Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ JACQUES DERRIDA | ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ | 24-26.01.2013 | ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΑΣ- ΓΑΛΛΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΛΑΔΑΣ

JACQUES DERRIDA 2

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

«Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ JACQUES DERRIDA»

24-26.01.2013

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΑΛΛΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ο Τομέας Φιλοσοφίας του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος, διοργανώνει συνέδριο με αντικείμενο την ηθική και πολιτική σκέψη του Ζακ Ντερριντά, από Πέμπτη 24 Ιανουαρίου 2013 έως Σάββατο 26 Ιανουαρίου 2013 στο Αμφιθέατρο «Αργυριάδη» (Νέο Αμφιθέατρο) του Κεντρικού κτηρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30) και στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, Auditorium Theo Angelopoulos, (Σίνα 31).

Το συνέδριο, στο οποίο συμμετέχουν 40 ομιλητές από διαφορετικά επιστημονικά πεδία (φιλοσοφία, πολιτική θεωρία, ψυχανάλυση, αρχιτεκτονική, λογοτεχνία, κ.λπ), καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεματικών που άπτονται της ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας του Ζακ Ντερριντά όπως, δημοκρατία, δίκαιο, φιλοξενία, δώρο, συγχώρεση, δικαιοσύνη, απόφαση, ευθύνη, ηθική και ζώα, κ.λπ.

Την Παρασκευή 25/1, στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, 19.00-22.00, οργανώνονται δύο στρογγυλές τράπεζες με θέμα «Σκεπτόμενοι την κρίση μέσω του Ζακ Ντερριντά», στις οποίες θα συμμετέχουν τέσσερις επιφανείς γάλλοι φιλόσοφοι, ο Michel Deguy, ποιητής, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Paris 8, ο Marc Crépon, δ/ντής του Τμήματος Φιλοσοφίας της École Normale Supérieure, o Charles Ramond, καθηγητής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Paris 8 και ο Pierre-Yves Quiviger, καθηγητής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Νίκαιας. Οι παρεμβάσεις των γάλλων προσκεκλημένων θα σχολιαστούν από δύο Έλληνες φιλοσόφους. Οι καθηγητές Michel Deguy, Marc Crépon και Charles Ramond θα μιλήσουν επίσης το πρωί του Σαββάτου στο Κεντρικό κτήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Και για τις δύο εκδηλώσεις θα υπάρχει παράλληλη μετάφραση.

Το συνέδριο θα πλαισιωθεί από προβολή του ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ «Τα μονοπάτια της σκέψης: Jacques Derrida» καθώς και από παράλληλη καλλιτεχνική δράση της εικαστικού Γεωργίας Σαγρή σε επιμέλεια Σωζήτας Γκουντούνα.

Η είσοδος είναι ελεύθερη ενώ το πρόγραμμα του συνεδρίου είναι αναρτημένο στο 

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΤΟΥ JACQUES DERRIDA | 24-26.01.2013 | ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟY ΣΥΝΕΔΡΙΟY

Πληροφορίες:

Γεράσιμος Κακολύρης

Λέκτορας φιλοσοφίας,

gkakoliris@ppp.uoa.gr

210-3468701

Λίγα λόγια για την επικαιρότητα της πολιτικής και ηθικής σκέψης του Ζακ Ντερριντά.

«Από την εποχή του Διαφωτισμού, η Ευρώπη προβαίνει στην αυτοκριτική της διηνεκώς, και μέσα σε τούτη τη βελτιώσιμη κληρονομιά υπάρχει μια μελλοντική ευκαιρία. Τουλάχιστον θα ήθελα να το ελπίζω, και αυτό ακριβώς τρέφει την αγανάκτησή μου έναντι των λόγων που καταδικάζουν οριστικά την Ευρώπη, ως εάν αυτή δεν είναι παρά μόνο ο τόπος των εγκλημάτων της» (J. Derrida, Μαθαίνοντας να ζεις εν τέλει, μτφρ-επιμέλ. Β. Μπιτσώρης, Εκδόσεις Άγρα, Αθήνα 2006, σ. 52).

Σήμερα που η «ιδέα της Ευρώπης» βρίσκεται για μια ακόμη φορά σε «κρίση», η σκέψη του Ζακ Ντερριντά μας βοηθά να αναλογιστούμε, ενάντια σε κάθε ευρωκεντρισμό και αντι-ευρωκεντρισμό, την ανάγκη διαφύλαξης και μετασχηματισμού αυτού που, όχι χωρίς προβλήματα, θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «ευρωπαϊκή κληρονομιά». Η ιδέα της δημοκρατίας ανήκει σε αυτήν την κληρονομία, εντός της οποίας, παρόλα αυτά, «δεν υπήρξε με τρόπο ικανοποιητικό, και απομένει να έλθει». Όχι, όμως, ως πραγμάτωση μιας ιδεώδους μορφής πολιτικοκοινωνικής τάξης πραγμάτων, αλλά, ως μια αδιάκοπη, ατελεύτητη διαδικασία χειραφέτησης και προόδου. Δηλαδή, ως μια ιδέα, έννοια, ή πρακτική που διαρκώς παραμένει υπό σκέψη, υπό έλευση. Το ίδιο και η ιδέα της δικαιοσύνης, την οποία επικαλούμαστε για να αποδομήσουμε, να αλλάξουμε, να βελτιώσουμε ή να καταργήσουμε εκείνους τους νόμους που θεωρούμε άδικους.

Η επικαιρότητα της πολιτικής και ηθικής σκέψης του Ζακ Ντερριντά δεν απορρέει μόνο από την πρωτοτυπία της, το ριζοσπαστικό της χαρακτήρα και το στοχαστικό της βάθος, αλλά, και από το γεγονός ότι κάθε φορά εκκινεί από συγκεκριμένα κοινωνικοπολιτικά πλαίσια. Έτσι, για παράδειγμα, στο Περί φιλοξενίας (1997), ο Ντερριντά εμπλέκεται τόσο σε μια γενεαλογικού τύπου ανάλυση της ιστορίας της έννοιας «φιλοξενία» όσο και σε μια εξέταση των παραδοξοτήτων ή των αποριών της, προκειμένου να αναφερθεί κριτικά στην αυξανόμενη εχθρότητα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων προς τους μετανάστες. Κατά τον ίδιο τρόπο, ο Ντερριντά ανασύρει την έννοια της «συγχώρεσης» από αυτό που περιγράφει ως ευρωπαϊκή ή ελληνο-ρωμαιο-αβρααμική «κληρονομιά», με σκοπό να αναφερθεί σε ένα σύγχρονο παγκόσμιο «θέατρο συγχώρεσης», όπου ηγέτες χωρών ή θρησκειών αναγνωρίζουν δημοσίως εγκλήματα που έχουν διαπραχθεί στο παρελθόν και ζητούν συγχώρεση γι’ αυτά. Ή για να αναφερθεί σε περιπτώσεις όπου η συγχώρεση χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της ανάγκης επίτευξης εθνικής συμφιλίωσης (π.χ. Νότια Αφρική).

Σε κείμενα, όπως το Περί φιλοξενίας, ο Ντερριντά ισχυρίζεται ότι η έννοια της φιλοξενίας διέπεται από μια ανεπίλυτη «απορία»: Αφενός, υπάρχει ο «απροϋπόθετος νόμος της απεριόριστης φιλοξενίας», ο οποίος επιτάσσει την άνευ όρων δεξίωση του άλλου, όποιος κι αν είναι αυτός, δηλαδή, την παροχή φιλοξενίας στον ξένο χωρίς προϋποθέσεις, περιορισμούς και ανταλλάγματα. Αφετέρου, υπάρχουν οι «υπό προϋποθέσεις» νόμοι της φιλοξενίας που, ενώ θεσπίζουν ένα δικαίωμα και ένα καθήκον στη φιλοξενία, ταυτόχρονα θέτουν όρους (πολιτικούς, δικαιϊκούς, ηθικούς), επιτάσσοντας ότι αυτό το δικαίωμα πρέπει να δίνεται με προϋποθέσεις, για παράδειγμα, ότι πρέπει να υπάρχει κάποιος περιορισμός στο δικαίωμα εισόδου και διαμονής του ξένου.

Αν και οι δύο έννοιες της φιλοξενίας είναι ετερογενείς και δεν ανάγονται η μία στην άλλη, ταυτόχρονα ανακαλούν η μια την άλλη. Αυτό συμβαίνει διότι, από τη μία πλευρά, η πολιτική ή ηθική δράση χρειάζεται να σχετίζεται με μια απροϋπόθετη ή άπειρη ευθύνη, προκειμένου να μην αναχθεί στις απαιτήσεις της στιγμής, δηλαδή, πρέπει να βασίζεται σε μια υπερβατική αρχή επέκεινα των πραγματιστικών απαιτήσεων του συγκεκριμένου ιστορικού, κοινωνικού και πολιτικού πλαισίου. Από την άλλη πλευρά, οι νόμοι ενός δικαιώματος και ενός καθήκοντος στη φιλοξενία είναι απαραίτητοι προκειμένου να εγκαθιδρυθούν εκείνες οι προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν στη φιλοξενία να καταστεί πραγματική και να μην παραμείνει ες αεί απλώς ευσεβής πόθος ή ουτοπία (όπως, για παράδειγμα, οι νόμοι που διέπουν το άσυλο). Οι νόμοι της φιλοξενίας αποτελούν, επίσης, ανάχωμα απέναντι στα ενίοτε φαύλα αποτελέσματα της απροϋπόθετης φιλοξενίας (όταν, για παράδειγμα, ο ερχόμενος άλλος είναι ένας επικίνδυνος εισβολέας). Συνεπώς, ο διπλός νόμος της φιλοξενίας επιβάλλει να υπολογίζουμε τους κινδύνους χωρίς, όμως, αυτό να μας οδηγεί στο να κλείνουμε την πόρτα στο(ν) ξένο, το μέλλον, το μη υπολογίσιμο. Για τον Ντεριντά, αυτός ο διπλός νόμος «καθορίζει το ασταθές έδαφος της στρατηγικής και της απόφασης. Της βελτιωσιμότητας όπως και της προόδου. Αυτός ο τόπος αναζητείται σήμερα, για παράδειγμα, στις αντιπαραθέσεις για τη μετανάστευση» («Η αρχή της φιλοξενίας», 1997).

