Η Δημουλά που αγαπούν να μισούν | Ο στερεοτυπικός λόγος της Κικής Δημουλά | Γιάννης Μπασκόζος, Πέτρος Παπασαραντόπουλος

kikidimoula 1

Η Δημουλά που αγαπούν να μισούν

Μπασκόζος Γιάννης 11.5.2013

Όταν είσαι δημόσιο πρόσωπο είναι εύκολο να τεθείς στο στόχαστρο του κοινού. Πόσο μάλλον αν είσαι η ποιήτρια Κική Δημουλά, πρόσωπο με πολλούς θαυμαστές/στριες και πολλούς φανατικούς αρνητές της.

Η Κική Δημουλά πήγε πρόσφατα σε μια εκδήλωση για την γειτονιά της, την Κυψέλη, και είπε ωραίες και νοσταλγικές λέξεις για το πόσο δεμένη είναι με την Κυψέλη, πόσο αγαπητοί είναι οι χώροι και οι άνθρωποι της.

Σε μια αποστροφή του λόγου της αναφέρθηκε και στα σημερινά προβλήματα, κυρίως την εγκληματικότητα και την παραβατικότητα που εν πολλοίς την γνωρίζουμε όλοι μας. Κάποια στιγμή αναρωτήθηκε : Θα πει κανείς, δεν έβλεπα τις παραμορφώσεις; Και συνέχισε : «Σας λέω ένα πάρα πολύ συγκεκριμένο πράγμα: Πυθίας 42 ήταν το πατρικό μου όπου ζει σε ένα διαμέρισμα η αδελφή μου. Δύο φορές την πήγαν στο νοσοκομείο, δύο φορές την παραμόρφωσε ένας έξω από το σπίτι διότι δεν έβρισκε τα κλειδιά για να μπει μέσα…Την πρώτη φορά και εκείνη και τον άνδρα της επί δύο ώρες τους έκλεισαν το στόμα, τους έκλεισαν στο μπάνιο και έκλεβαν το σπίτι ανενόχλητοι. Περιορισμένα περιστατικά ναι αλλά ο φόβος είναι απεριόριστος. Δεν θέλω να πω ότι οι ξένοι της Κυψέλης είναι και ληστές. Πάντως εάν πάει κανείς στην πλατεία της Κυψέλης, δεν έχει χώρο να πατήσει. Στα δε παγκάκια κάθονται άνθρωποι ξένοι – πολύ φυσικό βέβαια πώς να περάσουν την ώρα τους – και παίζουν κάτι δικά τους χαρτιά και με χαρτάκια γεμίζει ο τόπος».

Αυτό το τμήμα της ομιλίας της μεταφέρθηκε ως εξής σε στήλη καθημερινής εφημερίδας : «περιμέναμε ν’ ακούσουμε κάτι ωραίο και αξέχαστο από τα χείλη πνευματικών ανθρώπων. Και τι είπε η ποιήτρια; Ότι δεν αντέχει τους μετανάστες στην Κυψέλη, τόσοι πολλοί που είναι, πιάνουν και τα παγκάκια, δεν βρίσκεις να καθίσεις στην πλατεία, άσε που κλέβουν και φοβάται να βγει από το σπίτι της, α-πα-πα! χάλια. Εντάξει δεν χρειαζόταν να είσαι διακεκριμένη ποιήτρια για να πεις τέτοια. Τα λένε κάθε μέρα γριές στο τρόλεϊ για να πιάσουν κουβέντα».

Η αποστροφή διαδόθηκε αστραπιαία στο διαδίκτυο κι έγινε «ρατσιστικό παραλήρημα της Κικής Δημουλά». Εφημερίδες που δεν γράφουν ποτέ μια παράγραφο για ποιητές διέρρηξαν τα ιμάτια τους λέγοντας «πω, πω είναι δυνατόν μια ποιήτρια να λέει τέτοια πράγματα. «Δημοσιογράφοι» που φρόντισαν να πουν προηγουμένως «δεν γνωρίζω τα ποιήματά της» την κατακεραύνωσαν για το «ρατσιστικό της παραλήρημα» κ.τ.λ. Αυτόπτες ακροατές της συζήτησης μου μετέφεραν ότι δεν υπήρξε ίχνος ρατσιστικής σκέψης της ποιήτριας , ίσα – ίσα που ξεχείλιζε η αγάπη για τη γειτονιά της απλώς δεν θέλησε να κλείσει τα μάτια σε αυτά που συμβαίνουν. Εξάλλου όλη η συζήτηση δημοσιεύεται σήμερα απομαγνητοφωνημένη στα ΝΕΑonline και όπου καταδεικνύεται ότι τίποτα από αυτά που γράφτηκαν δεν είναι αλήθεια και ότι η πρώτη συντάκτρια της είδησης υπερέβαλε εαυτόν συλλέγοντας στοιχεία από μια ομιλία και ερμηνεύοντας τα κατά τα δικά της ιδεολογικά κριτήρια.

