντρική οπτική κατέχουν μια μετα-ψυχοσωματική περίοδο κρίσης: ταυτότητας, εγωπάθειας, ίσως και αλαζονείας. Η αντρική αλαζονεία στα όρια της ξεπεσμένης μάτσο ανωτερότητας όμως ο Brandon είναι πιο έξυπνος από τέτοιους χαρακτηρισμούς. Η δυναμική της προσωπικότητας του δεν υποτιμά ούτε και θεοποιεί το γυναικείο φύλο, διατηρώντας έτσι το πάθος σε ισόποσες μερίδες, καρτερώντας με ανυπομονησία τη νέα σεξουαλική κατάκτηση. Ο Michael Fassbender μέσα στους διαδρόμους, τις παρακάμψεις, τα κρεβάτια και τον ηλεκτρικό φέρνει τον Brandon σε μια θέση οποιοδήποτε ατόμου, άντρα ή γυναίκα, ανυπεράσπιστη από κινδύνους και ακριβώς έτσι ο McQueen φτάνει στην απόλυτη κορύφωση μετά το Ηunger. Το εγώ δεν είναι κάτι που υπερτερεί αλλά συμπληρώνει. Η αρχή και το τέλος στα «κομμάτια» του Brandon θα τον φέρουν αντιμέτωπο με ένα παρελθόν που δε χρειάζεται να το σκαλίσουν οι θεατές, μα και σε ένα επιπλέον ερωτηματικό, του μοναχικού μέλλοντος.

Πρέπει να δοθεί σαν υποσημείωση και μια εξαιρετική μνεία στο soundtrack που συνόδευε την πορεία της ταινίας. Κάτι το upbeat tempo, κάτι οι κατά Glenn Gould εκδοχές μουσικής του Μπαχ, πολλά τα εκλεκτά ακούσματα σε μια ταινία που βρίθει από παλλόμενα σώματα και προσεχτικά δομημένους διαλόγους. Λεπτομέρειες σαν αυτές είναι που ανυψώνουν το Shame στη σφαίρα της ρεαλιστικής ωμότητας, μακριά από μονομερείς προβληματισμούς και ηθικολογίες. Το σώμα ένας αντιπερισπασμός της ψυχής, διαφορετικά εικονιζόμενο στους δύο πρωταγωνιστές. Η γύμνια της Sissy στην ταινία κατά κάποιο τρόπο είναι μια τρυφερότητα μπροστά στην γύμνια του Brandon και αν η ιδιότητα του σώματος μεταξύ φλερτ και γύμνιας (και σεξουαλικών διακρίσεων) συγκρούεται με τη νομοτέλεια της οριακής μικροαστικότητας, τότε η μοναχικότητα παραμένει ένα σίγουρο κρησφύγετο. 

SHAME του Στιβ Μακουίν (2011) | από 9.2.2012 στους κινηματογράφους

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: