ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΔΗΜΑΡΧΟ Αθηναίων Γιώργο Καμίνη για τα νέα λουκέτα ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΩΣΗ ΧΩΡΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

kaminis

Ένωση Χώρων Πολιτισμού Αθήνας

Προς το Δήμαρχο Αθηναίων
Γιώργο Καμίνη

Δευτέρα, 27 Μαΐου 2013

Αξιότιμε κύριε Δήμαρχε,

Ενάμιση μήνα μετά από τις προγραμματισμένες σφραγίσεις θεάτρων και πολιτιστικών χώρων από τη Διεύθυνση Εμπορίου και Ανάπτυξης του Δήμου Αθηναίων βρισκόμαστε αντιμέτωποι εκ νέου με μια επερχόμενη μαζική σφράγιση αυτών των χώρων. Όσο και να έχουν προχωρήσει οι διαδικασίες για ένα νέο, εκσυγχρονισμένο νομοθετικό πλαίσιο, δεν υπάρχει καμιά εγγύηση για το πότε αυτό θα είναι έτοιμο να προταθεί, να ψηφιστεί στη Βουλή και να τεθεί σε ισχύ. Είναι σχεδόν βέβαιο πως στις αρχές του Ιουλίου θα βρισκόμαστε στο ίδιο σημείο απ’ όπου ξεκινήσαμε. Θεωρούμε, ως εκ τούτου, επιτακτική την άμεση και ανοιχτή επικοινωνία μας σε σχέση με τη διασφάλιση της καλλιτεχνικής δημιουργίας στην πόλη μας.

Είναι αδιανόητο το γεγονός ότι, ενώ από τις αρχές του Απρίλη συζητάμε στο ίδιο τραπέζι, συνεχίζουν να παραδίδονται νέα χαρτιά σφράγισης, ακόμα και σε θέατρα που είναι καθ’ όλα νόμιμα, επειδή οι υπενοικιαστές τους κόβουν δικά τους, θεωρημένα και καθ’ όλα νόμιμα εισιτήρια! Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η πολιτική του λουκέτου μοιάζει όντως με έναν πόλεμο κατά της θεατρικής τέχνης και όχι με έναν αγώνα για την ασφάλεια των πολιτών, όπως ο Δήμος ισχυρίζεται.

Άλλωστε , είναι θλιβερή η πολιτική που βασίζεται στην απειλή του λουκέτου, ενώ θα μπορούσε το θέμα εξ’ αρχής να είχε αντιμετωπιστεί με συνεργασία και ελέχγους οι οποίοι θα είχαν όντως την πρόθεση να μας βοηθήσουν να μην είμαστε στο κενό του νόμου και όχι να κλείσουμε. Και κυρίως με ελέγχους που θα σέβονται τη νόμιμη λειτουργία κάποιων χώρων που πληρούν τις προϋποθέσεις χώρου συνάθροισης και έχουν εξασφαλίσει άδειες λειτουργίας, κι ας μην είναι αυτές άδειες θεάτρου. Κανένας νόμος πουθενά στον κόσμο δεν απαγορεύει τη διεξαγωγή θεατρικού δρώμενου σε χώρο που δεν είναι θέατρο.

Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της 4ης Απριλίου για την αναστολή των σφραγίσεων για τρεις μήνες τονίστηκε, κι από εσάς τον ίδιο, πως πάρθηκε προκειμένου να υπάρξει χρόνος να εκσυγχρονιστεί το πεπαλαιωμένο νομοθετικό πλαίσιο που αφήνει πολλές σύγχρονες πρωτοβουλίες καλλιτεχνών στο κενό του νόμου. Πριν από λίγες ημέρες, οι θιχθέντες χώροι έλαβαν νέα χαρτιά σφράγισης που επιβεβαιώνουν την αναβολή της σφράγισής τους αλλά δεν τους προστατεύουν επ’ ουδενί από την περίπτωση πρόωρης διακοπής της λειτουργίας τους, δηλαδή την σφράγιση προτού δημιουργηθεί νέο νομοθετικό πλαίσιο.

Θυμίζουμε ότι εμείς οι ίδιοι ζητήσαμε να μας γίνουν ουσιαστικοί έλεγχοι που να εντοπίσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε προκειμένου να δοθούν ουσιαστικές λύσεις για την ασφάλεια των θεατών και των εργαζόμενων σε αυτούς τους χώρους. Όμως, απ΄ ό, τι φαίνεται, κανένα ελεγκτικό όργανο δε δέχεται να αναλάβει την ευθύνη της αυτοψίας των χώρων μας ούτε την ευθύνη να κλείσουν τώρα χώροι που ορίζονται ως “άκρως επικίνδυνοι”. Όσο για τους “τυπικούς” ελέγχους από τη Δημοτική Αστυνομία, οι οποίοι επαναλαμβάνονται αδιάκοπα ακόμα και στους ίδιους χώρους οι οποίοι έχουν ελεγχθεί, το μόνο που αποκαλύπτουν είναι η άγνοια της Δημοτικής Αρχής και η έλλειψη συντονισμού ως προς τις λύσεις που μπορούν να υπάρξουν στο πρόβλημα.

Θεωρούμε πιο επιτακτική την ολοκλήρωση της πρότασης για ένα νέο νομοσχέδιο περί θεάτρων, ένα νομοσχέδιο που δεν θα αφήνει χώρους ή δημιουργούς στο κενό του νόμου. Θεωρούμε απαραίτητη την κατάργηση του Αναγκαστικού Νόμου του 1937 και τη δημιουργία μιας νέας πρότασης που δε θα χρειάζεται αναθεώρηση σε 5 χρόνια. Λέμε όχι σε ένα νόμο που θα βασίζεται στη συρραφή παλιότερων διατάξεων.
Η Διεύθυνση Εμπορίου και Ανάπτυξης του Δήμου τοποθετήθηκε πρόσφατα πάνω στο θέμα λαμβάνοντας σοβαρά υπ όψιν τις προτάσεις μας. Αντί λοιπόν να σφραγιστούν χώροι αυθαίρετα και με υποκειμενικά κριτήρια, γιατί δεν επικεντρώνετε την προσοχή σας στο νέο νομοσχέδιο; Αφού ο Δήμος Αθηναίων υπόμεινε τη παρούσα κατάσταση για δεκαετίες, οφείλει να αναλάβει την ευθύνη του και να δώσει ένα χρονικό περιθώριο ακόμα προκειμένου να γίνει σωστή δουλειά στη νομοθεσία αλλά και στην προσαρμογή των χώρων στα νέα κριτήρια που θα δημιουργηθούν.

Τέλος, αισθανόμαστε ακρωτηριασμένοι όταν ακούμε για διοργανώσεις Φεστιβάλ για νέες ομάδες από το Δήμο Αθηναίων όταν ο Δήμος στην πραγματικότητα δεν δημιουργεί αλλά αφαιρεί ευκαιρίες απ’ τους νέους ανθρώπους να εκφραστούν. Διότι οι νέες ομάδες φιλοξενούνται κατά κανόνα στους χώρους τους οποίους εσείς σφραγίζετε. Όσες ετήσιες διοργανώσεις και να δημιουργηθούν δεν θα είναι τίποτα παραπάνω από μια ευκαιρία έκφρασης μέσα σε πολύ συγκεκριμένα πλαίσια χρόνου και μέσων. Οι νέοι δημιουργοί γνωρίζουν πολύ καλά πως η ανάγκη είναι μητέρα της εφεύρεσης και αξίζουν να έχουν επιλογές για το πώς και πού θα υλοποιούν τις καλλιτεχνικές τους προτάσεις.

Βασιζόμαστε στην ουσιαστική αντίδρασή σας στην απειλή των σφραγίσεων και στην εξασφάλιση της επιβίωσης του πολιτιστικού χάρτη της πόλης μας και θα συνεχίσουμε να αγωνιζόμαστε για αυτό μέχρι να βρεθεί λύση.

Με εκτίμηση,

Ένωση Χώρων Πολιτισμού

 

Αρχικές προτάσεις και τοποθετήσεις της Ένωσης Μη Κερδοσκοπικών Θιάσων και της Ένωσης Χώρων Πολιτισμού

Στοιχεία επικοινωνίας
Θέμελης Γλυνάτσης
Τηλ.: 6939 163425
Email: tglynatsis@gmail.com

Η Επιτροπή για τα θέατρα που οργάνωσε ο Δήμος Αθηναίων πρέπει αρχικά να καθορίσει δυο αλληλένδετες παραμέτρους ως την πλατφόρμα εργασίας της. Πρώτον, πρέπει επιτακτικά να αναδιαμορφώσει και να εκσυγχρονίσει τον ισχύοντα νόμο περί θεάτρων, που αποδείχτηκε πεπαλαιωμένος και ανίκανος να ανταποκριθεί τόσο στις καινούργιες καλλιτεχνικές τάσεις της πόλης, όσο και στην πολεοδομική ανάπτυξή της. Δεύτερον, η Επιτροπή πρέπει να καταγράψει, να διαφυλάξει και να προβάλλει πάση θυσία την πολιτιστική οικολογία που έχει αναπτυχθεί την τελευταία δεκαετία στην Αθήνα. Μέσα σε αυτό το διάστημα, η Αθήνα έγινε μάρτυρας μιας αργής, αλλά σταθερής απόσχισης από κεντρικές και παραδοσιακές εστίες πολιτισμού και της διαμόρφωσης ενός πολιτιστικού χάρτη αντάξιου σημαντικών Ευρωπαϊκών δικτύων πολιτιστικών χώρων. Μέσω της αναδιαμόρφωσης του νόμου και της συστηματικής υποστήριξης αυτής της νέας πολιτιστικής οικολογίας, ο Δήμος έχει την ευκαιρία να προτείνει μια σύγχρονη και ρηξικέλευθη εικόνα της Αθήνας που θα κινητοποιήσει τόσο τους κατοίκους της πρωτεύουσας να ανακαλύψουν εκ νέου το πολιτιστικό φάσμα της πόλης τους, όσο και τους επισκέπτες από το εξωτερικό, που θα έχουν την ευκαιρία να περιπλανηθούν σε ένα μοναδικό τοπίο δημιουργίας και καλλιτεχνικής έκφρασης.

Ι. «Εναλλακτικοί χώροι»: μια μικρή ανασκόπηση

Η αποδόμηση του θεατρικού χάρτη μεγάλων αστικών πόλεων ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η δραματουργική παραγωγή δεν απαιτούσε μόνο καινούργιες αισθητικές παραμέτρους αλλά και καινούργιους χώρους παράστασης. Η ανάπτυξη εναλλακτικών παραστασιακών χώρων δεν ήταν αποτέλεσμα μόνο οικονομικών δυσχερειών ή της ψυχρής υποδοχής του πειραματικού θεάτρου από τις θεσμικές σκηνές της εποχής. Ήταν μια συνειδητή επιλογή καλλιτεχνών να αποκοπούν από ένα μονολιθικό σύστημα προώθησης των τεχνών και να εξερευνήσουν διαφορετικές χωροθετήσεις που ζητούσε η σύγχρονη θεατρική γραφή και σκηνοθεσία.
Το καλύτερο παράδειγμα δημιουργίας ενός τέτοιου χώρου είναι το Intima Teatern (χρ. ίδρυσης 1907) στη Σουηδία από τον διάσημο συγγραφέα Αύγουστο Στρίντμπεργκ. Ο Σουηδός συγγραφέας αποτόλμησε την κατασκευή ενός θεατρικού χώρου με χωρητικότητα 160 ατόμων και μια σκηνή μόλις 24τμ, ενώ η τυπική θεατρική αρχιτεκτονική της εποχής υποδείκνυε μεγαλοπρεπείς εγκαταστάσεις με χωρητικότητα άνω των 500 θεατών. Ο Στρίντμπεργκ θεωρούσε πως η νέα αυτή προσέγγιση στη θεατρική αρχιτεκτονική ανταποκρινόταν καλύτερα στις αισθητικές του αναζητήσεις, και πως προκαλούσε τη δημιουργία μιας νέας θεατρικής γλώσσας, τόσο σε επίπεδο κειμένου όσο και σε επίπεδο σκηνοθεσίας, γεγονός που τον ώθησε να συνθέσει τα πιο ενδιαφέροντα και επαναστατικά κείμενα της ύστερης περιόδου του: τα έργα δωματίου.
Το Intima Teatern ήταν η αφετηρία για την συστηματική υπονόμευση των κλασσικών θεατρικών σκηνών μέσα στον εικοστό αιώνα. Η πειραματική σκηνή έβγαινε σιγά-σιγά από το περιθώριο και δημιουργούσε καινούργιες εστίες πολιτισμού που ανταποκρίνονταν στις αισθητικές και ιδεολογικές της προϋποθέσεις. Η έκρηξη της νέας αυτής πολιτιστικής τάσης πραγματοποιήθηκε στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 στην Ευρώπη και στην Αμερική, όπου οι καλλιτέχνες, ωθούμενοι από τις ιδέες τους και τη δεινή οικονομική τους κατάσταση, μετανάστευσαν σε χώρους που ενώ σήμερα φαντάζουν οικείοι, στην εποχή τους ήταν τουλάχιστον εξεζητημένοι.
Για παράδειγμα, το 1970 στη Νέα Υόρκη, μια κολεκτίβα καλλιτεχνών του θεάτρου ίδρυσαν το Performance Garage σε ένα γκαράζ, σε μια τότε νεκρή περιοχή της πόλης. Με αυτοσχέδια καθίσματα που εκτείνονταν τόσο κατά μήκος όσο και κατά ύψος του χώρου, η κολεκτίβα The Performance Group, και μετά από λίγα χρόνια η διάσημη ομάδα The Wooster Group, εν ενεργεία ακόμα, παρουσίασε παραστάσεις που οριοθέτησαν την πειραματική σκηνή παγκοσμίως και πρότειναν μια καινούργια πολιτιστική χαρτογράφηση για την πόλη τους. Το παράδειγμά τους ακολούθησαν πολλοί καλλιτέχνες σε Αμερική και Ευρώπη.
Τα δυο αυτά παραδείγματα είναι ενδεικτικά της τάσης του παγκόσμιου θεάτρου να ανακαλύψει νέους χώρους δημιουργίας που εξυπηρετούσαν πρωτίστως τα καινούργια καλλιτεχνικά οράματα, αλλά ταυτόχρονα διευκόλυναν την ανάπτυξη ομάδων, συνεργασιών και καλλιτεχνικών κοινοτήτων που άλλαξαν άρδην τόσο την εικόνα των παραστασιακών τεχνών, όσο και την εικόνα των πόλεων, προκαλώντας το κοινό να παρακολουθήσει θεάματα σε περιοχές που υπό κανονικές συνθήκες δεν θα επισκεπτόταν. Με άλλα λόγια, η άνθιση των χώρων αυτών έχει πολιτιστική και κοινωνική σημασία, καθώς μέσω της τέχνης, αναδιατυπώνεται ο χάρτης μιας πόλης.

ΙΙ. Ο ισχύων νόμος και μερικές αρχικές προτάσεις για την αναδιαμόρφωσή του

Ο ισχύων νόμος στην Ελλάδα για τα θέατρα, που έχει ως αφετηρία τον νόμο του 1937 (Α.Ν. 446/37), είναι εμφανώς ξεπερασμένος. Όχι μόνο δεν λαμβάνει υπ’ όψη του τις νέες καλλιτεχνικές τάσεις που έχουν αλλάξει ριζικά την θεατρική αρχιτεκτονική σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά προτάσσει χωροθετικές διατάξεις που δεν άπτονται της οικοδομικής πραγματικότητας της Αθήνας. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο σκηνοθέτης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Θεάτρου του Νέου Κόσμου Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία»,

«Βεβαίως υπάρχει ζήτημα, αλλά το βασικό ζήτημα υπάρχει στο νόμο για τα θέατρα. Είναι εντελώς ξεπερασμένος. Με το νόμο αυτό είμαστε όλοι παράνομοι. Δεν υπάρχει θέατρο που να μην έχει μια μικρή παρανομία, σε εισαγωγικά, με βάση το αλλοπρόσαλλο πλαίσιο των αλλαγών και των μικροαλλαγών…1»

Συνεπώς, βασική προϋπόθεση του καινούργιου νόμου για τα θέατρα και τους χώρους πολιτισμού είναι η εναρμόνισή του με την πραγματικότητα της Αθήνας του σήμερα, και όχι η συρρίκνωση του θεατρικού τοπίου μέσω διατάξεων που δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες καλλιτεχνικές απαιτήσεις, και στο δικαίωμα επιλογής του κοινού.

Επίσης, στόχος δεν είναι η σφράγιση θεάτρων και χώρων πολιτισμού, αλλά η παρέμβαση και οι ρεαλιστικές συστάσεις εκ μέρους των αρμόδιων αρχών ώστε να καλυτερεύσουν οι συνθήκες των χώρων αυτών.

Οι αρχικές προτάσεις για την έναρξης μιας εκ βαθέων έρευνας για την αναδιαμόρφωση του νομικού πλαισίου και της διαφύλαξης της σύγχρονης πολιτιστικής οικολογίας της Αθήνας έχουν ως εξής:

Ενδελεχής καταγραφή όλων των χώρων που φιλοξενούν παραστάσεις (θέατρα, πολυχώροι, χώροι πολιτισμού, residency centers, bar theatres κ.α.) για να διαπιστώσουμε το υλικό και τον διαμορφωμένο πολιτιστικό χάρτη της πρωτεύουσας.

Διαχωρισμός χώρων με βάση τη χωρητικότητα και δημιουργία ανάλογων αδειών (π.χ. χώροι που φιλοξενούν 50 – 100 άτομα, 101 – 150 άτομα, 151 – 200 άτομα κτλ). Για χώρους με χαμηλό αριθμό θεατών να απλοποιηθεί η διαδικασία αδειοδότησης ή να μην υπάρχει άδεια.

Δημιουργία νομοθετικού πλαισίου ανεξάρτητου από αυτό των θεάτρων για πολυχώρους και χώρους πολιτισμού που επιθυμούν να φιλοξενούν θεατρικές παραστάσεις στον προγραμματισμό τους. Κατασκευή αδειδοτικού πλαισίου που θα καλύπτει ποικίλες μορφές τέχνης για χώρους που περιλαμβάνουν στον προγραμματισμό τους διαφορετικές εκδηλώσεις (άδεια παράστασης, άδεια μουσικής κτλ).

Διαμόρφωση συγκεκριμένων, αλλά ταυτόχρονα ευέλικτων κανονισμών ασφαλείας που θα παίρνουν υπ’ όψη τους τις συγκεκριμένες ανάγκες του εκάστοτε χώρου και τις αλλαγές στο οικοδομικό και πολεοδομικό προφίλ της Αθήνας. Εν δυνάμει θα μπορούσε να κατασκευαστεί ένας αλγόριθμος που θα λαμβάνει υπ’ όψη το εμβαδό και τις ιδιαιτερότητες του χώρου (σκάλες, διάσταση και αριθμό εξόδων, έτος κατασκευής της οικοδομής κ.α.) και να προσφέρει άμεσα τα χαρακτηριστικά ενεργητικής και παθητικής πυρασφαλείας που χρειάζεται ο εκάστοτε χώρος.

Νομιμοποίηση των υπόγειων χώρων πολιτισμού με ένταξή τους στα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος υπό την προϋπόθεση να τηρείται ανώτατος αριθμός θεατών [π.χ. 70 άτομα] και συγκεκριμένοι όροι ασφάλειας.

Διευκόλυνση των υπαρχόντων χώρων να αποκτήσουν την άδεια που αρμόζει στην εκάστοτε περίπτωση από τις υπηρεσίες του Δήμου.

Οι όροι ασφάλειας να ανταποκρίνονται στην επικινδυνότητα των συγκεκριμένων χώρων και να προκύπτουν κατόπιν αυτοψίας.

Δημιουργία άδειας για παραστάσεις που λαμβάνουν χώρα σε μη συμβατικούς χώρους (παραστάσεις σε δημόσιους χώρους, site-specific παραστάσεις, θέατρο δρόμου, εικαστικές παρεμβάσεις κτλ).

Προώθηση της επιχειρηματικότητας των νέων μέσω οικονομικών προγραμμάτων, δημοτικών ή εθνικών διαγωνισμών, κρατικών/δημοτικών δανείων – οι περισσότεροι χώροι που αναπτύχθηκαν τα τελευταία χρόνια έχουν ιδρυθεί από νέους.

Ένταξη των εργασιών της επιτροπής στην προσπάθεια αναβάθμισης του κέντρου της πόλης «βγαίνουμε Αθήνα». Η παρουσία των θεάτρων και πολιτιστικών χώρων σε υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας οδηγεί στην προσέλκυση κατοίκων και στην ανάπτυξη ήπιας επιχειρηματικότητας.

Κατασκευή ενός πολιτιστικού χάρτη που θα προωθείται τόσο μέσω του Πολιτιστικού Οργανισμού του Δήμου Αθηναίων όσο και μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού. Ένας τέτοιος χάρτης θα προκαλέσει το ενδιαφέρον τόσο της παγκόσμιας καλλιτεχνικής σκηνής όσο και της τουριστικής αγοράς.

Έναρξη συνομιλιών με Ευρωπαϊκούς και παγκόσμιους καλλιτεχνικούς και θεατρικούς φορείς για την διαμόρφωση και εκτέλεση του νέου νομοθετικού πλαισίου (π.χ. European Theater Convention, European Expert Network on Culture, European Cultural Foundation, International Theater Institute).

ΙΙΙ. Ένα βοηθητικό μοντέλο: Ο Αγγλικός Νόμος του 2003.

Το 2003, το Κοινοβούλιο της Αγγλίας πέρασε ένα καινούργιο νόμο περί θεαμάτων (Licensing Act for regulated entertainment2) που προέβλεπε οριζόντιες διατάξεις για κάθε χώρο και οργανισμό που ασχολείτο με θεάματα (θέατρο, χορός, συναυλίες, αγώνες αυτοκινήτων κ.α.). Ο νόμος προκάλεσε τεράστια αναστάτωση στον καλλιτεχνικό κόσμο της Αγγλίας. Πολλοί εναντιώθηκαν στις γενικευτικές διατάξεις που δεν έπαιρναν υπ’ όψη τους τόσο την καλλιτεχνική, όσο και την οικονομική πραγματικότητα. Γι’ αυτό το λόγο, το Υπουργείο Πολιτισμού, ΜΜΕ και Αθλητισμού της Αγγλίας (Department of Culture, Media and Sports) οργάνωσε μια ερευνητική ομάδα για να προτείνει εναλλακτικές λύσεις στον ισχύοντα νόμο. Μέσω μιας έκθεσης, μιας οικονομοτεχνικής μελέτης και ενός ερωτηματολογίου που εστάλη σε πάνω από 130 οργανισμούς που επηρεάζονται από το νόμο του 2003, η ερευνητική ομάδα κατάφερε να προτείνει εξαιρετικά απλές και συγκεκριμένες λύσεις για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα3.

Στον πρόλογο της έρευνας, ο Υπουργός Τουρισμού και Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Minister of Tourism and Heritage) John Penrose γράφει χαρακτηριστικά:

«Αυτή τη στιγμή, ο νόμος και οι ρυθμίσεις που απαιτούν άδεια για κάποια (αλλά όχι για όλα) είδη θεαμάτων είναι χαοτικός….

Εξίσου σημαντικό είναι να λάβουμε υπ’ όψη μας την ανησυχία των σωματείων μουσικών και καλλιτεχνών των παραστατικών τεχνών που θεωρούν πως αυτοί οι περιορισμοί [του νόμου] μειώνουν τις ευκαιρίες των νέων καλλιτεχνών, καθώς μικροί χώροι αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα λειτουργίας όταν έρχονται σε επαφή με την επιπλέον γραφειοκρατία.

Εν τέλει, οι νόμοι που απαιτούν κυβερνητική έγκριση για ένα τόσο μεγάλο φάσμα εκδηλώσεων αφήνουν ένα μικρό, αλλά οπωσδήποτε αρνητικό στίγμα στην δημιουργική έκφραση της κοινωνίας. Αν δεν υπάρχει σοβαρός λόγος για να εμποδίσουμε κάποιες εκδηλώσεις, θεωρούμε ότι θα πρέπει να τις επιτρέπουμε.»

Η βασική μεθοδολογία της έρευνας βασίζεται πάνω στα χαρακτηριστικά του κάθε χώρου (χωρητικότητα, άδεια πώλησης οινοπνευματωδών, πολιτιστική σημασία για την πόλη κ.α.). Η ερευνητική ομάδα ξεκινά από μια απλή διαπίστωση:

«Παρόλο που κάποιες υπηρεσίες αδειοδότησης βασίζονται στον Νόμο περί Αδειών του 2003 και όχι σε άλλους νόμους, πολλά είδη μαζικής ψυχαγωγίας ήδη λαμβάνουν χώρα επιτυχώς εκτός των νομοθετικών αυτών πλαισίων. Ένας μεγάλος αριθμός ατόμων συγκεντρώνονται σε συγκεκριμένους χώρους που δεν έχουν άδεια θεάματος, όπως σε ένα καρναβάλι, σε επαρχιακά πανηγύρια (country shows), σε μια πολιτική συγκέντρωση ή σε ένα συλλαλητήριο, σε θρησκευτικές εκδηλώσεις…. Δεν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος που εκδηλώσεις όπως το μπαλέτο, οι συναυλίες κλασσικής μουσικής ή το τσίρκο να θεωρούνται πιο επικίνδυνες για το κοινό από ό, τι οι προαναφερθείσες εκδηλώσεις.»

Σε ό, τι έχει να κάνει με το θέατρο και την τάση να πραγματοποιούνται παραστάσεις σε μικρούς χώρους, η έρευνα αναφέρει:

«Κάθε χρόνο, πραγματοποιούνται περίπου 92.000 παραστάσεις θεάτρου από εθελοντικές ή ερασιτεχνικές ομάδες, η πλειονότητα των οποίων χρησιμοποιούν μικρούς χώρους ή κάνουν περιοδείες για να δείξουν τη δουλειά τους. Η συντήρηση πολλών τέτοιων των χώρων είναι μεροδούλι μεροφάι, και οι παραγωγές βρίσκονται υπό συνεχή κίνδυνο, καθώς έχουν να αντιμετωπίσουν την απόσβεση των εξόδων παραγωγής. Πιστεύουμε πως η εξαίρεση κάποιων προϋποθέσεων σε χώρους όπου δεν πωλούνται ή δεν σερβίρονται οινοπνευματώδη ποτά θα προσφέρει μια πραγματική ευκαιρία στους μικρούς χώρους να κάνουν θέατρο πολύ πιο εύκολα…»

Η έρευνα τονίζει σε πολλά σημεία:

1) την κοινωνική σημασία των νέων καλλιτεχνικών ομάδων που αναβαθμίζουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων μιας πόλης (χαρακτηριστικά, σε ό, τι έχει να κάνει με το χορό, η έρευνα λέει πως «οι παραστάσεις χορού προωθούν την ομαδικότητα και την αυτοεκτίμηση. Όπως και με τις παραστάσεις θεατρικών έργων, υπάρχει μια ενδυναμωτική και ευρεία κοινωνική επιρροή…»)
2) την ανάγκη κατηγοριοποίησης των χώρων με βάση τη χωρητικότητα
3) τη σημασία της προώθησης της νέας γενιάς καλλιτεχνών
4) τον περιορισμό της γραφειοκρατίας που θα εξοικονομήσει κονδύλια τόσο για τους Δήμους όσο και για τους καλλιτέχνες.

Στις 22 Ιουνίου 2011, η ερευνητική ομάδα εξέδωσε μια απολογητική μελέτη επιπτώσεων (Impact Assessment) του νομοσχεδίου, η οποία παραδέχεται πως η Αγγλική Κυβέρνηση

«συμφωνεί με ένα μεγάλο αριθμό φορέων πως οι απαιτήσεις του Νόμου του 2003 είναι περιττά περιοριστικές και επιβλαβείς για πολλές μορφές θεαμάτων και πως υπάρχουν στοιχεία ότι ο Νόμος λειτουργεί αποτρεπτικά για την πραγματοποίηση καλλιτεχνικών εκδηλώσεων… Θέλουμε να διασφαλίσουμε πως οι καλλιτέχνες, οι συμμετέχοντες στην παραγωγή και το κοινό που επιθυμούν να λαμβάνουν μέρος σε καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, όπως το θέατρο, η ζωντανή μουσική και οι αθλητικές εκδηλώσεις εσωτερικού χώρου, δεν θα χάσουν το δικαίωμα επιλογής.»

Η απολογητική μελέτη συνεχίζει προτείνοντας ότι με βάση υπολογισμούς, το ποσό που θα εξοικονομήσουν οι Τοπικές Αρχές, αν απλοποιηθεί το σύστημα αδειοδότησης, ανέρχεται στο 1 εκατομμύριο στερλίνες.

Με βάση μια έρευνα που έγινε στους χώρους που φιλοξενούν καλλιτεχνικές εκδηλώσεις το 2006, βρέθηκε πως το 38% των χώρων έχουν χωρητικότητα κάτω των 100 ατόμων, ενώ το 30% έχουν δυνατότητα να στεγάσουν 100 – 200 άτομα. Άρα, η έρευνα καταλήγει, ένας νόμος που απαλλάσσει από την αδειοδοτική διαδικασία πάνω από τα 2/3 των εν ενεργεία χώρων θα διευκολύνει σε μεγάλο βαθμό τόσο τις Αρχές, όσο και τους χώρους αυτούς, που, όπως επαναλαμβάνει συχνά η έρευνα, έχουν χαμηλό δείκτη επικινδυνότητας.

Το συμπέρασμα των δυο αυτών ερευνών είναι πως οι μικροί χώροι με χωρητικότητα κάτω των 200 ατόμων όχι μόνο δεν αποτελούν κίνδυνο για το κοινό, αλλά επιτελούν κοινωνικό έργο. Η αδειδοτική διαδικασία αφαιρεί το δικαίωμα από πολλούς χώρους να λειτουργήσουν γιατί δεν έχουν τα έσοδα ή την υπηρεσιακή/γρεφειοκρατική γνώση να αντιμετωπίσουν τις Άδειες Θεαμάτων. Οι έρευνες προτείνουν λοιπόν την κατάργηση αδειών για αυτούς τους χώρους με όρο την τήρηση συγκεκριμένων κανονισμών ασφαλείας όπως τους καθορίζει η Αγγλική Πυροσβεστική Υπηρεσία και η ανάλογη Υγειονομική Υπηρεσία.

Το Υπουργείο Πολιτισμού της Αγγλίας μελέτησε τις έρευνες αυτές, και τον Ιανουάριο 2013 εξέδωσε την τελική του απόφαση. Η τελική έκθεση του Υπουργείου παραθέτει μεταξύ άλλων την γνωμοδότηση του Συμβουλίου για τις Τέχνες (Arts Council), υπεύθυνου για την προώθηση και χρηματοδότηση των τεχνών στην Αγγλία:

«Το αποτέλεσμα της εξαίρεσης του Νόμου περί Θεαμάτων θα είναι πως πολλές μικρές ομάδες και πολλοί καλλιτέχνες θα έχουν καλύτερες ευκαιρίες να εξελιχθούν και να παρουσιάσουν τη δουλειά τους… Οι μικροί χώροι θα είναι επίσης περισσότερο διατεθειμένοι να φιλοξενούν παραστάσεις που δεν εγγυώνται σημαντικά έσοδα. Η εξαίρεση συγκεκριμένων χώρων από τη διαδικασία αδειοδότησης θα υποστηρίξει συνεπώς την εξέλιξη της καλλιτεχνικής οικολογίας και της επαγγελματικής εξέλιξης των καλλιτεχνών.»

Η απόφαση καταλήγει πως οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις τέτοιου τύπου που πραγματοποιούνται σε μικρούς ή μεσαίους χώρους εξαιρούνται από την ισχύουσα νομοθεσία περί αδειών με την προϋπόθεση πως τηρούν κανόνες πυρασφάλειας και υγιεινής, δίνοντας έτσι την ευκαιρία σε μια ολόκληρη γενιά νέων καλλιτεχνών να συνεχίσουν να δουλεύουν χωρίς εμπόδια από το κράτος.

IV. Προς μια πολιτιστική οικολογία της Αθήνας

Στο τεύχος της 11ης Απριλίου 2013 του περιοδικού «Αθηνόραμα», η κριτικός Ιλειάνα Δημάδη κάνει το θεατρικό απολογισμό της περιόδου 2012 – 2013 και καταλήγει:

«Εξακόσιες είκοσι έξι παραστάσεις ανέβηκαν το περασμένο φθινόπωρο σε 216 θέατρα. Κάποιες ήταν δυνατή εμπειρία και άλλες σκέτη αποτυχία, υπήρξαν όμως ορισμένες που θα έκαναν ακόμη κι ένα δύσπιστο θεατή να αναρωτηθεί ‘μήπως η καρδιά του σύγχρονου θεάτρου χτυπάει πλέον στην Αθήνα;’»

Μακριά από οποιαδήποτε εθνικιστική διάθεση, η κριτικός του «Αθηνοράματος» παραθέτει μια σειρά από παραστάσεις που κατά τη γνώμη της άφησαν το αποτύπωμά τους στην ελληνική θεατρική πραγματικότητα, παραστάσεις που παρουσιάστηκαν από το Εθνικό Θέατρο μέχρι μικρούς χώρους σε γειτονιές της Αθήνας. Αυτό το οποίο υπαινίσσεται το κείμενο είναι μια θεατρική/καλλιτεχνική οικολογία που αναπτύσσεται σταδιακά την τελευταία δεκαετία στην Αθήνα και μόλις πρόσφατα κατάφερε να αποκτήσει συγκεκριμένη ταυτότητα. Οι μικροί χώροι βγαίνουν όλο και πιο δυναμικά από την αφάνεια, προσφέροντας παραστάσεις υψηλής αισθητικής, με μια μοναδική σύγχρονη ματιά, ενώ οι καταξιωμένοι χώροι μπήκαν στο στίβο ενός συστηματικού και αποδοτικού πειραματισμού, συναγωνιζόμενοι επάξια πια τις σκηνές της Ευρώπης και της Αμερικής. Με άλλα λόγια, η Αθήνα της κρίσης έχει να παρουσιάσει μια πολιτιστική/θεατρική σκηνή που βρίσκεται σε άνθιση παρά την κρατική υπονόμευση και τις οικονομικές δυσχέρειες.

Ο χάρτης της Αθήνας έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια, και ένας λόγος για αυτή την αλλαγή είναι η δημιουργία καινούργιων θεατρικών και πολιτιστικών χώρων που αφήνουν το ξεχωριστό τους στίγμα σε πολλές γειτονιές της Αθήνας, οι οποίες μέχρι πρότινος ήταν εντελώς αποκομμένες από το πολιτιστικό γίγνεσθαι της πόλης μας.

Από μια κεντρική και μονολιθική παραγωγή πολιτισμού έχουμε περάσει σε μικρά οικοσυστήματα πολιτιστικής έκφρασης, καθένα από τα οποία λειτουργεί με τους δικούς του κανόνες, προωθώντας διαφορετικές αισθητικές και ιδεολογίες. Αν το δούμε από απόσταση, το πολιτιστικό οικοσύστημα της Αθήνας έχει πια μεγάλες ομοιότητες με αυτό του Βερολίνου ή του Λονδίνου.

Το καινούργιο αυτό πολιτιστικό οικοσύστημα απαιτεί αναπόφευκτα μια ανάλογη πολιτιστική οικολογία, ή, με άλλα λόγια, μια συντεταγμένη και συστηματική προώθηση και υποστήριξη των οικοσυστημάτων από τη Δημοτική Αρχή και τα αρμόδια υπουργεία. Απαιτεί μια καταγραφή και μια γνωριμία με τα συστήματα αυτά, μια χαρτογράφηση που μπορεί να διευκολύνει τόσο τον ορθό και ψύχραιμο έλεγχο των χώρων αυτών, όσο και την προώθηση της Αθήνας ως μιας από τις πιο ενδιαφέρουσες καλλιτεχνικά πρωτεύουσες στην Ευρώπη, και γιατί όχι, στον κόσμο.

Στόχος της Επιτροπής του Δήμου Αθηναίων δεν είναι μόνο η διατύπωση κανόνων ασφαλείας και λειτουργίας, αλλά η ευαισθητοποίησή της απέναντι στον πολιτιστικό πλούτο της σύγχρονης Αθήνας και η προώθηση αυτής της νέας πολιτιστικής οικολογίας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.