«Όρνιθες» του Γιάννη Κακλέα, στην Επίδαυρο | κριτική του Λέανδρου Πολενάκη

ornithes

Στη χώρα των πουλιών

Ημερομηνία δημοσίευσης: 14/08/2012  (ΑΥΓΗ)

ΤΟΥ ΛΕΑΝΔΡΟΥ ΠΟΛΕΝΑΚΗ

«Όρνιθες» του Γιάννη Κακλέα, στην Επίδαυρο

Οι «Όρνιθες» του Αριστοφάνη (414 π.Χ) είναι ένα έργο μεγάλης πνοής, μια «κωμωδία» της ανθρώπινης κατάστασης «μεταξύ θηρίου και θεού», που μπορεί να σταθεί ανάμεσα στα μεγαλύτερα επιτεύγματα της παγκόσμιας γραμματείας.

Σε παλιότερα σημειώματά μου είχα επιχειρήσει να αναπτύξω την άποψη ότι, πίσω από τη γέννηση της Τυραννίας στην Ελλάδα, μετά την πτώση των Μυκηναϊκών βασιλείων, κρύβεται ο μύθος της πατροκτονίας (Οιδίπους) και ότι, πίσω από τη γέννηση της Δημοκρατίας, μετά την πτώση και της τυραννίας, κρύβεται ο μύθος της μητροκτονίας (Ορέστης). Οι τραγικοί ποιητές αντλούν το υλικό τους κυρίως από τους αντίστοιχους μυθικούς κύκλους, των Λαβδακιδών και των Ατρειδών, ενώ η πόλις που γέννησε την Τραγωδία, η Αθήνα, είναι «ορφανή» και από μάνα και από πατέρα, χειραφετημένη, αλλιώς δεν θα μπορούσε να το κάνει. Κάτι, όμως, ακόμη : πίσω και από τους δύο μύθους κρύβεται, βαθύτερα, ο «δύσμορφος» μύθος της παιδοκτονίας και της παιδοφαγίας, ιδίως από μια μάνα – φόνισσα ! Τέτοιες απεχθείς πράξεις, αποκρουστικές για το αρχαίο (και όχι μόνο) κοινό, αφθονούν στον μύθο, εμπεριέχονται, μέσα σε πλαίσιο αναφοράς, στην τραγωδία, αλλά σπάνια γίνονται «σπουδαίες», ώστε να εμπνεύσουν «μίμηση», με την αριστοτελική έννοια του όρου. Έπρεπε, δηλαδή, να περιμένουμε να έρθει ο Ευριπίδης, για να τολμήσει ένας ποιητής να προαγάγει την ενσυνείδητη φόνισσα – μάνα Μήδεια, σε πρωταγωνίστρια, σπάζοντας ένα απαραβίαστο «ταμπού» και βγάζοντας, έτσι, στο φως τα εσώψυχα της δημοκρατικής, «παιδοκτόνου» Αθήνας.

Γράφω τα πιο πάνω για να επισημάνω ότι, στην ιδανική, προ-πολιτική πολιτεία των «αθώων πουλιών», στους «Όρνιθες», βασιλεύουν ο Έποπας (τσαλαπετεινός) και η Αηδόνα, που κάποτε ήσαν άνθρωποι (Τηρέας και Πρόκνη), και που ο Δίας τους μεταμόρφωσε σε πουλιά μετά το φρικτό έγκλημα της Πρόκνης, την παιδοκτονία και παιδοφαγία που διέπραξε για να τιμωρήσει τον άπιστο άντρα της ! Να είναι άραγε αυτό τυχαίο ; Σίγουρα όχι. Εμπεριέχει ένα μήνυμα πολιτικό, που διατρέχει ολόκληρο το έργο, και δεν πρέπει να διαρρέει στην οργάνωση του υλικού μιας παράστασης. Η διαχείρισή του «αφιερώνεται» στη φαντασία του εκάστοτε σκηνοθέτη. – Οι «Όρνιθες» έχουν ερμηνευθεί έως τώρα, σκηνικά, με ποικίλους τρόπους. Είτε ως ένα αισιόδοξο έργο που τελειώνει με την πραγματοποίηση της ουτοπίας, είτε ως ένα απαισιόδοξο έργο που θέλει να αποδείξει το αντίθετο, το αδύνατο της ουτοπίας. Και οι δύο τρόποι είναι νόμιμοι, καθώς οι «Όρνιθες», όπως όλα τα έργα του Αριστοφάνη, είναι μια μείξη αντιθέτων.

Η παράσταση στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, με το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Κρήτης σε μετάφραση, διασκευή και σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα, μια μεγάλη, πλούσια παραγωγή (δεκατρείς ηθοποιοί σε πενήντα πέντε ρόλους, χώρια ο χορός !) δε μένει στις γνωστές απόψεις, αντίθετα επιδιώκει και πετυχαίνει να δώσει την αριστοφανική κωμωδία, όπως πράγματι είναι, μια «μείξη αντιθέτων». Συμπλέκοντας, π.χ. μια άγρια μουσική «heigh tech» με τις μελωδίες του Μάνου Χατζιδάκι ως αντίστιξη, σε ένα έργο σκληρό και ανακουφιστικό συγχρόνως, που μας κλείνει το μάτι καταφάσκοντας το όνειρο και την ουτοπία, την ίδια στιγμή που μοιάζει να τα αρνείται. – Μπορώ να πω ότι μετά την παράσταση του «Θεάτρου Τέχνης» του Κάρολου Κουν, είναι η πρώτη σκηνοθετική προσέγγιση που χειραφετείται από αυτήν χωρίς να την απορρίπτει, έχοντας μια άποψη σαφή και περνώντας ένα καθαρό πολιτικό μήνυμα. Υιοθετεί το πανηγυρικό στοιχείο της παράστασης του Θ.Τ., με τη συγγενή χορογραφία του Κυριάκου Κοσμίδη (κίνηση, μουσική διδασκαλία Αλέξη Πρίφτη) μετριάζει, όμως, δραστικά τον – αμφίβολο – θρίαμβο της «διαφωτισμένης συνείδησης» του τέλους, βγάζοντας από το κάδρο τη γενική πανήγυρη. Και, το σημαντικότερο, αρνούμενος να βυθίσει τον θεατή στην απελπισία απουσίας διεξόδου. Η διασκευή τού Κακλέα τελειώνει με την απορία του «νικητή των Θεών», Πεισθέταιρου : «Τα καταφέραμε, νικήσαμε, αλλά, τώρα, τι σχέση έχω εγώ με τις εξουσίες ; Αυτό ήθελα ; Ή μια πόλη όπου οι άνθρωποι να μπορούν, ελεύθεροι, να ονειρεύονται ;» Είναι μια ώριμη σκηνοθετική επιλογή και πιστεύω ότι ο Αριστοφάνης, σήμερα, θα την ενέκρινε. – Η παράσταση υπηρετείται από μια σειρά λαμπρών ηθοποιών που την πάνε πέρα από τον καθημερινό ρεαλισμό, σε έναν κόσμο καθαρής φαντασίας. Η διδασκαλία, σκοπίμως, αντιστρέφει αμοιβαία το ήθος των δύο κύριων ρόλων, ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος «γλιστρά ευγενικά» επάνω σε έναν «αγαθό» Πεισθέταιρο (ο τελικός του μονόλογος εξαιρετικός) και ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος δίνει αδρά ένα διευρυμένο, «δύσθυμο», γεμάτο «γωνίες» Ευελπίδη. Ο «άνθρωπος – πουλί» του Βαγγέλη Χατζηνικολάου είναι «ωραίος», ο Σωκράτης Πάτσικας ως «ιερέας», «Ηρακλής» κ.ά. παραπέμπει γόνιμα σε κλασικά κινηματογραφικά πλάνα, ο Κώστας Μπερικόπουλος είναι ένας Έποπας – μπούφος – διασκεδαστής, και η «αηδόνα», της Σοφίας Μιχαήλ έχει έντονη σωματική παρουσία. Ο «Προμηθέας» και ο «Γεωμέτρης» του Γιώργου Χρυστοστόμου είναι δυο μικρά «διαμάντια», και η Αγορίτσα Οικονόμου ως « Ίρις – Σουσουράδα» διαπρέπει. Όλοι οι ηθοποιοί των «μικρών» ρόλων, Σταύρος Σιόλας (ωραίο τραγούδι) Προκόπης Αγαθοκλέους, Μάρα Βλαχάκη, Αλάιν Ριβέρο, Ιβάν Σβιτάιλο, «περνάνε» πάνω από τον «πήχη». Ευφυές το σκηνικό του Παντελιδάκη με ένα…τείχος του Βερολίνου από τουβλάκια «λέγκο», και «ομιλούντα» τα κοστούμια των Παντελιδάκη, Βάλιας Μαργαρίτη. Φωτισμοί (Γιώργος Τέλλος) λειτουργικοί και βίντεο – αρτ (Νίκος Δημητριάδης) άρτια.

http://www.avgi.gr/

3 σκέψεις σχετικά με το “«Όρνιθες» του Γιάννη Κακλέα, στην Επίδαυρο | κριτική του Λέανδρου Πολενάκη

Add yours

  1. όλα καλά αλλά θα ήταν καλά όταν αναφερόμαστε σε ηθοποιούς μιάς παράστασης και μάλιστα με κολακευτικά σχόλια να γράφουμε σωστά και τ΄όνομα τους- έτσι για την υστεροφημία τους: ο ταλαντούχος συνάδελφος και παλιός φίλος Χρυσοστόμου λέγεται Γιώργος ….κρίμα να μη μπορεί να κρατήσει την κριτική στο προσωπικό του αρχείο !

  2. ευχαριστούμε για την επισήμανση. το άρθρο είναι αναδημοσίευση από την ΑΥΓΗ. όσον αφορά το δικό μας post είναι εύκολο και το πράξαμε να διορθώσουμε το λάθος.
    Γιάννης Καραμπίτσος δντής & αρχισυντάκτης Camera Stylo Online

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: