Συνέντευξη Σωτήρη Χατζάκη στο Μίμη Τσακωνιάτη με αφορμή το «Ντιμπούκ» που ανεβαίνει στο Ίδρυμα Κακογιάννης 21.3.2012 | «Εδώ στην Ελλάδα είμαστε ρωγμικοί»

Σωτήρης Χατζάκης: Εδώ στην Ελλάδα είμαστε ρωγμικοί.

Συνέντευξη του Μπρους Μάγιερς στον Μίμη Τσακωνιάτη

η παράσταση ανεβαίνει στο Ίδρυμα Κακογιάννης   “Ντιμπούκ” του Μπρους Μάγιερς Σκηνοθεσία: Σωτήρης Χατζάκης | Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδας | Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012 έως την Κυριακή 1 Απριλίου 2012, στις 21:00

Ο σύγχρονος πολιτισμός αργοπεθαίνει μέσα στο πυκνό σκοτάδι. Μοιάζει με τη φλόγα ενός λύχνου που τρεμοσβήνει… Αλλά αν χαθεί και το φως μέσα μας, πόσο δυσβάσταχτο θα είναι αυτό το σκοτάδι; Πρέπει να είμαστε πολύ ευτυχείς που υπάρχουν καλλιτέχνες σαν τον Σωτήρη Χατζάκη οι οποίοι, όχι μόνο κρατούν άσβεστη την πνευματική φλόγα στον τόπο μας, αλλά και διακονούν την τέχνη τους από μία επιτελική θέση όπως αυτή του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος. Αντλώντας από τα νάματα της θεατρικής παράδοσης του Γιέρζι Γκροτόφσκι, και χωρίς να απεμπολεί τον εθνικό, πολιτιστικό μας θησαυρό, δημιουργεί στις παραστάσεις του μικρές, φωτερές Ακροπόλεις που προσκαλούν τους τολμηρούς θεατές-αναζητητές σε μικρά, προσωπικά, πνευματικά ολοκαυτώματα…

-Το «Ντιμπούκ» είναι μία παράσταση που ξεφεύγει εντελώς από τις συνηθισμένες νόρμες όσον αφορά την υποκριτική; Πού βρήκατε αυτούς τους ηθοποιούς και πως φτάσατε σ’ αυτό το αποτέλεσμα;

Ο Δημήτρης Παπανικολάου και η Δέσποινα Κούρτη είναι δύο ηθοποιοί με πολύ μεγάλες δυνατότητες και προοπτικές, είναι νέοι και οι δύο και δεν κάνουν τηλεόραση. Δουλέψαμε πάνω σε μία βασική αρχή. Είναι αλλιώς η υποκριτική για αυτό που λέγεται θέατρο, και αλλιώς ο τρόπος που παίζει κανείς γι’ αυτό που λέγεται τελεστική πράξη, τελετουργία. Στο θέατρο χρησιμοποιείς κατ’ εξοχήν και κατά κανόνα μία σχολή, τον εξπρεσιονισμό, τον νατουραλισμό, το σουρεαλισμό, για να δουλέψεις αυτό που λέμε «εκφράζομαι», παίζω, κτίζω πάνω σε μία βάση ένα τρόπο εκφοράς, υποκριτικής κτλ. Η τελετουργία αντίθετα, κάτι που δυστυχώς δεν το γνωρίζουν στην Ελλάδα, ενώ θα έπρεπε, δε στηρίζεται καθόλου στο παίζω, αλλά στο Είμαι. Είμαι παρών. Αυτό τι σημαίνει. Ότι υπάρχει μία διήθηση του έργου μέσα στα σπλάχνα μου, μέσα στον οργανισμό μου, ότι έχω μία ολική συμμετοχή. Δηλαδή το έργο με έχει ποτίσει. Είναι όπως στην εκκλησία που βλέπεις ένα παπά που δε συσπειρώνει κανέναν, γιατί λέει εξωτερικά τα λόγια του και κανένας πιστός δεν πηγαίνει να τον ακούσει. Και λένε θα πάω στον τάδε ιερέα που είναι αληθινός και γεμίζει την εκκλησία. Γιατί; Επειδή η παράσταση βγαίνει από το παρίσταμαι. Ίσταμαι εδώ. Βρίσκομαι εδώ. Ξεκινώντας λοιπόν από το Είμαι και όχι από το παίζω, φτάνεις σιγά-σιγά μέσω της απόκρισης-υπόκρισης στο να παίξεις. Αλλά αρχίζεις από το είμαι. Είμαι Ον. Γι’ αυτό οι ηθοποιοί μας έπαιζαν οντολογικά και πάνω στους κανόνες της τελεστικής πράξης. Θυμάστε πώς δίπλωνε το χαλί ο ηθοποιός όταν τελείωνε η πράξη; Με σεβασμό προς αυτό που έπαιξε. Αυτοί είναι κανόνες τελεστικής πράξης, οι ίδιοι που ακολουθεί ο παπάς μέσα στην ωραία πύλη.

