Ο ΧΩΡΙΣΜΟΣ (1970) του Κλόντ Σαμπρόλ | Κριτική Μπάμπη Ακτσόγλου | Η Ταινία προβάλλεται σήμερα στις 01.00 στην ΝΕΤ

La rupture

Ο ΧΩΡΙΣΜΟΣ (1970) (Πρωτότυπος τίτλος: La rupture) Σκηνοθεσία: Claude Chabrol. Σενάριο: Claude Chabrol, από το μυθ. της Charlotte Armstrong Lejour des Parques. Φωτογραφία: Jean Rabier. Σκηνογραφία: Guy Littaye. Μουσική: Pierre Jansen. Ήχος: Guy Chichignoud. Μοντάζ: Jacques Gaillard. Ηθοποιοί: Stephane Audran (Ελέν), Michel Bouquet (Ρενιέ), Jean-Pierre Cassel (Πολ), Jean-Claude Drouot (Σαρλ), Marguerite Cassan (Εμίλ), Annie Cordy (κυρία Πινελί), Jean Carmet (Πινελί), Michel Duchaussoy (Ζουρντάν), Dominique Zardi (ο πωλητής των μπαλονιών), Mario David (Μοστέλ), Catherine Rouvel (Σόνια), Katia Romanoff (Ελίζ). Παράγωγη: Films La Boetie (Andre Genoves), Euro International (Ρώμη), Cinevog Films (Βρυξέλλες). Διεύθυνση παράγωγης: Fred Surin. Διάρκεια: 124 λεπτά. Έγχρωμη. Πρώτη προβολή: 26 Αυγούστου 1970.  Η Ταινία προβάλλεται σήμερα στις 01.00 στην ΝΕΤ

 Ο Σαρλ, ψυχοπαθής συγγραφέας, επιτίθεται στη γυναίκα του, Ελέν, και τραυματίζει το γιο του, Μισέλ. Η Ελέν πιάνει δωμάτιο σε μια πανσιόν κοντά στο νοσοκομείο όπου νοσηλεύεται ο γιος της, και ζητά διαζύγιο. Ο πατέρας του Σαρλ, ένας πλούσιος επιχειρηματίας, αναθέτει στον Πολ, έναν τυχοδιώκτη, να βρει και, κυρίως, να «κατασκευάσει» ενοχοποιητικά στοιχεία για την Ελέν, προκειμένου αυτή να χάσει την κηδεμονία του Μισέλ. Η Ελέν, όμως, δείχνει ένα ισχυρό ψυχικό σθένος, και οι ίντριγκες των αντιπάλων της στρέφονται εναντίον τους. Ο χωρισμός αποτελεί διασκευή ενός αστυνομικού μυθιστορήματος της Charlotte Armstrong, μιας συγγραφέως άγνωστης στη Γαλλία. Η Stephane κι εγώ νιώσαμε συνεπαρμένοι απ’ την ανάγνωση αυτής της σκοτεινής μηχανορραφίας που στήνει ένας πλουτοκράτης εναντίον τής νύφης του, αλλά που, τελικά, στρέφεται εναντίον του. Το κοινό υποδέχθηκε την ταινία εξίσου καλά με τις δύο προηγούμενες μου. Μπράβο! Claude Chabrol (Από το βιβλίο Et pourtant je tournej To φαντασιακό ως δομή της εξουσίας Μετά από τρία τόσο ολοκληρωμένα έργα, όπως ήταν Η άπιστη γυναίκα, το Να πεθάνει το κτήνος και Ο χασάπης, Ο χωρισμός μοιάζει με μια σκέτη πρόκληση στη φιλμογραφία του Chabrol: η λιτότητα της γραφής των τριών προηγούμενων ταινιών δίνει τη θέση της σ’ ένα εξεζητημένο μπαρόκ ύφος στα όρια του εξπρεσιονισμού, οι ηθοποιοί (με εξαίρεση τη Stephane Audran) παίζουν υστερικά, με στόμφο ή χυδαιότητα, τα μελοδραματικά στοιχεία είναι υπερβολικά τονισμένα, ενώ για πρώτη φορά εισβάλλει τόσο έντονα στο φιλμικό σύμπαν του σκηνοθέτη το στοιχείο του φαντασιακού, μέσα από πρόσωπα-σύμβολα που παραπέμπουν στη μυθολογία (οι τρεις Μοίρες), ή πράξεις κι εσωτερικά κίνητρα που κάνουν τους ήρωες να συμπεριφέρονται σαν υπνοβάτες και να περνούν συχνά από την άλλη πλευρά της πραγματικότητας (ναρκωτικά, ψυχοφάρμακα και αλκοόλ καθορίζουν την «οπτική» και τη συμπεριφορά των ηρώων). Πριν από το ζενερίκ, μια φράση του Ρακίνα από την Ανδρομάχη («Μα τι πυκνό σκοτάδι ξαφνικά με σκεπάζει;») μας προϊδεάζει για τον μπαρόκ τόνο της ταινίας, που ξεκινά με την πιο «φυσιολογική» καθημερινή σκηνή: μια μάνα (η Ελέν) ετοιμάζει το πρωινό στο γιο της, Μισέλ. Ξαφνικά, μπαίνει στην κουζίνα ο σύζυγος της, Σαρλ, άτομο που μοιάζει να υπνοβατεί και σίγουρα βρίσκεται στον δικό του κόσμο (αργότερα θα μάθουμε ότι προέρχεται από πολύ πλούσια οικογένεια κι ότι έγινε μποέμ συγγραφέας για να ξεφύγει, χωρίς να έχει το ανάλογο ψυχικό σθένος, από την επήρεια των δικών του), ο οποίος κι επιτίθεται βίαια στην Ελέν, τραυματίζοντας πάνω στον καβγά το γιο τους. Η Ελέν αντεπιτίθεται, τον αναισθητοποιεί και παίρνει τον τραυματισμένο Μισέλ για να τον οδηγήσει στο νοσοκομείο. Κάτω από τους τόνους μιας ολότελα εξωρεαλιστικής μουσικής του Pierre Jansen, η οθόνη σκίζεται στα δύο καθώς εμφανίζεται πάνω της ο τίτλος της ταινίας La rupture (που θα έπρεπε να μεταφραστεί ως «Η ρήξη»): σαν την Αλίκη του παραμυθιού, η Ελέν πέρασε οριστικά από την άλλη πλευρά του καθρέφτη.