Αυτή η ασυμμετρία μεταξύ της απροϋπόθετης και της υπό όρους φιλοξενίας διατηρεί τη φιλοξενία ως ένα διαρκές διακύβευμα, αφού κάθε συγκεκριμένο συμβάν δεξίωσης του άλλου δεν μπορεί παρά να υπολείπεται των απαιτήσεων του απροϋπόθετου νόμου της απεριόριστης φιλοξενίας. Η θέση που αναδύεται στο Περί φιλοξενίας και αντηχεί με αυξανόμενη δύναμη στο έργο των τελευταίων ετών του Ντερριντά πριν το θάνατό του είναι ότι η υπεύθυνη πολιτικο-ηθική δράση και απόφαση συνίσταται στην αναγκαιότητα μιας αδιάλειπτης διαπραγμάτευσης ανάμεσα σε αυτές τις δύο ετερογενείς απαιτήσεις.

Κάτι αντίστοιχο ισχύει και με την έννοια της συγχώρεσης. Ο Ντερριντά ανιχνεύει μια ανυπέρβλητη ένταση στην καρδιά της ελληνο-ρωμαιο-αβρααμικής μας «κληρονομιάς» μεταξύ μιας απροϋπόθετης και μιας «υπό όρους» συγχώρεσης. Αφενός, υπάρχει η γενναιόδωρη, άπειρη, ανοικονομική συγχώρεση που χορηγείται ακόμη και σε εκείνους που δεν μετανοούν ή δεν ζητούν συγχώρεση. Υπό αυτή την έννοια, η απροϋπόθετη συγχώρεση μοιάζει με αυτό που ο Ντερριντά αποκαλεί «καθαρό» ή «αληθινό» δώρο, και το οποίο δίνεται χωρίς ποτέ να ζητά ανταπόδοση. Αφετέρου, στην ίδια παράδοση υπάρχει μια μη γενναιόδωρη, υπό όρους συγχώρεση, που απαιτεί εγγυήσεις, προκειμένου να χορηγηθεί. Δηλαδή, απαιτεί την αναγνώριση του λάθους, τη μεταμέλεια, τη μεταμόρφωση του ενόχου, ο οποίος τότε αιτείται ρητά συγχώρεσης. Όπως συμβαίνει με τη φιλοξενία, έτσι κι εδώ ο Ντερριντά αρνείται να επιλέξει ανάμεσα στους δύο αυτούς πόλους της έννοιας της συγχώρεσης. Ο ασταθής «χώρος» της συγχώρεσης είναι η απαραμείωτη, ετερογενής ένταση του (ανα)μεταξύ αυτών των δύο πόλων. Η απόφαση και η ευθύνη λαμβάνουν χώρα σε αυτό το (ανα)μεταξύ, σε αυτό το ενδιάμεσο. Και υπάρχει αναπόδραστα πάντα κίνδυνος και αβεβαιότητα στην εμπειρία της διέλευσης αυτού του «χώρου».

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων του Ντερριντά είναι η προσπάθεια διάνοιξης της «ευρωπαϊκής» σκέψης και κληρονομιάς στην έλευση του ριζικά νέου. Συνεπώς, ο απεγκλωβισμός της Ευρώπης από την «κρίση» δεν θα ισοδυναμούσε με την ανάκτηση της «δυνατότητάς» μας να την υπερβούμε, αλλά με την προσπάθεια να σκεφτούμε επέκεινα της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων, όσον κι αν αυτό φαίνεται αδύνατον (άλλωστε, για τον Ντεριντά, το νέο για να είναι «πραγματικά» νέο δεν μπορεί παρά να εμφανίζεται παροντικά μόνο ως «αδύνατο»). Αυτό προκειμένου να διατηρήσουμε την ελπίδα έλευσης «κάτι πιο μακρινού ή υπερβολικά κοντινού, κάτι ταυτόχρονα πιο παλιού και πιο νέου από την κρίση, πιο τρομακτικού αλλά και πιο προκλητικού, για να μην πω πιο ενδιαφέροντος» (J. Derrida, «Οικονομίες της κρίσης», 1983).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: