KILLER JOE (2011) του William Friedkin | Κριτική: Νανά Κυριαζή

1Sheet_Master.qxd

KILLER JOE του William Friedkin

Κριτική: Νανά Κυριαζή

What happens in Texas, stays in Texas! …

Και ευτυχώς για όλους εμάς, που τα παρακολουθούμε όλα αυτά από απόσταση! Αυτό το παραφρασμένο ξένο ρητό ταιριάζει ίσως απόλυτα με όσα συμβαίνουν σε αυτή την απολαυστικά εφιαλτική ταινία, τη νέα δημιουργία του σκηνοθέτη του «Εξορκιστή», William Friedkin.

Η υπόθεση είναι ως εξής: ο νεαρός Κρις, μπλεγμένος με εμπόριο ναρκωτικών και καταχρεωμένος, οργανώνει με τον πατέρα του τη δολοφονία της μητέρας, για να εισπράξουν την πανάκριβη ασφάλεια ζωής που έχει κάνει. Αυτό θα γίνει όμως με τη βοήθεια ενός διεφθαρμένου μπάτσου, του Τζο, που δρα παράλληλα και ως εκτελεστής. Στην υπόθεση μπλέκεται και η μητριά του Κρις ενώ όλα πρέπει να γίνουν όσο πιο «ανώδυνα» για την αθώα έφηβη αδελφή του, τη Ντότι.

Η ταινία αφηγείται μια ιστορία φόνου μέσα σε μια απόλυτα αποσαρθρωμένη οικογένεια του αμερικανικού Νότου, μια οικογένεια φτωχή, και χωρίς τις «ευγενείς» αξίες, με τις οποίες πολλές ιστορίες «στολίζουν» τέτοιες περιπτώσεις, εξιδανικεύοντας τη φτώχεια. Εδώ, οι ήρωες είναι το κατακάθι της κοινωνίας, το παραμελημένο και ξεχασμένο μέρος του αμερικανικού ονείρου, το κομμάτι που «ξέρασε» το αμερικανικό όνειρο, και αυτοί οι χαρακτήρες έχουν αφεθεί να λύσουν μόνοι τους τα προβλήματά τους με όποιον τρόπο καταλαβαίνουν, όσο βίαιος ή χαζός μπορεί να είναι αυτός.

Πρόκειται για μια οικογένεια από τις χιλιάδες που ζουν σε οικόπεδα με τροχόσπιτα. Άνθρωποι με κατεστραμμένες ζωές και όνειρα της επόμενης στιγμής, φτωχομπινέδες που προσπαθούν να επιβιώσουν μέρα με τη μέρα και ονειρεύονται «το μεγάλο κόλπο», που θα τους βγάλει από την μιζέρια τους. Ακόμα χειρότερα, η ταινία δείχνει τη μερίδα των ανθρώπων του αμερικανικού Νότου, με ό,τι μπορεί να συνεπάγεται αυτό: στενόμυαλες ιδέες, αμορφωσιά και άγνοια, αμερικανική βλαχιά, η νοοτροπία του καουμπόι σε όλο της το μεγαλείο, φαντασίωση πίστης σε παραδοσιακές αξίες ενώ έχουν ήδη καταλυθεί, απόσπαση από τον υπόλοιπο κόσμο και τα γεγονότα του και τελικά απομόνωση σε έναν δικό τους μικρόκοσμο καθυστέρησης και αυτοδικίας.

Ο κινηματογράφος του Friedkin εδώ είναι σε φόρμα. Μπορεί να φαίνεται σαν κάτι ανάμεσα σε Κοέν (που ο Friedkin δεν κρύβει ότι του αρέσουν) και Ταραντίνο, δεν αποτελεί όμως φτηνή αντιγραφή κανενός από τους δύο. Θα ήταν λάθος να τον συγκρίνουμε με το μεταμοντέρνο και ιλιγγιώδες ύφος του Ταραντίνο. Ο Ταραντίνο μπορεί να αναφέρεται στα ‘70s, ο Friedkin όμως είναι τα ‘70s! Ο σκηνοθέτης του Ανθρώπου από τη Γαλλία και του Εξορκιστή, μαθημένος από το ντοκιμαντέρ στη ρεαλιστική, ωμή απεικόνιση, που ήταν τόσο της μόδας τη δεκαετία του ‘70, δίνει και εδώ μια πολύ ρεαλιστική χροιά στην ταινία του, ειδικά στα εξωτερικά πλάνα, αν μάλιστα σκεφτούμε ότι η ταινία βασίζεται σε θεατρικό (του Tracy Letts, με τον οποίο ο Friedkin έχει συνεργαστεί ξανά επιτυχημένα). Αυτό δε σημαίνει ότι τα καταφέρνει χειρότερα στα εσωτερικά πλάνα. Αντίθετα, δημιουργεί μια κλειστοφοβική και δυσοίωνη ατμόσφαιρα με ευκολία (ας σκεφτούμε πόσο ο Εξορκιστής π.χ. είναι σαν μια παραμόρφωση του «φιλμ δωματίου»), που κλιμακώνεται σιγά σιγά, καθώς ανάμεσα στην οικογένεια εξαπολύεται το απόλυτο κακό: ο δολοφόνος Τζο. Η παρουσία του θα είναι καταλυτική για όλη την οικογένεια. Η ταινία, με μαύρο χιούμορ και σκληρό σχόλιο, παρωδεί αρκετά μοτίβα που επιβιώνουν υπόγεια σε πολλές κινηματογραφικές ταινίες: το μοτίβο της Σταχτοπούτας (ο ίδιος ο Friedkin έδωσε οδηγίες στην ηθοποιό Juno Temple να σκεφτεί τον εαυτό της σαν μια «Σταχτοπούτα» που περιμένει τον πρίγκιπά της –έστω κι αν αυτός είναι εδώ ο ψυχρός δολοφόνος Τζο). Επίσης, το μοτίβο του ιππότη, που έρχεται για την ωραία παρθένα. Εδώ ο Τζο είναι πραγματικά ένας «σκοτεινός ιππότης», σε μια εξίσου σκοτεινή ιστορία. Παρωδία του γουέστερν: ο Τζο είναι ένας σύγχρονος κάουμποι και φέρεται αναλόγως, απαντώντας σε ένα χαρτί «επικηρυγμένου» -στην προκειμένη περίπτωση η μητέρα. Παρωδία ακόμη και των ταινιών τρόμου, καθώς ο Τζο, σαν ένας «διάβολος» πραγματικά, εισχωρεί στην οικογένεια, την υποκινεί και την διαβάλλει, γκαστρώνει την παρθένα με τον μικρό του «αντίχριστο» και τους παρασέρνει όλους στη δική του κόλαση. Τέλος, παρωδία της ρομαντικής κομεντί, με τον Matthew McConaughey σε μια διεστραμμένη εκδοχή του χαρακτήρα με τον οποίο έχει καθιερωθεί, μια σοφή επιλογή του Friedkin.

Ο Friedkin τα κάνει όλα αυτά με τον δικό του κινηματογραφικό ρυθμό, χωρίς να βιάζεται, χωρίς να θέλει η ταινία του να αποτελεί ένα μόνο είδος, ένα θρίλερ ή μια ταινία δράσης, αλλά μια μείξη πολλών ειδών. Η δράση αναπτύσσεται αργά και κορυφώνεται σε μια σκηνή κινηματογραφικής ανθολογίας, που ήδη συζητιέται. Θα γελάσετε, θα αηδιάσετε, θα εκπλαγείτε αλλά και θα στοχαστείτε: πόσο απέχουν όλα αυτά από εμάς; Όσο μακρινά κι αν μας φαίνονται, η ουσία της ταινίας κρύβεται σε μια σκηνή που έχει γυρίσει ο Friedkin σε βραδινή λήψη μέσα σε ένα αυτοκίνητο, όπου ο Κρις αφηγείται πώς κατέληξε να ασχολείται με τα ναρκωτικά. Κάποτε ήταν ένας συνηθισμένος άνθρωπος, με απλά όνειρα, όπως το να εκθρέψει κουνέλια σε μια φάρμα. Η αποτυχία όμως μιας και μόνο επιχείρησης είναι ικανή να σε πετάξει έξω μια για πάντα από το αμερικανικό όνειρο. Η ταινία δείχνει κατά βάθος συμπάθεια και αίσθημα ανθρωπιάς για όλους αυτούς τους φουκαράδες μικροκακοποιούς από ανάγκη, που έχουμε γνωρίσει και σε πολλές άλλες ταινίες.

Αρκετοί σκηνοθέτες έχουν ασχοληθεί με την «άλλη πλευρά» της Αμερικής, ανάμεσά τους κυρίως κάποιοι ανεξάρτητοι, όπως ο Χαλ Χάρτλεϊ ή ο Τζιμ Τζάρμους (στις πρώτες ταινίες του κυρίως), οι οποίοι προσφέρουν μια μη «τουριστική» εικόνα της Αμερικής, αναγκαία για ένα κριτικό σχόλιο της χώρας τους. Τέτοια είναι και η ταινία του Friedkin. Συνδυάζοντας αυτά τα στοιχεία με ιδιόρρυθμους χαρακτήρες που θα θύμιζαν Κοέν και παράνοια αλά Ταραντίνο, ο σκηνοθέτης φτιάχνει ωστόσο μια χαρακτηριστικά δική του ταινία, που προσθέτει το λιθαράκι της στην αντι-μυθολογία του Χόλιγουντ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.