Δεν είναι όμως τυχαία αυτή η συμπεριφορά απέναντι στην ποιήτρια. Είναι μια γενικευμένη άποψη της «αριστερής» αντίληψης που λέει: δεν μιλάμε για την παραβατικότητα των ξένων για να μη θίξουμε το ανθρωπιστικό πρόβλημα. Είναι η άποψη που κρύβει τα προβλήματα κάτω από το χαλί και δεν βλέπει ότι δεν υπάρχει άσπρο- μαύρο αλλά οι πολλαπλές αποχρώσεις του γκρι. Είναι η άποψη του ΣΥΡΙΖΑ «όλοι οι μετανάστες να πάρουν υπηκοότητα». Η άποψη, που θέλει να αγνοεί ότι η κρίση ενισχύει την εγκληματικότητα, ιδιαίτερα στα στρώματα εκείνα που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα. Η άποψη που έφερε τους χρυσαυγίτες στο 10% ακριβώς γιατί οι αριστεροί αρνήθηκαν το πρόβλημα.

Επιπλέον η Κική Δημουλά έχει τη χάρη να τραβάει την αρνητική δημοσιότητα σαν μαγνήτης. Είναι ο ποιητικός φθόνος, είναι η φήμη ότι θα γίνει κάποια στιγμή το επόμενο ελληνικό Νόμπελ (η ίδια γελάει όταν της το λένε), είναι η άποψη που θέλει τα ποιήματά της να είναι μόνον για γυναίκες; Ποιος ξέρει; Το σίγουρο είναι ότι οι κατά καιρούς επιθέσεις εναντίον της δεν τιμούν τους αρνητές της.

http://www.tovima.gr/

Ο στερεοτυπικός λόγος της Κικής Δημουλά

Πέτρος Παπασαραντόπουλος, 11/05/2013

Οι δηλώσεις της ποιήτριας Κικής Δημουλά στην εκδήλωση των Atenistas, στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης, σχετικά με τους μετανάστες, προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων που αποκάλυψαν μια επίμονη παθολογία του δημόσιου λόγου. Πρόκειται για την αστόχαστη κατηγοριοποίηση σε άσπρο και μαύρο, ξεχνώντας ότι υπάρχουν και οι αποχρώσεις, που κάνουν τη διαφορά.

Τα όσα είπε η κ. Δημουλά, διαβάζοντας το πλήρες κείμενο, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ρατσιστικός λόγος. Πρόκειται για την περιγραφή βιωμάτων ενός έμφοβου ανθρώπου, που είδε τη γειτονιά της να αλλάζει δραματικά τα τελευταία χρόνια. Είναι η περιγραφή ενός τρομοκρατημένου ανθρώπου, που είδε τον ζωτικό του χώρο να μετασχηματίζεται σε εστία ανομίας, τους συγγενείς του να ληστεύονται και την ατομική του ακεραιότητα να κινδυνεύει από την ανεξέλεγκτη εισροή μεταναστών.

Τα στερεότυπα ως γενικεύσεις

Όμως, μέσα σε αυτήn την περιγραφή μιας ζοφερής κατάστασης, εύκολα μπορεί να διακρίνει κανείς εμφωλευμένα στερεότυπα ξενοφοβίας. Χαρακτηριστικές φράσεις: «… κινδυνεύουν οι ντόπιοι από κλοπές φοβερές ακόμη και στον δρόμο» (δηλαδή οι ξένοι που μένουν στην Κυψέλη και έχουν ριζώσει στην Ελλάδα δεν κινδυνεύουν;), «… πάντως, εάν πάει κανείς στην πλατεία της Κυψέλης, δεν έχει χώρο να πατήσει, στα δε παγκάκια κάθονται άνθρωποι ξένοι» (είναι κακό που κάθονται ξένοι στα παγκάκια;), «… κάπως πρέπει να μοιραστούν οι χώροι» (ανατριχιαστική και απαράδεκτη άποψη). Μακάρι να ήταν λεκτικές αστοχίες και όχι διατύπωση μιας ενδόμυχης ξενοφοβίας. Το πιο πιθανό είναι να πρόκειται για τυπικά δείγματα ενός λόγου που κυριαρχεί στην Ελλάδα της κρίσης, του στερεοτυπικού λόγου.