-Κάπου λέει ο ήρωας ότι ο δρόμος προς τη λύτρωση περνάει μέσα από την καταβύθιση στην αμαρτία. Το πιστεύετε αυτό;

Αυτό είναι ένα θραύσμα λόγου και πρέπει να δούμε συνολικά το πλαίσιο μέσα στο οποίο ξετυλίγεται αυτό το έργο που είναι μία διασκευή του Μπρους Μάγιερς, στενού συνεργάτη του Πήτερ Μπρουκ πάνω στο κείμενο «Ντιμπούκ», το οποίο έγραψε ο εθνολόγος κομμουνιστής και εθνογράφος Σαλόμ Άνσκι. Αυτός επί μία δεκαετία γυρνούσε χωριά και αγροτικές περιοχές των Εβραίων και κατέγραφε μύθους, θρύλους και παραδόσεις. Όταν τελείωσε την καταγραφή τού συνέβη και ένα αληθινό περιστατικό σε ένα σπίτι όπου ένας νέος έτρωγε εκεί, και η κόρη του οικοδεσπότη τον κοιτούσε με μία διάφανη ευγένεια καθώς ήταν φανερά ερωτευμένη μαζί του, αλλά ήταν ταγμένη αλλού. Από αυτό το περιστατικό έγραψε το «Ντιμπούκ», το οποίο όμως ξετυλίγεται μέσα στους κόλπους της Καμπάλα. Πρέπει να δούμε προσεκτικά τι είναι η Καμπάλα γιατί υπάρχει μία μόδα γύρω από αυτή, ενώ η ίδια είναι μία πολύ σοβαρή ιστορία. Είναι μία ερμηνεία του κόσμου όπως πολλές άλλες!

-Μέχρι και η Μαντόνα δεν την έχει ασπαστεί;

Αυτά είναι λίγο αστεία πράγματα. Πίσω από αυτό κρύβονται οι πολυεθνικές εταιρίες που κτίζουν το προφίλ ενός ειδώλου, ενός σουπερστάρ για λαϊκή κατανάλωση. Η Καμπάλα λέει το εξής: Ο Θεός είναι άπειρος, αλλά δεν υπάρχουν μάρτυρες περί της απειρότητάς του. Άρα είναι μόνος. Κάποια στιγμή αυτοπροδίδεται, προδίδει δηλαδή τη μοναχικότητα και την απειρότητά του, αυτοσυστέλλεται και στο μέρος που μένει εκπορεύει, στέλνει τη θηλυκή του πλευρά που λέγεται Σεκινά. Αυτή η θηλυκή του πλευρά περιπλανιέται στον κόσμο μοναχική, νοσταλγική, δαιμονική θέλοντας να ξαναενωθεί με την αρσενική πλευρά.

-«Δαιμονική» με την αρχαιοελληνική της έννοια;

Ακριβώς. Θέλοντας λοιπόν να ενωθεί με την αρσενική πλευρά, θα προσπαθήσει να την ξαναβρεί με κάθε τρόπο. Όταν ενωθεί, θα καταστραφούν δια του έρωτος. Ο έρωτας και ο θάνατος είναι ένα, όπως υπάρχει και στην αμφισημία του Διονύσου, ή στον Λόρκα και σε πολλούς άλλους. Όταν αυτοί καταστραφούν μέσω του έρωτος, όταν εξαφανιστούν, ο Θεός θα απλωθεί ξανά στην απειρότητά του έχοντας πλέον μάρτυρες περί αυτής του της απειρότητας. Ποιους; Αυτούς που έχουν καταστραφεί υπέρ αυτού. Αυτή είναι μία κυρίως ποιητική ερμηνεία του κόσμου, δε θα την έλεγα θεολογική, γιατί δεν έχει ενταχτεί σε ένα σύστημα. Είναι στο επίπεδο της ερμηνείας η οποία έχει επηρεάσει πάρα πολλούς συγγραφείς. Σας παραπέμπω ευθέως στο «Ονειρόδραμα» του Στρίνμπεργκ, όπου δεσπόζει η πτώση της κόρης του θεού Ίντρα, η περιπλάνησή της και η ανάληψή της στο τέλος. Σας παραπέμπω επίσης στον Λόρκα, στον Κάφκα, στον Σολωμό, σε πολλούς οι οποίοι λειτούργησαν και με τη γνώση της Καμπάλα. Στην Ελλάδα μπορεί να μην είναι γνωστή, αλλά ευρύτερα στο κόσμο, στη Γαλλία, στην Ουκρανία, σε χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, στην Πολωνία, είναι πασίγνωστη. Εγώ ασχολήθηκα παρεμπιπτόντως μαζί της στο πλαίσιο της εθνολογικής έρευνας που επιχειρώ πάντα όταν κάνω ένα έργο. Δεν ανήκω ως οπαδός (γελάει).

-Η Καμπάλα όμως ξεκινάει, και είναι βασικά ένα αποκρυφιστικό σύστημα. Κάτι αντίστοιχο στη Δυτική εσωτερική παράδοση είναι ο μυστικισμός του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού, ή του Διονυσίου Αρεοπαγίτη.

Βεβαίως. Είναι ιουδαϊκός μυστικισμός. Αν διαβάσεις το «Χρυσό Κλώνο» του Φρέιζερ, αν ασχοληθείς με την εθνολογία, θα βρεις πάρα πολύ χρήσιμο υλικό, ιδιαίτερα αν ανήκεις στους ανθρώπους σαν και εμένα που πιστεύουν ότι το θέατρο δεν μπορεί να παραμένει χωρίς την προγενέστερη τελετουργία, την πηγή του. Έτσι λοιπόν, όταν έκανα το «Τραγούδι του Νεκρού αδελφού», έψαξα τα ανακαλέματα νεκρών στην ελληνική λαϊκή παράδοση, στους βρικόλακες, κτλ. Όταν έκανα τη «Φόνισσα» δούλεψα στο σύμπαν του Παπαδιαμάντη. Όταν έκανα τη «Νύχτα του Τράγου» πήγα στα ελληνικά λαϊκά παραμύθια, στο μινιμαλισμό και τον υπερρεαλισμό τους. Τώρα στο πλαίσιο αυτής της έρευνας και μόνο πήγα στην Καμπάλα. Σ’ αυτό με βοήθησε πολύ ο Στέφανος Ροζάνης, ο οποίος είναι καθηγητής στο Πάντειο και δάσκαλος της Καμπάλα στην Ελλάδα. Έκανα κάποια μαθήματα για να καταλάβω περί τίνος πρόκειται, αλλά εκείνο που με ενδιέφερε κυρίως στο «Ντιμπούκ» ήταν ότι το έργο είναι μία εβραϊκή εκδοχή του «Ρωμαίος και Ιουλιέτα». Προσπαθούσα χρόνια να το ανεβάσω και προσέκρουα σε μία αντίληψη του κόσμου που είναι λάθος. Δηλαδή μου έλεγαν: «Μα θα ανεβάσεις εβραϊκό έργο; Δε βλέπεις τι κάνουν οι Εβραίοι στον κόσμο; Στην Παλαιστίνη, στο Ιράκ;» Είναι πολύ εύκολο και επιπόλαιο να το λες αυτό, γιατί πρώτον: η Καμπάλα είναι μία αιρετική ερμηνεία του κόσμου η οποία δεν κινείται στο πλαίσιο του Ταλμούδ, των επισήμων βιβλίων, αλλά παραλλήλως. Και δεύτερον η Καμπάλα είναι αντικρατική. Δεν πιστεύει απαραίτητα στην ύπαρξη του κράτους αλλά στην ύπαρξη του περιπλανώμενου έθνους. Δεν έχει να κάνει με την πολιτική. Έτσι αύριο θα μπορούσα να ανεβάσω ένα ινδουιστικό κείμενο και μεθαύριο ένα παλαιστινιακό. Προσέκρουσα όμως σε αυτή την αντίληψη που είναι ένας λανθασμένος αντισημιτισμός, γιατί οι αρχέγονες παραδόσεις των λαών μοιάζουν. Η μήτρα της γης είναι μία. Βλέπεις πάρα πολλά κοινά στοιχεία, και από κει και πέρα ο καθένας παίρνει το δρόμο του ανάλογα με το κλίμα, τη διατροφή, το περιβάλλον, τα βουνά, τα ορυκτά, κτλ.

-Αυτό που αναφέρει η Καμπάλα για τη θηλυκή πλευρά του Θεού συμφωνεί πολύ και με το φιλοσοφικό υπόβαθρο του Γνωστικισμού. Και ενώ η Γνώση έχει πολεμηθεί και ακρωτηριαστεί από τις διώξεις που υπέστη από το χριστιανικό κατεστημένο -κι ας βάλουμε στην άκρη τον Γιουνγκ και την αποκατάσταση αυτής της χαμένης Γνώσης που επιχείρησε χρησιμοποιώντας Δυτική, επιστημονική γλώσσα με όρους αναλυτικής ψυχολογίας, διαφορετικά θα ήταν εντελώς στη λήθη-, αντίθετα η Καμπάλα είναι ένα πλήρες εσωτερικό σύστημα από το οποίο μπορεί κανείς να αντλήσει πνευματική τροφή, ακόμη και ο Δυτικός. Αλλά αυτό που με εντυπωσιάζει, και υπάρχει και στο θέατρο του Πήτερ Μπρουκ, είναι το γεγονός ότι κυριαρχεί ένα είδος πνευματικής αναζήτησης που ξεφεύγει από τα «χωρικά ύδατα» του καλλιτέχνη και αποκτά ένα πέπλο εξωτισμού. Γιατί κάποιος Ευρωπαίος δημιουργός δεν καταφεύγει στις δικές του πηγές, στα Ευαγγέλια και στον πνευματικό Ιησού Χριστό και ανατρέχει να βρει την Αλήθεια, στο Σουφισμό, στην Καμπάλα, στο Ζεν ή στο Βουδισμό; Νομίζω ότι αυτό, όπως πολύ σωστά υποστήριξε ο Γιουνγκ, συνιστά ένα είδος ψυχολογικής ανωριμότητας και πνευματικής στρέβλωσης.

Εδώ βάζετε πάλι ένα μεγάλο θέμα. Όταν είχα ξεκινήσει όλη αυτή την έρευνα με τίτλο «η σχέση του τραγικού με το λαϊκό πολιτισμό» είχα κάνει τον Παπαδιαμάντη και μετά από αυτό έφτασα σε ένα σημείο διαθεσιμότητας, δεν λέω ωριμότητας, να κάνω τον «Ιερό Γάμο». Εκεί υπήρχε η εξιστόρηση της μαρτυρίας της Αγίας Αθανασίας, του Ηλία, η ιστορία με τους Επτά Παίδες, και διαβάζοντας όλο τον Συναξαριστή της Ορθοδόξου Εκκλησίας βρήκα μία σειρά από μυστικά κελεύσματα, τα οποία είναι συγκλονιστικά, και τα οποία όχι μόνο δεν διακόπτουν την αρχαία τραγική παράδοση αλλά τη συνεχίζουν. Εγώ ανήκω σε αυτούς που πιστεύουν στη συνεχή και αδιάκοπη ροή αυτού του Έθνους. Παρόλες τις διενέξεις και τις συγκρούσεις που υπήρξαν, πιστεύω πολύ σε εκείνη τη μυστική οδό που ενώνει τους τραγικούς ποιητές με στοιχεία της Ορθοδόξου εκκλησίας. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Μας λένε ότι η Αρχαία Ελλάδα δεν έχει συνέχεια με το Βυζάντιο. Δείτε πόσο επιπόλαιοι είναι. Όταν άρχισε να πέφτει η Αθήνα και περιήλθε στους ελληνιστικούς χρόνους, η τραγωδία σταμάτησε να γράφεται και υπήρξε ένα είδος θιάσων που ήταν χορευτές, ζογκλέρ, ακροβάτες, ισορροπιστές, μουσικοί, ηθοποιοί. Αυτοί έπαιρναν επικολυρικά μέρη της τραγωδίας, ένα μονόλογο της «Μήδειας», ένα χορικό από την «Αντιγόνη», και τα έπαιζαν στο κοινό σαν ένα είδος σημερινό βαριετέ, ή ποτ-πουρί. Η ακαδημαϊκή πλευρά τούς τσάκισε, τους κτύπησε αλύπητα. Ότι είναι φτηνοί, ότι δεν παίζεται έτσι η τραγωδία κτλ. Κοιτάξτε όμως τι έγινε. Αυτό το είδος λεγόταν τραγικός παντόμιμος, ορχηστική τραγωδία. Ο τραγικός παντόμιμος των ελληνιστικών χρόνων περνάει στους ρωμαϊκούς χρόνους, τους διατρέχει και όταν φτάνει στη βυζαντινή περίοδο, οι ίδιοι μύθοι του Οιδίποδα, της Μήδειας, της Ιφιγένειας, μέσω των παραλογών πηγαίνουν στις άκρες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και αποτελούν το ακριτικό έπος. Και οι παρακαταλογές της αρχαιότητας, που σημαίνει κομμάτια των θεμάτων, γίνονται παραλογές στη Δημοτική ποίηση. Έτσι η μάνα στη «Φόνισσα» είναι ένα είδος Μήδειας. Το Γιοφύρι της Άρτας είναι η Ιφιγένεια. Αυτό και μόνο, η γλώσσα, η θεματολογία, ο μύθος και το βάθος του, ο τρόπος και η τεχνική της δημοτικής ποίησης αποδεικνύουν την ενότητα. Πολλές φορές στις παραλογές, στη δημοτική ποίηση, στα τραγούδια και στα λαϊκά παραμύθια υπάρχει η σύμμειξη και ο συγχρωτισμός με τον Χριστιανισμό. Ως και το σκοτεινό «Τραγούδι του Νεκρού Αδελφού» που αφορά σε ανάσταση λόγω φιλότιμου, ακόμη και εκεί, υπάρχουν πολλές παραλλαγές στις οποίες ο Θεός λυπάται και δίνει μία άδεια στον Κωνσταντή να σηκωθεί δύο-τρεις μέρες από τον τάφο και να ξαναγυρίσει σ’ αυτόν. Με αυτό θέλω να πω ότι υπάρχει συγχρωτισμός σε αυτή τη χώρα και ένα τεράστιο υλικό που εκκινά από τον Όμηρο και καταλήγει, και όχι μόνο, στον Συναξαριστή της Ορθοδόξου Εκκλησίας όπου μπορεί κανείς να βρει απίστευτα πράγματα που ενώνουν τη μυθολογία, το αρχαίο δράμα, τη νεότερη δημοτική παράδοση, δηλαδή το λαϊκό πολιτισμό με τη χριστιανική ποίηση. Γιατί καταφεύγει κανείς έξω; Για τη μόδα. Γιατί το έκανε ο τάδε ο οποίος είναι Δυτικός. Δυστυχώς αυτός ο τόπος έχει υποφέρει πολύ από τη Δυτικολατρεία του.

-Θεωρώ ότι η παράσταση σας «Ντιμπούκ» ήταν πολύ ανώτερη στην πνευματική της ατμόσφαιρα από το «Τίερνο Μποκάρ» του Πήτερ Μπρουκ. Αν ζούσατε στη Γαλλία ή στην Αγγλία θα ήταν ένα καλλιτεχνικό γεγονός. Αλλά επειδή υπάρχει ένας ιμπεριαλισμός των Αγγλογάλλων και Αμερικανών για το τι είναι σημαντικό και τι όχι, οι Έλληνες σκηνοθέτες νιώθουν σαν φτωχοί συγγενείς!

Σέβομαι την άποψή σας. Εγώ θεωρώ ότι οι μεγάλοι δάσκαλοι του 20ού αιώνα είναι ο Γκροτόφσκι και ο Μπρουκ. Είναι ό,τι πιο άγιο για μας. Από την άλλη, όσον αφορά το σχόλιό σας, πράγματι θεωρώ ότι αυτός ο τόπος υπέφερε πολλά από τη Βαυαροκρατία και μετά. Σκεφθείτε και μόνο ότι η χώρα που γνωρίζει κυτταρικά την εκστατική μέθη της Διονυσιακής παράδοσης και τη μανιακή καταβύθιση, αυτή η χώρα χρειάστηκε το δάνειο της γερμανικής παράδοσης του κινήματος «Θύελλα και Ορμή» του γερμανικού ρομαντισμού, όταν οι Βαυαροί το επέβαλαν στους Έλληνες εφόσον το Βαυαρικό υπουργείο Πολιτισμού έφερνε στην Ελλάδα το μελόδραμα και την οπερέτα, τη στιγμή που αυτοεξοριζόταν ο Χουρμούζης και οι άλλοι ντόπιοι συγγραφείς. Σκεφτείτε ότι πήγαιναν στο Ράινχαρντ, γύριζαν από εκεί και έφερναν τον γερμανικό ρομαντισμό στην Ελλάδα για να οργανώσει την εθνική υποκριτική σχολή. Μην ξεχνάμε ότι ο Ροντήρης, ο Πολίτης, οι πολύ μεγάλοι αυτοί ιδρυτές της εθνικής υποκριτικής σχολής και στο Εθνικό Θέατρο στηρίχτηκαν στο κίνημα «Θύελλα και Ορμή» του γερμανικού ρομαντισμού. Αυτό δεν είναι κακό, αλλά εγώ θέτω μία άλλη παράμετρο. Σκεφτείτε στην Επίδαυρο να μην παίζαμε με τον τρόπο που ορίζει ο γερμανικός ρομαντισμός, που έχει και ένα στοιχείο εξωτισμού, είναι φολκλόρ μάλλον, αλλά σκεφτείτε να έγραφε μουσική ο Τσιτσάνης, να έπαιζαν κωμωδία ο Παπαγιαννόπουλος, ο Αυλωνίτης, η Βασιλειάδου, ο Ηλιόπουλος, ο Μανέλλης, ο Βέγγος, ο Μαυρέας, όλοι οι μεγάλοι αυτοί ηθοποιοί. Σκεφτείτε να συμμετείχε όλη αυτή η παράδοση του λαϊκού πολιτισμού. Εγώ το έκανα στην πρώτη μου παρουσίαση στην Επίδαυρο το 2000 με τις «Εκκλησιάζουσες», όταν κατέβηκα με το δικό μου θέατρο «Πολιτεία», όπου έφερα τις γυναίκες από τη Νέα Βύσσα Ορεστιάδας που τραγουδούσαν τα γαμικά τραγούδια για το Διόνυσο, οι οποίες φορούσαν και τις παραδοσιακές στολές τους. Και έφερα και την μπάντα από την Κοζάνη που έπαιζε τα χάλκινα. Έπεσαν όμως να με φάνε, γιατί υπάρχει ένας ιμπεριαλισμός όπως το είπατε, ο οποίος στηρίζεται στον Διαφωτισμό, στην επικράτηση της λογικής και κυρίως στην απροσδιόνυση δημιουργία, δηλαδή στηρίζεται στην έλλειψη του παγανιστικού, διονυσιακού στοιχείου. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί Έλληνες σκηνοθέτες και στο σινεμά και στο θέατρο είναι επηρεασμένοι από τη Γαλλική Σχολή. Γνωρίζουν πολύ καλύτερα τον Ρακίνα και μας απασχολούν μ’ αυτόν, ενώ δεν γνωρίζουν τον Ευριπίδη ή τον Αισχύλο. Θα παίξουν χίλιες φορές Μαριβό, αλλά δε θα παίξουν καμία φορά Χουρμούζη, δε θα παίξουν Βυζάντιο, δε θα παίξουν Καπετανάκη ή Κορομηλά. Γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι είναι ένα κατάλοιπο της Βαυαροκρατίας. Η ψυχιατρική το αναφέρει ως τάση προς αναπλήρωση, δηλαδή όταν νιώθεις ότι δεν είσαι αμιγής, δεν είσαι ολόκληρος, βάφεις πράσινα τα μαλλιά σου γιατί έχεις μία τάση προς αναπλήρωση. Το ίδιο και εμείς. Καταφεύγουμε σε δάνεια και ξεκόβουμε από τις πηγές μας. Σκεφτείτε μόνο πώς ο Καζαντζάκης εκφραζόταν για τον Λόρκα. Έλεγε ότι εκείνος ακολούθησε την ισπανική παράδοση και όχι τη γαλλική. Εμείς άκριτα, αδικαιολόγητα, θάψαμε το λαϊκό πολιτισμό σε όλες του τις εκδηλώσεις, στο τραγούδι, στην ποίηση, στην εικαστική δημιουργία και φέραμε τη Δύση. Η Δύση όμως είναι και απροσδιόνυση και η τραγωδία της είναι αναγνωστική και όχι λειτουργική, και η Δύση έχει και μία συνείδηση επηρεασμένη από την επιρροή της Καθολικής και της Προτεσταντικής Εκκλησίας που εμείς εδώ δεν την έχουμε, γιατί ευτυχώς και στην Ορθόδοξη εκκλησία και στους αρχαιολάτρες που την αντιπαλεύουν υπάρχουν «προδότες». Δηλαδή ο καθένας έχει μία θέα του αντιθέτου και έχει ρωγμές. Εδώ στην Ελλάδα είμαστε ρωγμικοί. Δηλαδή μέσα από τις ρωγμές εισέρχεται και το άλλο και υπάρχει και το στοιχείο της αμφισημίας και της ανοχής. Έτσι δεν είναι;

Δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό Νέμεσις τεύχος 70 (2006)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: