Ντοπέ το Vertigo | χάνει το χρυσό μετάλλιο που δίνεται στον Πολίτη Καίην | του Γιάννη Καραμπίτσου

DOPE TO VERTIGO

Τα τελευταία πολλά χρόνια η αγάπη και ο θαυμασμός μου για το έργο του Άλφρεντ Χίτσκοκ έχει εκτοξευτεί. Παλιότερα τα χρόνια της πρώιμης κουλτουριάρικης και ελιτίστικης περιόδου μου, ο Χίτσκοκ δεν έχαιρε τόσο μεγάλης εκτίμησης, όχι ότι δεν μου άρεσε, αλλά δεν μπορούσα να τον τοποθετήσω στην ίδια θέση με αγαπημένους δημιουργούς όπως ο Ταρκόφσκι, ο Μπέργκμαν, ο Βέντερς  της πρώτης περιόδου, ο Αγγελόπουλος, ο Γιάντσο,  κ.α. Το Vertigo μάλιστα ανήκει στις πολύ αγαπημένες μου ταινίες του Άλφρεντ Χίτσκοκ. Αυτό που με έχει εντυπωσιάσει στον Χίτσκοκ είναι η εκπληκτική του ικανότητα να αφηγείται με τρόπο απείρως γοητευτικό την ιστορία του, χωρίς κανένα ειλικρινά ψεγάδι, να συνδυάζει αναμφισβήτητα αυτό που λέμε ποιοτικό κινηματογράφο του δημιουργού με αυτό που αποκαλούμε ποιοτικό χολιγουντιανό εμπορικό κινηματογράφο και ταυτόχρονα σε ένα δεύτερο επίπεδο να σχολιάζει με διεισδυτικότητα απροσμέτρητη τη λειτουργία του ίδιου του κινηματογραφικού μέσου ή να κάνει επίδειξη γνώσης και χρήσης της ψυχανάλυσης ως εργαλείου δραματουργικής επεξεργασίας και αποκάλυψης  της “υποκειμενικής” του πραγματικότητας. Συνδυάζοντας ποιότητα και εμπορικότητα, αισθητική απόλαυση και ψυχαγωγία ο Χίτσκοκ δίκαια χαρακτηρίστηκε από τους Γάλλους σκηνοθέτες και κριτικούς του Νέου Κύματος μεγάλος δημιουργός. Και φαινόταν ότι ήταν μόνο θέμα χρόνου σε ψηφοφορίες όπως αυτή του Sight and Sound που θεωρείται από πολλούς η πιο έγκυρη να διεκδικήσει και να κατακτήσει τα ηνία. Είναι δίκαιη η πρώτη θέση που κατέκτησε ο Δεσμώτης του Ιλίγγου, αν για λίγο θεωρούσαμε σαν την μοναδική αποδεκτή από όλους στον κόσμο ψηφοφορία ,  αυτή του Sight and Sound;  Όχι δεν είναι. Σε καμιά περίπτωση. Ο Δεσμώτης του Ιλίγγου μπορεί δίκαια να βρίσκεται στις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών. Θα μπορούσε να βρίσκεται στην πρώτη θέση μιας λίστας που θα εκπονούσε μια ομάδα δυτικών αμερικανοεπηρεασμένων κινηματογραφόφιλων κριτικών και ανθρώπων του κινηματογράφου όπως αυτή του Sight and Sound. Κινηματογραφοφιλία καθαρή που ξεχνάει να είναι μελετηρή και επιστημονική όσο επιβάλλεται τουλάχιστον. Που ξεχνάει να σκεφθεί αν ο γόνιμος ιδεολογικός και μορφολογικός  προβληματισμός και  διανοουμενισμός μιας ταινίας, η πειραματική αναζήτηση μιας νέας κινηματογραφικής γλώσσας, η πρωτοπόρα και ριζοσπαστική προσέγγιση σε φόρμα και περιεχόμενο, μπορεί να μην γεννάει την άπλετη ψυχαγωγική αισθητική απόλαυση που όλοι έχουμε ανάγκη ως ικανοποίηση της  βαθύτερης επιθυμίας μας, αλλά μια αισθητική συγκίνηση συνθετότερη και ανώτερου τύπου που δεν μας αφήνει να αποχωρήσουμε από την αίθουσα γεμάτοι χαρά και με μια χωρίς ενδοιασμούς συναισθηματική ικανοποίηση,  αλλά με σκέψεις , προβληματισμούς  και διανοητικές αναταράξεις που συντελούν στην δημιουργία  μιας αληθινά πνευματικής ικανοποίησης. Έτσι λοιπόν θα βρούμε στη λίστα αυτή ταινίες όπως το Mulholland Dr.  και το In the Mood for Love, τον Νονό Ι και ΙΙ, το Close-Up (ταινία που εκτιμώ πάρα πολύ), Some Like It Hot, Singin’ in the Rain ενώ απουσιάζουν ταινίες όπως τα Φτερά του Έρωτα και η Κατάσταση των Πραγμάτων, Θίασος και Αναπαράσταση, Χιροσίμα Αγάπη μου και Πέρυσι στο Μαρίεμπαντ, μια σειρά αριστουργηματικών ταινιών από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες μεταξύ των οποίων οι ταινίες του Έλεμ Κλήμωφ Αποχαιρετισμός και Έλα να δεις, Το Χρώμα του Ροδιού του Παρατζάνοφ, ταινίες του Μίκλος Γιάντσο, Ο Καιρός των Τσιγγάνων,  ταινίες ντοκιμαντέρ εκτός από τον Άνθρωπο με την Κινηματογραφική Μηχανή, Ο Ιβάν ο Τρομερός του Αϊζενστάιν και πολλές άλλες από τις ασιατικές χώρες, τις αφρικανικές και της λατινικής Αμερικής.  Πολλές από τις ταινίες που αναμφισβήτητα  μπήκαν δίκαια, αλλά και αυτές που προανέφερα και  κατά τη γνώμη μου θα μπορούσαν να λείπουν,  είναι ταινίες αγαπημένες. Η διαφαινόμενη τάση στην ψηφοφορία του Sight and Sound είναι υπέρ της αμερικανοφερμένης και δυτικοφερμένης κινηματογραφοφιλικής ψυχαγωγίας και κατά της ιδεολογίας, της πολιτικής (σε ένα μεγάλο βαθμό), της μορφικής και υφολογικής ανάπτυξης μιας ταινίας (σε μικρότερο βαθμό), του διανοούμενου και εγκεφαλικού, του ντοκιμαντερίστικου και του ποιητικού σε (μεγάλο βαθμό), του δοκιμιακού, του τριτοκοσμικού, του αφρικανικού, του ασιατικού, του λατινοαμερικάνικου, του πρώην υπαρκτοσοσιαλιστικού, του πειραματικού. Με αυτό δεν θέλουμε να πούμε σε καμιά περίπτωση ότι Ο Δεσμώτης του Ιλίγγου δεν διαθέτει μορφικό και υφολογικό σύστημα άξιο λόγου και άξιο θαυμασμού. Κάθε άλλο. Αλλά σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πρωτοπόρο και ριζοσπαστικό. Κάνει απλά την θέαση της ταινίας μια μεγάλη και ασυναγώνιστη ενδεχόμενα για πολλούς  απόλαυση.  Αρκεί αυτό, που δεν είναι και λίγο, για να χρηστεί μια ταινία καλύτερη όλων των εποχών; Σίγουρα άρκεσε σε όσους το ψήφισαν. Παρεμπιπτόντως οι εκλέκτορες από 150 περίπου πριν δέκα χρόνια ξεπέρασαν τους 800 σε αυτή την ψηφοφορία και αυτό οφείλουμε να το λάβουμε σοβαρά υπόψη όπως και τη σύνθεση που είχε το σώμα των εκλεκτόρων (θα θέλαμε να την διερευνήσουμε κάποια στιγμή γιατί πιστεύουμε ότι έπαιξε καθοριστικό ρόλο). Βέβαια η τάση αυτή του Sight and Sound δεν είναι προφανώς τωρινή, παρόμοια ήταν τα πράγματα και στις προηγούμενες δεκαετίες. Απλά η εκθρόνιση του Πολίτη Καίην φέρνει στην επιφάνεια καθαρότερα τα όσα επισημαίνουμε. Αν τώρα αυτή η τάση, εκφράζει ενδεχόμενα μια ευρύτερη μετανεωτερική κοινωνική θέληση, τη θέληση του μέσου κινηματογραφόφιλου και πολίτη με ασθενή σε ένα βαθμό ή ανύπαρκτη συλλογική ιστορική μνήμη και με έντονη επιθυμία για ποιοτική αληθινά ψυχαγωγία και απόλαυση έναντι μιας πνευματικής  και εγκεφαλικής ως επί το πλείστον διεργασίας που εμπεριέχει ολίγον συναίσθημα και μπόλικο προβληματισμό για το πως έχουν και που οδεύουν τα πράγματα αναφορικά με την κοινωνική πραγματικότητα αλλά και την κινηματογραφική έκφραση και γλώσσα, δεν έχω ως προς αυτό να δηλώσω τίποτε άλλο παρά μόνο ότι έτσι ήταν πάντα τα πράγματα. Απλά εδώ ο πήχης είναι πολύ ψηλότερα και έτσι οι αναλύσεις (εν βρασμώ και εκ του προχείρου)  και τα συμπεράσματα μας, κινδυνεύουν να έχουν μεγάλη δόση αυθαιρεσίας και υποκειμενικότητας ώστε να διακυβεύεται  η όποια επιστημονικότητά τους. Το ζήτημα χρήζει διεξοδικότερης και σοβαρότερης μελέτης και επιφυλασσόμαστε να την διενεργήσουμε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.