La rupture 1

Μόνο που τα όσα θ’ ακολουθήσουν, αν και περιέχουν μια εξωπραγματική και παράδοξη διάσταση, καθόλου δε θυμίζουν παραμύθι. Η «κακιά βασίλισσα» έχει το πρόσωπο του Λουντοβίκ Ρενιέ, φιγούρα τυπικά «μαμπουζική», που στηρίζει την εξουσία του στο χρήμα, και σ’ όλη την ταινία θα σκευωρεί για να διαβάλει την Ελέν και να κρατήσει κοντά του το γιο του, Σαρλ (δίνοντας του άφθονα ψυχοφάρμακα), όπως και τον τραυματισμένο εγγονό του. Δεν είναι ο μόνος, ωστόσο, που διακατέχεται από μια έμμονη ιδέα: ο Πολ, το εκτελεστικό όργανο του Ρενιέ, σκέφτεται μόνο το χρήμα που θ’ αποκτήσει* η φιλενάδα του, Σόνια, πότε θα ξανακάνει σεξ* η κυρία Πινελί, η ιδιοκτήτρια της πανσιόν, πώς θ’ αποκτήσει μια καινούργια, αφού αυτή που βλέπουμε, πρόκειται να κατεδαφιστεί* ο σύζυγος της είναι προσκολλημένος στο αλκοόλ* οι τρεις γριές παίζουν ασταμάτητα χαρτιά* ο Ζεράρ Μοστέλ ονειρεύεται να γίνει μεγάλος τραγω-δός… Με εξαίρεση τον τελευταίο αυτό χαρακτήρα, ο οποίος αρνείται παραδειγματικά να «πουληθεί» στον Ρενιέ, με αντάλλαγμα έναν μεγάλο ρόλο στο θέατρο, όλοι οι υπόλοιποι γίνονται υποχείρια του μικρο-Μαμπούζε της ιστορίας μας. Κι εδώ βρίσκεται μια από τις πιο ενδιαφέρουσες απόψεις του Χωρισμού: σε αντίθεση με τους σουρεαλιστές και όσους ύμνησαν την απελευθερωτική δύναμη του ονείρου και της φαντασίας, ο Chabrol περιγράφει το φαντασιακό ως ένα τέλειο όργανο αλλοτρίωσης, που συμμετέχει στη διαιώνιση της κυρίαρχης τάξης, αφού, τελικά, υποκύπτει κι αυτό στη γοητεία του χρήματος (ιδεολογική, κοινωνική και μυθολογική πηγή του Κακού στο Χωρισμό). Και μόνο η Ελέν, η οποία κρατά μια σθεναρή στάση απέχθειας απέναντι στο χρήμα και τον κοινωνικό περίγυρο του πεθερού της, θα μπορέσει να σωθεί, αντιστεκόμενη στην επίδραση των ηρεμιστικών και των ναρκωτικών που της δίνουν, έστω κι αν κάποια στιγμή προς το τέλος φοβόμαστε ότι πέρασε οριστικά στο βασίλειο της τρέλας (η σκηνή όπου οι τρεις Μοίρες αλλάζουν στάση και της συμπαραστέκονται, είναι αληθινή ή μια παραίσθηση;) Αυτή και η κόρη των Πινελί, η διανοητικά ανάπηρη Ελίζ, που βρίσκεται εκ των πραγμάτων σ’ έναν συνεχή φανταστικό κόσμο, που αγνοεί την αξία τού χρήματος, όχι όμως και την ηδονή του σεξ: ο Πολ την παρασέρνει σε μια παρτούζα με τη φίλη του, Σόνια, δείχνοντας της πορνοταινίες σε σούπερ-8, με σκοπό να ρίξει στη συνέχεια την ευθύνη της «αποπλάνησης» στην Ελέν, αλλά το μόνο που καταφέρνει, είναι να γεμίσει από ερωτική ηδονή την ευτυχισμένη πλέον έφηβη! Μια από τις πολλές, τυπικά «σαμπρολικές» σκηνές, σε μια ταινία που δε διστάζει να γίνει χυδαία, προκειμένου να καταδείξει τη χυδαιότητα των χαρακτήρων. Κι αυτό είναι κάτι που ενόχλησε όσους περίμεναν από τον Chabrol να χειριστεί το θέμα του Χωρισμού σ’ ένα επίπεδο λεπτών αποχρώσεων και υπονοουμένων, όπως ήταν Η άπιστη γυναίκα’ σε αντίθεση με άλλους, όπως ο γράφων, που είδαν το Χωρισμό ως τον απόλυτο αντιεξουσιαστικό ύμνο, μια ταινία-ύμνο στο ήθος και το σθένος της γυναίκας, όπως και ως την πιο χαρακτηριστική (χωρίς αυτό να σημαίνει καλύτερη) ταινία του Chabrol.

Μπάμπης Ακχσόγλου

Σεπτέμβρης, 1997 

Πηγή: Claude Chabrol Εκδόσεις Καστανιώτη-Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: