Μέσα από τον Σπασμένο Καθρέφτη (1961) του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν | η ταινία που εγκαινιάζει τη λεγόμενη «τριλογία του δωματίου»

through a glass darkly poster

Μέσα από τον Σπασμένο Καθρέφτη

(Såsom i en spegel)

 Σκηνοθεσία Ίνγκμαρ Μπέργκμαν Παραγωγή Άλαν Έκελουντ Σενάριο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

Πρωταγωνιστές Χάριετ Άντερσον Γκούναρ Μπιόρνστραντ Μαξ φον Σίντοφ Λαρς Πόσαγκορντ Πρώτη προβολή 16 Οκτωβρίου – 1961 Μουσική Έρικ Νόρντγκρεν Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ Διάρκεια 89 λεπτά Γλώσσα Σουηδικά.  

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ 2016-2017

«120 Χρόνια Κινηματογράφου» σε 12 μαθήματα- Σεμινάριο Ιστορίας, Θεωρίας και Κριτικής Κινηματογράφου|| Έναρξη Οκτώβρης 2016

Μέσα από τον Σπασμένο καθρέφτη (Såsom i en spegel, 1961) είναι ταινία σε σενάριο και σκηνοθεσία του Σουηδού σκηνοθέτη Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Είναι πρώτη ταινία του Μπέργκμαν που γυρίστηκε στο νησί Φάρο. Ο σουηδικός τίτλος της ταινίας προέρχεται από τη Βίβλο (1 Κορινθίους 13:12), όπου λέει «Βλέπομεν γαρ άρτι δι’ εσόπτρου» («Βλέπομεν σαν διά κατόπτρου»). Αυτή η φράση αφορά τη κατανόηση του Θεού που έχουμε όταν είμαστε ζωντανοί, εννοώντας ότι θα ξεκαθαρίσει μόνο μετά το θάνατο. Ο ίδιος ο Μπέργκμαν περιέγραψε την ταινία ως «ταινία δωματίου» – όρος που ύστερα θα χρησιμοποιείται συχνά αναφορικά με τις ταινίες του. Λέγοντας έτσι ο σκηνοθέτης παρέπεμπε και στα θεατρικά «έργα δωματίου» του Στρίντμπεργκ και στη «μουσική δωματίου». Η ταινία, λοιπόν, ακολουθώντας τους κανόνες των έργων «δωματίου» εξελίσσεται μέσα σε χρονικό διάστημα μόλις 24 ωρών, με τέσσερις πρωταγωνιστές και αποκλειστικά στο νησί Φάρο. Είναι η πρώτη ταινία της «τριλογίας της πίστης» (θα ακολουθήσουν το «Χειμωνιάτικο Φως» και «Η Σιωπή»). Το 1962 η ταινία κέρδισε το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας. Ο Μπέργκμαν αφιέρωσε τη ταινία στη τότε γυναίκα του Κέμπι Λαρετέι.

Såsom i en spegel 4

Περιτριγυρισμένη από τον σύζυγό, τον πατέρα και τον αδελφό της, η Κάριν περνά τις καλοκαιρινές της διακοπές προσπαθώντας να ξορκίσει τα φαντάσματά της, ενώ εισέρχεται όλο και πιο βαθιά στο σύμπαν της σχιζοφρένειας. Ο κάθε ήρωας στη ταινία υποφέρει με τον τρόπο του, ο καθένας νιώθει μέσα του μια απέραντη μοναξιά: η Κάριν ταλαιπωρείται λόγω της ανίατης αρρώστιας της, που καταστρέφει την προσωπικότητά της, ο σύζυγός της – λόγω της απελπισμένης αγάπης του προς αυτή και της αδυναμίας του να την βοηθήσει. Ο μικρός της αδερφός – γιατί νιώθει την ανάγκη και ταυτόχρονα δυσκολία να βρει τρόπο να επικοινωνήσει με το πατέρα τους, και, τέλος ο πατέρας – επειδή συνειδητοποιεί την αδιαφορία και απόσταση που τον χωρίζουν από τους αγαπημένους ανθρώπους. Σ’ αυτή τη περίπτωση το μοναδικό στήριγμα, μοναδική λύση μπορεί να αποτελέσει μόνο η αγάπη.

Παίζουν 

Χάριετ Άντερσον — Κάριν Γκούναρ Μπιόρνστραντ — Δαβίδ Μαξ φον Σίντοφ — Μάρτιν Λαρς Πόσαγκορντ — Μίνους Βραβεία και υποψηφιότητες 

1962 – Βραβείο Όσκαρ Καλύτερη ξενόγλωσση ταινία 1962 – Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου Βραβείο Διεθνούς καθολικού κινηματογραφικού οργανισμού – Ίνγκμαρ Μπέργκμαν Υποψηφιότητες [Επεξεργασία] 1963 – Βραβείο Όσκαρ Καλύτερη σκηνοθεσία – Ίνγκμαρ Μπέργκμαν 1963 – Βραβείο BAFTA Καλύτερη ταινία Καλύτερη ξένη ηθοποιός – Χάριετ Άντερσον 1962 – Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βερολίνου «Χρυσή άρκτος» – Ίνγκμαρ Μπέργκμαν

Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια

Sasom-i-en-spegel_1

Σε ένα νησί, την περίοδο των διακοπών, τέσσερα άτομα βγαίνουν στην παραλία, μετά το μπάνιο. Ο Ντάβιντ, συγγραφέας που ταξιδεύει συνεχώς και μόλις έχει επιστρέψει από το εξωτερικό, η Κάριν η κόρη του με διανοητικές διαταραχές και άρρωστη ψυχικά, ο σύζυγός της Μάρτιν που είναι γιατρός και ο μικρός αδελφός της Μίνους. Τα δύο αδέλφια γιορτάζουν τη σύντομη επίσκεψη του πατέρα, παίζοντας ένα μικρό θεατρικό έργο που έγραψε ο Μίνους με τίτλο «Η τέχνη φάντασμα» και το οποίο αναφέρεται σε έναν ποιητή, που αντί να τολμήσει να αγαπήσει, γράφει για την αγάπη, κλεισμένος στην εγωιστική μοναξιά της τέχνης του. Ουσιαστικά, είναι μια μομφή ενάντια στον μονίμως απόντα πατέρα που δεν μπορεί, ούτε νοιάζεται να επικοινωνήσει με τα παιδιά του. Το έργο ενοχλεί τον Ντάβιντ, ο οποίος δυσφορεί πιάνοντας το μήνυμα. Στη διάρκεια της νύχτας η Κάριν άγρυπνη και σε υπερένταση, περιπλανιέται μέσα στο σπίτι, η ψυχική της κατάσταση επιδεινώνεται και στην ταπετσαρία ενός άδειου δωματίου, νομίζει πως βλέπει μορφές και ακούει ήχους που την προσκαλούν κάπου αλλού, σε έναν τόπο άγνωστο. Το πρωί, επωφελούμενη της απουσίας του πατέρα της διαβάζει κρυφά το ημερολόγιό του, ανακαλύπτοντας ότι εκείνος -παρόλο που είναι μακριά- παρακολουθεί συστηματικά την αρρώστια της, η οποία ουσιαστικά είναι ανίατη. Θα μοιραστεί την αγωνία της με το αδελφό της, με τον οποίο διατηρεί μια διφορούμενη ερωτικά σχέση, η κατάστασή της θα επιδεινωθεί και ενώ ο άντρας της, της κάνει μια ηρεμιστική ένεση, αυτή μέσα σε ντελίριο λέει: «Άνοιξα την πόρτα και εμφανίστηκε ο Θεός με την μορφή αράχνης και σκαρφάλωσε πάνω μου, κοιτάζοντάς με ψυχρά στα μάτια». Στο τέλος, ενώ το νοσοκομειακό ελικόπτερο παίρνει την Κάριν, ο Μίνους συνομιλεί με τον πατέρα του για το νόημα της αγάπης.

Through_A_Glass_Darkly 1

«Τώρα βλέπουμε μέσα από έναν καθρέφτη. Τώρα είμαστε πρόσωπο με πρόσωπο». Με μότο την φράση αυτή – από την προς Κορινθίους επιστολή που αποτελεί το κλειδί το οποίο ανοίγει τις πύλες της Ιστορίας – η ταινία αποτελεί το πρώτο μέρος της περίφημης τριλογίας της σιωπής του Θεού (που περιλαμβάνει τις ταινίες “Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη”, “Χειμωνιάτικο φως – Κοινωνούντες” και “Σιωπή”) και είναι τοποθετημένη σε κομβικό σημείο, ακριβώς στο κέντρο του μπεργκμανικού έργου. Εδώ ο Σουηδός δημιουργός ρισκάρει, σκύβοντας και κοιτάζοντας την απύθμενη άβυσσο της ψυχής, προσδίδοντας φιλοσοφικό βάθος και βάρος στο έργο του και ακροβατώντας πάνω στο υπαρξιακό κενό του σύγχρονου ανθρώπου.

Η κάμερα «βυθίζεται» στα εσωτερικά τοπία των ηρώων, αποτυπώνοντας με τρομακτική ενάργεια τον διαταραγμένο ψυχισμό της Κάριν. Ο Μπέργκμαν την παρακολουθεί να απομακρύνεται από την επιφάνεια του πραγματικού, περνώντας από το ένα επίπεδο στο άλλο, μέχρι να φτάσει στον πάτο μια ψυχικής κόλασης, σε έναν τόπο μυστικό, ανοίκειο και ολοσκότεινο, όπου ο Θεός εμφανίζεται με την μορφή μιας φρικαλέας αράχνης. Αυτή η πτώση της ηρωίδας στον μέσα κόσμο, της τρέλας και της παράνοιας, εξαναγκάζει τους ανθρώπους που είναι γύρω της (πατέρας – σύζυγος – αδελφός), να κοιτάξουν για πρώτη φορά τον εαυτό τους στον καθρέφτη της ψυχής τους, να αντικρίσουν για πρώτη φορά ο ένας τον άλλο, να διανύσουν την απόσταση που τους χωρίζει και να συναντηθούν στην τελική σκηνή, ανακαλύπτοντας πως η αγάπη (ακόμα και στην πιο απαγορευμένη της μορφή) και μόνον η αγάπη, μπορεί να γεμίσει (πιθανόν), το ψυχικό τους κενό, σε έναν κόσμο όπου ο Θεός μοιάζει να έχει σιωπήσει οριστικά.

Γυρισμένη με λιτότητα, ακρίβεια και μεγάλη στυλιστική καθαρότητα (δια χειρός του σπουδαίου Σβεν Νίκβιστ, στη δεύτερη συνεργασία του με τον σκηνοθέτη) στο νησί Φάρο, η ταινία φαντάζει εγκεφαλική (και είναι), αλλά ταυτόχρονα πάλλεται στον πυρήνα της από τη αδήριτη ανάγκη της επικοινωνίας και της ανθρώπινης επαφής. Και πάλι (μετά την Έβδομη Σφραγίδα) το κεντρικό αντρικό δίδυμο Γκούναρ Μπιόρνστραντ και Μαξ Φον Σίντοφ, στέκεται στο ύψος της ανυπέρβλητης ερμηνείας (ηθικά και σωματικά επίπονης) της μούσας (πρώτης ανάμεσα σε πολλές ισάξιες) Χάριετ Άντερσον. Η ταινία, κέρδισε το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας, το 1962.

Από το πρόγραμμα της Ταινιοθήκης της Θεσσαλονίκης

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗ
SASOM I EN SPEGEL
4 / 5 ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗ
Σινεφίλ 1961 | Ασπρόμ. | Διάρκεια: 91′
Σουηδική ταινία, σκηνοθεσία Ίνγκμαν Μπέργκμαν με τους: Μαξ Φον Σίντοφ, Χάριετ Άντερσον, Γκούναρ Μπγιέρνστραντ, Λαρς Πάσγκαρντ

Η Κάριν, που βρίσκεται στα πρόθυρα της σχιζοφρένειας, προσπαθεί να μοιραστεί τους φόβους και τα φαντάσματά της με τον αδελφό της, σε μια αδιέξοδη αιμομικτική σχέση, κάτω από την παρουσία ενός συζύγου που αδυνατεί να τη βοηθήσει κι ενός εγωιστή πατέρα που αφιέρωσε τη ζωή του στη λογοτεχνική του καριέρα. Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας για το πρώτο μέρος μιας τριλογίας πάνω στη σιωπή του Θεού.

Συνοπτική κριτική (Αθηνόραμα)

Τιμημένο µε Όσκαρ ξένης ταινίας, το «Μέσα από τον σπασμένο καθρέφτη» εγκαινιάζει τη λεγόμενη «τριλογία του δωματίου» κι αποτελεί μια ταινία στροφή στο έργο του Μπέργκµαν. Λιτή σκηνοθεσία, ελάχιστα πρόσωπα, θαυμάσια σκιαγράφηση χαρακτήρων, εκπληκτικές ερμηνείες συνθέτουν μια σχεδόν ασκητική τραγωδία, που µας μιλά για την απουσία του θεού, το αδιέξοδο των σχέσεων και την απομόνωση των ανθρώπων, που ο εγωισμός τούς οδηγεί σε μια πνευματική ερημιά.

mesa-apo-to-spasmeno-kathrepti-01

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΚΑΘΡΕΠΤΗ
ΤΟ ΨΥΧΟΓΡΑΦΗΜΑ
ΤΟΥ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ

Feb 13, 2014

Η ταινία του Ingmar Bergman που έχει σαν κύριο θέμα της την ψυχανάλυση, κάνοντας επίσης και μια κριτική σε αυτή είναι η «Μέσα απ’το σπασμένο καθρέπτη» («Through a glass darkly»), 1961. Ο αγγλικός τίτλος είναι η ακριβής μετάφραση του σουηδικού και μας παραπέμπει στη ματιά που περνά μέσα από ένα σκοτεινό γυαλί. Ο ελληνικός τίτλος έχει να κάνει με την αντίληψη της πραγματικότητας όταν κάτι έχει γίνει αντιληπτό μέσα από μια θρυμματισμένη άποψη για την πραγματικότητα. Και οι δύο τίτλοι παραπέμπουν περίπου στο ίδιο πράγμα: στην πνευματική διαταραχή του ανθρώπου και τις διαφορετικές αντιλήψεις αυτού που λέμε «πραγματικού κόσμου».

Ο σκηνοθέτης έχει στη διάθεσή του τέσσερα πρόσωπα για να δομήσει έναν κόσμο που θα είναι το αναφερόμενο της κοινωνίας ή, τουλάχιστον, της δυτικής της μορφής. Τρία από αυτά ανήκουν στην ίδια οικογένεια: ο πατέρας, η κόρη και ο μικρότερος γιος. Το τέταρτο πρόσωπο είναι ο άντρας της κόρης του. Το κάθε ένα από αυτά έχει τη δική του ψυχική δομή, της οποίας οι ρίζες είναι στα παιδικά ή στα νεανικά χρόνια. Ένα πέμπτο πρόσωπο που απουσιάζει είναι η μητέρα, αυτή έχει πεθάνει, σημαδεύει όμως, με διαφορετικό τρόπο τις ψυχικές δομές των τεσσάρων ατόμων, στους οποίους η ταινία αναφέρεται. Για τη μητέρα ξέρουμε πολύ λίγα πράγματα, τα περισσότερα θα πρέπει να τα φανταστούμε ή να τα συμπεράνουμε.

Η ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ
Από την πρώτη στιγμή μπαίνουμε στο θέμα που θα μπορούσαμε να το συνοψίσουμε κάπως έτσι: η κόρη του διακεκριμένου συγγραφέα έχει έντονες ψυχικές διαταραχές και η ασθένειά της είναι, κατά πάσα πιθανότητα, ανίατη. Η Καρίν έχει άμεσες σχέσεις με όλα τα άτομα και μπορούμε να πούμε ότι είναι το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας. Είναι αυτή που κανονίζει τις συμπεριφορές των άλλων ή που είναι ο δείκτης των αντιδράσεών τους. Βρίσκεται ανάμεσα σε δύο πραγματικότητες και προσπαθεί να ισορροπήσει και να βρει τον εαυτό της. Ο «μπερδεμένος» κόσμος της αναπαριστάται από την επαφή της με την ταπετσαρία που είναι γεμάτη από γράμματα και σύμβολα, σαν μια ιερογλυφική γραφή.

Η σχέση της με τον πατέρα είναι αυτή που την προσδιορίζει πιο πολύ. Ψάχνει να βρει τον πατέρα και, μέσα από αυτή την αναζήτηση, προσπαθεί να ολοκληρώσει την ταυτότητά της. Ο πατέρας είναι μια δεσποτική φιγούρα αρκετά απόμακρη και η ταύτιση με αυτόν είναι πολύ δύσκολη. Προφανώς υπήρχε μια σχέση με τη μητέρα, περισσότερο απόμακρη, η οποία την ωθεί προς τον πατέρα, χωρίς όμως να μπορεί να βρει και εκεί την ψυχική γαλήνη, ακόμα και στην παιδική ηλικία. Ο λόγος, όπως θα είχε παραχθεί μεταξύ πατέρα και κόρης, είναι διακεκομμένος, ασύντακτος και ανίκανος να δομήσει ένα χαρακτήρα.

Η νεαρή κοπέλα ψάχνει να βρει τον εαυτό της ανάμεσα στον άντρα της, σχετικά μεγαλύτερο της, και τον αδελφό της, οποίος είναι πολύ μικρότερός της. Ο πρώτος την καθοδηγεί, ο δεύτερος μαθαίνει από αυτήν. Ο πρώτος είναι η εξουσία, ο δεύτερος η ηδονή και η σεξουαλικότητα. Τα δύο άκρα που φτάνουν σε ένα βαθμό εκπλήρωσης, με το δεύτερο να καταπιέζεται πολύ, όπως θα δούμε αργότερα, δημιουργώντας έτσι μια ολική σχάση και οδηγώντας την στον κόσμο της σχιζοφρένειας.

ΟΙ ΔΥΟ ΕΞΟΥΣΙΕΣ
Η νεαρή γυναίκα θα πρέπει να υποστεί δύο διαφορετικές εξουσίες, οι οποίες έχουν διαφορετικό βαθμό αυταρχισμού. Όμως και οι δύο την καταπιέζουν χωρίς να το θέλουν.

Ο πατέρας είναι απόμακρος και ασχολείται περισσότερο με την τέχνη του. Ο Bergman βάζει σε εισαγωγικά αυτή την αναφορά στην τέχνη του πατέρα, την λογοτεχνία, θέλοντας έτσι να το μειώσει. Δείχνει ότι υπάρχει μια νευρωτική τάση του πατέρα που τείνει προς τον αυτοθαυμασμό. Μπορούμε να δούμε όμως ότι εκεί υπάρχουν στοιχεία των βορειοευρωπαϊκών θρησκειών, καλβινισμός, λιθουριανισμός και οι αιρέσεις τους. Τέτοια στοιχεία βρίσκουμε και στο «Λόγο», του Dreyer. Σε αυτή όμως την ταινία το ψυχολογικό τοπίο αναπτύσσεται πιο πολύ και φτάνει σε ένα κόμβο. Αυτός είναι η εξομολόγηση του πατέρα.

Μετά το επεισόδιο της ανακάλυψης από τη κόρη του, στο ημερολόγιό του, ότι η αρρώστια της είναι ανίατη και ότι θέλει να τη χρησιμοποιήσει, ο γαμπρός του τού επιτίθεται και αυτός αποκαλύπτει ότι ήθελε να αυτοκτονήσει στην Ελβετία. Προφανώς είχε φτάσει σε μία όξυνση ο νευρωτικός χαρακτήρας του, μέσα από την πορεία του, την αναζήτηση της αγάπης. Εκεί όμως είδε την αγάπη, δεν έφτασε όμως στον πυρήνα του προβλήματος γιατί η ίδια ένταση επανήλθε και στη σχέση με το γιο του. Εξουσιάζει την κόρη του και θέλει να κυριαρχήσει στην ψυχή της, όπως μας το δείχνει ο Βίνε, στο «Εργαστήριο του Δρ. Καλιγκάρι».

Στον αντίποδα έχουμε την εξουσία του συζύγου. Αυτός αγαπά τη γυναίκα του, βάζει όμως σαν υπέρτατο κριτήριο την επιστήμη, είναι γιατρός και βλέπει την κατάστασή της μόνο από την ιατρική ματιά. Δεν μπορεί να μπει στον πυρήνα της ψυχής της και να ανακαλύψει το πρόβλημα για να τη βοηθήσει. Λειτουργεί μόνο με την καταστολή των ψυχοφαρμάκων και αυτό του αρκεί. Η ίδια η γυναίκα του έχει αρνηθεί αυτό τον τρόπο αντιμετώπισης και θέλει να φύγει.

ΟΙ ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ
Η σχέση της Καρίν με τον αδελφό της, το Μίνους, είναι ιδιότυπη. Αυτός είναι ο μόνος που μπορεί, κατά κάποιο τρόπο, να την καταλάβει. Στην αρχή υπάρχει μια αντιπαλότητα, μετά η στοργή και, μέσα σε όλα αυτά, θα βρούμε τον έρωτα.

Ο αδελφός της δηλώνει ότι σιχαίνεται τα κορίτσια. Φαίνεται ότι έχει μια υστερία η οποία τον οδηγεί στο χώρο της ομοφυλοφιλίας, χωρίς όμως να έχει αποδεχτεί αυτό το ρόλο. Εδώ προφανώς βρίσκουμε τη σχέση με τη μητέρα του, την οποία αναζητά, αλλά και την αναζήτηση του απόμακρου πατέρα, με τον οποίο προσπαθεί να ταυτιστεί. Αυτός είναι ο λόγος που είναι ερωτευμένος με την πατρική εξουσία, ένα καταπιεσμένο αίσθημα, το οποίο πνίγει. Ο πατέρας είναι ο ερωτικός πόλος και των δύο παιδιών: προσπαθούν να το φτάσουν αλλά δεν τα καταφέρνουν, αυτό το απωθημένο τους δημιουργεί αυτό το λανθάνοντα ερωτισμό.

Μετά όμως τα δύο αδέλφια θα έρθουν κοντά. Ο χώρος που θα συνβρεθούν είναι ένα παλιό ναυάγιο. Βρίσκονται μέσα σε μια βάρκα, στην οποία μπαίνουν νερά από παντού, σχεδόν απροστάτευτοι, προστατευμένοι όμως από τις εμμονές τους. Σα μια άλλη Κιβωτό του Νόε που δεν μπορεί να τους δώσει προστασία, αυτή την προστασία που θέλουν, το νερό της βροχής δεν μπορεί να τους καθαρίσει, ψυχικά, είναι ακόμα χωρίς άμυνα. Η μόνη προστασία τους θα είναι ένα κουκούλι, όπως αυτό της αράχνης, που, σαν ένα σημαίνον, θα αναπαρασταθεί με μια ανεκπλήρωτη, ανέκφραστη και ανολοκλήρωτη ερωτική σχέση.

Που οδηγεί όμως αυτή η έλλειψη ηδονής και σεξουαλικότητας; Πως εκδηλώνεται στον ψυχικό κόσμο της νεαρής γυναίκας;

Η ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΣΧΑΣΗ
Αυτές οι αντικρουόμενες νευρώσεις της νεαρής γυναίκας δείχνουν το δρόμο προς τη σχιζοφρένεια. Τα συμπτώματα είναι ίδια με αυτά που βλέπουμε στην ανάλυση του Φρόυντ, αλλά και του Λακάν, για το νεαρό εισαγγελέα που αναλαμβάνει εξουσία, τόσο δικαστική όσο και πατρική, έχοντας όμως βιώσει την πατρική απόρριψη.

Και εδώ ακούγονται φωνές. Αυτές έρχονται από το Θεό. Αυτός την καλεί και την κάνει κάτι σαν απόστολό του. Πρέπει να διαλέξει σε ποιο κόσμο θα ζήσει και προτιμά αυτόν της παράνοιας. Όμως στην ταινία έχουμε μια πολύ ενδιαφέρουσα εκδοχή: ο Θεός παίρνει τη μορφή τεράτων, όπως τα συναντούμε στην Αποκάλυψη του Ιωάννη, και τελικά τη μορφή μιας αράχνης.

Η αράχνη είναι το αρχέτυπο της προστασίας, μέσα από τον ιστό της, αυτή όμως μεταλλάσσεται σε ένα πέτρινο τέρας που θέλει να μπει μέσα της, στο αιδοίο της. Αρνείται. Τότε φτάνει στο στήθος της. Ζει μια στιγμή ηδονής που δεν μπορεί να εκπληρωθεί. Αυτό το πέτρινο, άρα άκαμπτο, τέρας είναι το σύμβολο της πατρικής εξουσίας. Καλεί τον πατέρα να μπει μέσα της, μετά όμως τον απορρίπτει. Τον δέχεται μόνο στο στήθος της, παίζοντας το ρόλο της μητέρας, ένα ρόλο όμως που έχει ήδη απορρίψει.

Στη συνέχεια έχουμε δύο σκηνές. Η πρώτη είναι η καταστολή του ηρεμιστικού από το γιατρό, το σύζυγό της. Η δεύτερη είναι η αναχώρηση με το ελικόπτερο-ασθενοφόρο σε ένα ονειρικό τοπίο, λουσμένο από τον ήλιο, στο οποίο μπαίνει φορώντας τη μάσκα των γυαλιών ηλίου.

ΜΑΖΙΚΗ ΠΑΡΑΝΟΙΑ;
Με αυτό τον έξοχο τρόπο ο Bergman αναλύει τη μαζική παράνοια της Δύσης. Μπορεί να πει κάποιος ότι έχει στοιχεία και της δικής του νεύρωσης. Πάντως το ψυχογράφημά του είναι λεπτομερές, με όλη την οικονομία του αφηγηματικού λόγου και απόλυτα αποτελεσματικό.

Μας καλεί να τοποθετηθούμε. Εμείς που είμαστε; Που είναι η κάθε σχέση μας; Ποιες είναι οι αναζητήσεις μας; Γιατί είναι ακόμα τόσο επίκαιρη αυτή η ταινία; Ερωτήματα που τίθενται για να απαντηθούν από το θεατή. Το φιλμικό κείμενο γοητεύει και μας προκαλεί να καθαρίσουμε την ψυχή μας, να μην αποκλείουμε ανθρώπους και να τους φυλακίζουμε σε ολοκληρωτικές συμπεριφορές, να αφήνουμε τα νευρωτικά μας προβλήματα να λυθούν και να μη δηλητηριάζουν μια σχέση, ερωτική ή μη, τελικά και ουσιαστικά να αναθεωρήσουμε την έννοια «άρρωστος» και να ανακαλύψουμε τον «ασθενή» όπως και τον ολοκληρωτικό χαρακτήρα, ακόμα και πρώτιστα μέσα στον εαυτό μας, όπως μας παροτρύνει ο Ράιχ.

Γιάννης Φραγκούλης

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗ – 1001 ΤΑΙΝΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΕΙΤΕ ΠΡΙΝ ΠΕΘΑΝΕΤΕ

mesa apo ton spasmeno kathrefti 1001 tainies

mesa-apo-to-spasmeno-kathrepti-02

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΚΑΘΡΕΦΤΗ
Μια εξέταση της φύσης της πίστης του ανθρώπου

Το «Μέσα από το σπασμένο καθρέφτη» (1961) είναι η πρώτη ταινία της «Τριλογίας της Πίστης» του Σουηδού σκηνοθέτη Ingmar Bergman. Πρόκειται για μια λεπτομερή εξέταση της φύσης της πίστης του ανθρώπου, θέτοντας μια σειρά φιλοσοφικών ερωτημάτων που δεν απαντώνται ποτέ ευθέως. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης εξηγεί ότι μέσω αυτής της ταινίας προσπάθησε να παραθέσει μια απλή υπερβατική σκέψη: «Ο Θεός είναι η αγάπη και η αγάπη είναι ο Θεός. Ένας άνθρωπος που περιβάλλεται από αγάπη περιβάλλεται ταυτόχρονα κι από τον Θεό». Ο Bergman ομολογεί επίσης ότι το έργο αντικατοπτρίζει τη δική του κακή και βασανισμένη σχέση με το Θεό.

Tο θέμα του Μπέργκμαν δεν είναι η ύπαρξη καθεαυτή, αλλά εμείς ως ηθικά όντα του 20ού αιώνα: οι βαθύτερες, ουσιαστικότερες και πιο αληθινές πτυχές μας και το μήνυμα που αντλούμε για τη ζωή μας όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με την αλήθεια. Ο στόχος του είναι η αποκόμιση ενός ουσιαστικού πορτρέτου, μιας εικόνας του ανθρώπου με την καρδιά του να πάλλεται εκτεθειμένη, μιας απεικόνισης του καθενός από μας, όταν πάψουν να μας προστατεύουν οι αυταπάτες, οι υπεκφυγές και τα ψέματα. Αυτή η διαδικασία επικέντρωσης στην ουσία μας παρέχει έναν καθρέφτη, μέσα στον οποίο μπορούμε να δούμε τους αληθινούς εαυτούς μας, πρόσωπο με πρόσωπο.

Πρόκειται για ένα έργο που θυμίζει αρχαία ελληνική τραγωδία χωρίς κάθαρση. Ένα έργο που μιλάει για μια δυσλειτουργική οικογένεια μέσα από την πίστη, την ενοχή, την απελπισία, τη σεξουαλική καταπίεση, θέματα σημερινά και γνώριμα. Βαθιά ανθρώπινο το έργο του Μπέργκμαν μας μιλάει για τον αληθινό εαυτό μας.

http://www.elculture.gr/

sasom-i-en-spegel_bergman

  • Κριτική από το Cine.gr:

Τρίτη 31 Μαΐου 2005

Η πρώτη ταινία της «Τριλογίας της Πίστης» του Ingmar Bergman (ακολούθησαν τα «Χειμερινό Φως» και «Η Σιωπή») είναι και ένα από τα συγκλονιστικότερα δημιουργήματα του μεγάλου Σουηδού κινηματογραφιστή. Με πενιχρό ποσοτικά καστ, αλλά με μία εξαιρετικά διατυπωμένη ιστορία και εκπληκτικές ερμηνείες, ο Bergman καταπιάνεται με ένα από τα αγαπημένα του θέματα, αυτό της ύπαρξης ή μη κάποιου είδους θεότητας και την επιρροή αυτής στους απλούς ανθρώπους, υπό το πρίσμα της ψυχικής διαταραχής.

Σε ένα απομονωμένο νησί, τέσσερις άνθρωποι ξετυλίγουν τις διπλές προσωπικότητες τους: η Κάριν (Harriet Andersson) ακροβατεί ανάμεσα στον κόσμο που της υπαγορεύουν οι αισθήσεις, οι θεραπείες και ο περίγυρός της, και σε εκείνον τον κόσμο των θεοτήτων, που βλέπει κάθε φορά που υποκύπτει σε μία από τις κρίσεις της. Ο άντρας της, ο Μάρτιν (Max von Sydow), αν και φαίνεται πεπεισμένος να βοηθήσει την αγαπημένη του όσο μπορεί, αποδεικνύεται δειλός και αδύναμος. Ο εκ πρώτης όψεως στοργικός της πατέρας (Gunnar Bjoernstrand) στην πραγματικότητα την εκμεταλλεύεται ως πηγή για την στερημένη συγγραφική του έμπνευση, ενώ ο αδερφός της, Minus (Lars Passgaerd), πίσω από το πράο προσωπείο του, μοιάζει οργισμένος με κάτι απροσδιόριστο.

Οι άνθρωποι αυτοί, στην προσπάθειά τους να επιτύχουν ο καθένας μία κατάσταση λύτρωσης για τον εαυτό τους, προσπαθούν με διαφορετικό τρόπο, σκοπό και νοοτροπία να προσεγγίσουν το πρόβλημα της Κάριν, καταλήγοντας να πληγώνουν άθελά τους, αρχικά, ο ένας τον άλλον και, τελικά, να συνειδητοποιούν ότι αδυνατούν να κάνουν οτιδήποτε για την κατάστασή αυτή, που τους επηρεάζει περισσότερο από όσο νομίζουν και έτσι να ανακαλύψουν βίαια πτυχές των άλλων και των εαυτών τους, που έκρυβαν για καιρό πίσω από την άλλοτε ανιδιοτελή, άλλοτε επιβαλλόμενη και άλλοτε γνήσια αγάπη τους για την Κάριν. Η Κάριν, από την άλλη, ο πιο βασανισμένος, πλην, όμως δυνατός χαρακτήρας από όλους, προσπαθεί πραγματικά να έρθει σε μία συμφωνία με την φύση των πραγμάτων, είτε αυτά είναι όπως της λένε οι υπόλοιποι, είτε είναι όπως της τα υπαγορεύει ένας αραχνόμορφος θεός, που τη στοιχειώνει.

Χρησιμοποιώντας, ο Bergman μια ειδυλλιακή παραθαλάσσια τοποθεσία και ένα αφαιρετικό οικιακό σκηνικό, φέρνει στο πανί την αλλόκοτη αυτή ιστορία, πετυχαίνοντας τις καλύτερες δυνατές των ερμηνειών από τους πρωταγωνιστές του. Η Harriet Andersson, φέρνει εις πέρας έναν τρομερά δύσκολο ρόλο, με ψυχικές μεταπτώσεις και ανατροπές και καταφέρνει να ενσαρκώσει τον χαρακτήρα της Κάριν με τρόπο ανατριχιαστικό, ενώ ο Max Von Sydow, αποδεικνύει άλλη μια φορά την φήμη του ως ένας από τους καλύτερους ηθοποιούς όλων των εποχών. Οι Gunnar Bjoernstrand και Lars Passgaerd συμπληρώνουν ιδανικά, με αποκορύφωμά τους την τελική σκηνή του απολογισμού και της μεταξύ τους αποκάλυψης.

Ο Ingmar Bergman σε συνεργασία με τον θρυλικό πλέον Sven Nykvist στην διεύθυνση της φωτογραφίας και υπό το πέπλο ενός τραγικού βιολοντσέλου που ερμηνεύει μουσική του Bach, παρέδωσε το 1961 ένα απλό στη δομή και, όμως, τόσο βαθύ και πολύπλοκο σε νόημα, λόγο και χαρακτήρες δράμα, που δικαίως του χάρισε το Όσκαρ καλύτερης ξένης ταινίας και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του. Με άψογη σκηνοθετική ματιά, καταπληκτική φωτογραφία, αριστοτεχνικές ερμηνείες και ένα τραγικά καθαρτικό σενάριο, το «Μέσα από το σπασμένο καθρέφτη» δικαίως και εύκολα μπορεί να λάβει τον τίτλο του αριστουργήματος!

Βαθμολογία: 9,5/10

Στέφανος Πρόκος

http://www.cine.gr/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s