Όμως, τι είναι τα στερεότυπα; Η Maria Todorova τα ορίζει με εξαιρετική ακρίβεια: «Τα στερεότυπα (είτε θετικά είτε αρνητικά), πολύ συχνά βασίζονται σε πραγματικά χαρακτηριστικά, τα οποία μπορεί ο καθένας να διαπιστώσει. Αυτό που αμφισβητώ εγώ, δεν είναι το περιεχόμενο αυτών των χαρακτηριστικών, αλλά η θέση τους και η λειτουργία τους ως στερεοτύπων, δηλαδή οι υπερβολικές και πάγιες γενικεύσεις που γίνονται στη βάση ατομικών ή ομαδικών χαρακτηριστικών (αν και αληθινών) και η εν συνεχεία χρησιμοποίηση αυτών των χαρακτηριστικών για ατομικές ή ομαδικές πράξεις… Με δυο λόγια, δεν με προβληματίζει το περιεχόμενο, αλλά η σύνταξη.»

Έχουν περάσει 90 χρόνια από τότε που ο Walter Lippman πρότεινε την έννοια του στερεοτύπου, προκειμένου να εξηγήσει τη διαδικασία διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. Τα στερεότυπα έχουν στις περισσότερες περιπτώσεις κάποια σχέση με την πραγματικότητα. Το πρόβλημα είναι ότι η γενίκευση, ή η σύνταξη σε διαφορετικά συμφραζόμενα, δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα, ανεξάρτητη από το περιεχόμενο του στερεότυπου.

Το κακό με όσα αναφέρθηκαν προηγουμένως, είναι ότι δεν πρόκειται για καταφανή ψεύδη. Περιέχουν και κάποιες αλήθειες, τις οποίες αναμιγνύουν με δοξασίες και προκαταλήψεις, γενικεύοντας και απλοποιώντας, για να καταλήξουν σε αυθαίρετα συμπεράσματα.

Με τα λόγια της Maria Todorova, «… τα στερεότυπα περιορίζουν την πολύπλοκη και διαρκώς μεταλλασσόμενη πραγματικότητα, μέσα σε έναν ζουρλομανδύα (με όλες τις ιατρικές και τιμωρητικές προεκτάσεις που ενέχει αυτή η μεταφορά)».

Το χειρότερο απ’ όλα είναι ότι αυτά τα στερεότυπα, ειπωμένα από μια γνωστή ποιήτρια, φωλιάζουν υποσυνείδητα στον «κοινό νου», στην απλοϊκή πρόσληψη της πραγματικότητας που χαρακτηρίζει τον «μέσο άνθρωπο» και αποκτούν υλική δύναμη ως «κοινή γνώμη», την οποία πάντοτε παίρνουν υπόψη τους οι πολιτικοί όταν καλούνται να λάβουν αποφάσεις. Τα στερεότυπα είναι ο προνομιακός βιότοπος για την εδραίωση του λαϊκισμού, του πολιτικού εξτρεμισμού, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την αντιμετώπιση των φαινομένων αυτών ως κοινοτοπίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Χρυσή Αυγή έσπευσε να επικροτήσει τις απόψεις της Κικής Δημουλά, δηλώνοντας ότι «Όποιος λέει το αυτονόητο και την αλήθεια στην Ελλάδα, ότι η Πατρίδα μας στενάζει υπό τις ορδές των εκατομμυρίων λαθρομεταναστών, γίνεται αυτόματα ρατσιστής και ξενοφοβικός. Αυτοί όμως που πετούν λάσπη κατά των απηυδισμένων Ελλήνων μένουν στις… ασφαλείς συνοικίες της Εκάλης και του Ψυχικού και έχουν συνήθως συμφέροντα από την παραμονή των λαθρομεταναστών στην Ελλάδα (βλέπε Μανωλάδα). Δυστυχώς όμως, γι’ αυτούς ο κόσμος έχει μάτια και βλέπει και νου και κατανοεί…»

Αυτή τη διάσταση πιστεύω ότι θέλησε να αναδείξει η γνωστή δημοσιογράφος Άννα Δαμιανίδη, με ένα εξαιρετικό κείμενό της στην Εφημερίδα των Συντακτών, με τίτλο «Η κοινοτοπία του ρατσιστικού λόγου». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι «Οι λέξεις καρφώνονται σαν πρόκες» και γι’ αυτόν τον λόγο δεν πρέπει να τις χρησιμοποιούμε αστόχαστα, ιδίως οι πνευματικοί άνθρωποι που έχουν υποχρέωση να αρθρώσουν έναν λόγο διαφορετικό από εκείνον των απλών διαπιστώσεων.

Η ανθρωποφαγία του «αντιρατσισμού»

Αυτή η προσέγγιση δεν έχει καμία σχέση με την ανθρωποφαγία μιας ορισμένης Αριστεράς και των politically correct που έχουν αναγάγει τον «αντιρατσισμό» σε κενή περιεχομένου ρητορεία. Το να κλείνουμε τα μάτια μας στη δραματική πραγματικότητα και να καταγγέλλουμε ως ρατσιστές όσους περιγράφουν το πώς τη βιώνουν, όπως κάνουν οι «αντιρατσιστές», είναι τραγικό. Αυτή η παθολογία έγινε φανερή στην περίπτωση των δηλώσεων Δημουλά, με μια σειρά κειμένων που την εγκαλούσαν για ρατσισμό. Οι «αντιρατσιστές» δεν αντιλαμβάνονται ότι η συλλήβδην καταδίκη όσων σκέπτονται και εκφράζονται στερεοτυπικά, έχει τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιδιώκουν. Αντί να αποδομήσουν τη στερεοτυπική σκέψη, την ενοχοποιούν και τη στέλνουν με συστημένη επιστολή στον πολιτικό εξτρεμισμό.

Πρέπει να βρούμε τη λεπτή γραμμή που χωρίζει τον φόβο από την ξενοφοβία και να στοχαστούμε διαφορετικά. Πρέπει ως κοινωνία να πάψουμε να λειτουργούμε στον αστερισμό του ασπρόμαυρου. Πρέπει να ανακαλύψουμε ξανά τις αποχρώσεις. Ρατσιστικός ρόλος και στερεοτυπικές αντιλήψεις δεν είναι το ίδιο πράγμα, άσχετα εάν λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία. Εάν πείσουμε τον «κοινό νου» ότι οι μετανάστες δεν είναι συνώνυμο του εγκληματία και ότι οι αυτόχθονες Έλληνες δεν είναι ο περιούσιος λαός, θα έχουμε αφαιρέσει από τα στερεότυπα τη σύνταξη, δηλαδή τις γενικεύσεις. Τότε θα έχουμε επιφέρει ένα σημαντικό πλήγμα στον ρατσισμό, ξεραίνοντας τον βιότοπο που τον παράγει, κάτι που οι «αντιρατσιστές» δεν θα μπορέσουν ποτέ να πετύχουν.

*Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Μύθοι και Στερεότυπα της Ελληνικής Κρίσης».

http://www.metarithmisi.gr/

One comment

  1. Στερεοτυπικα ειναι αυτα που ειπε η Δημουλα η αυτα που λενε οι αριστεροι για ολα τα θεματα και ιδιαιτερα για το ρατσισμο; Μηπως εχουν καμια ευλυγισια η ευελιξια η ορθολογισμο στις αποψεις τουςκαι δεν το παρατηρησα; Και ποια ειναι αυτη η Αννα ‘καπως’ που κρινει και καταδικαζειζωντανευοντας τα λαικαδικαστηρια; Ειναι ενα ΤΙΠΟΤΑ που δεν την ξερει ουτε ο θυρωρος της πολυκατοικιας της. Ειναι και αυτη ενα απο τα αριστεροφασιστοειδη που δημιουργησε ο Αντρεας και μας δικτατορευαν 30 χρονια και ετσι φτασαμε εδω που φτασαμε.
    Και ολα αυτα που λεω δεν ειναι στερεοτυπικα αλλα η γυμνη πραγματικοτητα
    Ηλθε ο καιρος νομιζουμε οι αστοι δημοκρατες να παρουμε τη καταστα ση στα χερια μας μπας και σωσουμε α υτη τη χωρα. Απο τις Αννες και τους Καιαφες.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.