Μαρία Μαγγανάρη: Ο φασισμός είναι το δεξί χέρι του καπιταλισμού | Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη

kanigounda

Στο κορυφαίο έργο του Αλεξάντερ Ντέμπλιν Βερολίνο Αλεξάντερπλατς, μια τοιχογραφία του μεσοπολεμικού Βερολίνου της κρίσης και της ανόδου του ναζισμού, επιστρέφει ο Θίασος Κανιγκούντα, παρουσιάζοντας, σήμερα και αύριο, στο Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260), μια νέα εκδοχή της παράστασης που είχε ανεβάσει με επιτυχία τον χειμώνα, στο πλαίσιο του Low Budget Festival.

Το μυθιστόρημα του Ντέμπλιν διασκεύασε και σκηνοθέτησε η Μαρία Μαγγανάρη και παίρνουν μέρος οι ηθοποιοί Ανθή Ευστρατιάδου, Σύρμω Κεκέ, Μαριάννα Τζανή και Ρεβέκκα Τσιλιγκαρίδου. Τη μουσική έγραψε ο Νίκος Ντούνας και τα σκηνικά και τα κοστούμια επιμελείται η Γεωργία Μπούρδα.

Τους λόγους για τους οποίους καταπιάστηκε με το συγκεκριμένο έργο εξηγεί στην «Α» η σκηνοθέτις Μαρία Μαγγανάρη: «Το Βερολίνο Αλεξάντερπλατς αποτελεί ένα μνημειώδες έργο στην ιστορία της λογοτεχνίας, ενδιαφέρον τόσο για το περιεχόμενο όσο και, κυρίως για τον τρόπο γραφής του. Ουσιαστικά είναι το μυθιστόρημα μιας εποχής πολύ μεγάλης οικονομικής και πολιτικής κρίσης, στη Γερμανία του 1929, εποχή εθνικής ταπείνωσης, μεγάλης φτώχειας και αύξησης της ανεργίας, αλλά και διαψευσμένων επαναστατικών προσδοκιών. Είναι η εποχή όπου η καπιταλιστική κρίση οδήγησε στην ολέθρια άνοδο του ναζισμού.

Δεν χρειάζεται, λοιπόν, μεγάλη προσπάθεια για να κάνει κανείς παραλληλισμούς με αυτά που ζούμε. Ο Ντέμπλιν συνδέει τις δύο συνθήκες, της καπιταλιστικής κρίσης και της ανόδου του φασισμού. Οπότε μοιραία ανατρέχουμε στον Χορκχάιμερ και τον Μπρεχτ, που αναφέρονται στον φασισμό ως δεξί χέρι του καπιταλισμού όταν αυτός στριμώχνεται πολύ».

  • Τι σας οδήγησε στη θεατρική απόδοση του κειμένου;

Ο Ντέμπλιν διαχειρίζεται το υλικό του με όρους σχεδόν μεταφυσικούς, έχει ένα πολύ ιδιαίτερο στυλ στον τρόπο με τον οποίο αναφέρεται στην καπιταλιστική κρίση και, το σημαντικότερο, υιοθετεί έναν τρόπο γραφής πρωτοπόρο για την εποχή, που συχνά συγκρίνουν με αυτόν του Τζόυς.

Ο βασικός αφηγηματικός άξονας αφορά τον ήρωα, τον Φραντς Μπίμπερκοπφ, που αποφυλακίζεται και προσπαθεί να ενταχθεί στην κοινωνία με όρους μικροαστικούς, κάτι που τελικά δεν επιτυγχάνει και καθώς ο κύκλος κλείνει επιστρέφει στα ίδια.

Πέρα από τον βασικό άξονα της αφήγησης όμως, ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ντοκουμέντα της εποχής του, αξιοποιώντας την τεχνική του κολάζ και του μοντάζ, με πρωτοσέλιδα εφημερίδων, στίχους λαϊκών τραγουδιών, επιστημονικές ανακαλύψεις της εποχής κ.ά. Όλα αυτά κάνουν το Βερολίνο πολύ ζωντανό, δημιουργώντας μια πολύ ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, την οποία μας ενδιέφερε να επεξεργαστούμε και να δούμε πώς μπορεί να αποδοθεί θεατρικά.

Ένα ακόμη στοιχείο που προσπαθούμε να αναδείξουμε στην παράσταση είναι το πολύ ιδιαίτερο, και αισθητικά, μαύρο χιούμορ του Ντέμπλιν, αλλά και το μείζον θέμα του πώς μιλά η εξουσία, αυτός που δεν έχει επιχείρημα παρά μόνο το θράσος της εξουσίας. Τα παραδείγματα γύρω μας είναι πολύ έντονα τον τελευταίο καιρό στην πολιτική μας σκηνή και μας ενδιαφέρει η θεατρική τους αντιστοίχιση.

  • Στην παράσταση χρησιμοποιείτε αυτήν την τεχνική του κολάζ;

Ουσιαστικά προσπαθούμε κι εμείς να συνδέσουμε σε μια κοινή βάση ανομοιογενή υλικά. Πλάι στο βασικό κείμενο του Ντέμπλιν χρησιμοποιούμε αποσπάσματα του Μπένγιαμιν και του Λεβινάς, ακόμη και κάποια του Βασίλη Ραφαηλίδη, σε μια αισθητική που θυμίζει έντονα του πίνακες του Ότο Ντιξ, ενός ζωγράφου που αποτύπωσε όσο κανένας άλλος τη Γερμανία της εποχής.

Το μεγάλο ερώτημα, βέβαια, είναι πώς, εν έτει 2013, μπορεί κανείς να αρθρώσει από σκηνής έναν πολιτικό λόγο που όμως να θέτει ζητήματα καλλιτεχνικά. Αν υποθέσουμε ότι ο Μπρεχτ στην εποχή του μπορούσε να επιδράσει στους θεατές του με τρόπο οξύ, ποια μπορεί να είναι η σημερινή αντιστοιχία;

  • Όμως στη δική σας εκδοχή δεν επικεντρώνεστε στον κεντρικό ήρωα…

Τα γυναικεία πρόσωπα που δημιουργεί ο Ντέμπλιν είναι κυρίως οι ερωμένες του ήρωά του, που δεν είναι διαρκώς παρούσες, έχουν κάπως χρηστική αξία. Όμως είναι τόσο ζωντανά πρόσωπα κι έχουν τόσο θεατρικό ενδιαφέρον που θέλαμε να τα φέρουμε σε πρώτο επίπεδο και να τους δώσουμε φωνή. Μην ξεχνάτε πως ο Φασμπίντερ θεοποίησε αυτές τις δευτερεύουσες ηρωίδες.

  • Πρόκειται για γυναίκες που υφίστανται τις συνέπειες της κρίσης;

Ακριβώς. Αυτό το επέτεινε το γεγονός ότι όσο δούλευα τη διασκευή συνέπεσαν κάποια γεγονότα της επικαιρότητας, όπως η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών των οροθετικών ιερόδουλων προκειμένου να προστατευθεί δήθεν η δημόσια υγεία. Το θεωρώ ένα μελανό σημείο του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού, που επιπλέον θέτει το ζήτημα του πώς συμπεριφέρεται ο πολιτισμός μας απέναντι στα θύματα που το ίδιο το σύστημα δημιούργησε.

Το ίδιο ισχύει και για τη βιαιοπραγία κατά δύο γυναικών σε τηλεοπτικό πλατώ, κυρίως για τα σχόλια που ακούστηκαν από ανθρώπους που δεν θεωρούνται φασίστες, κάτι που θεωρώ εξαιρετικά επικίνδυνο. Αλλά και γενικότερα οι επιθέσεις απέναντι σε γυναίκες που αρθρώνουν πολιτικό ή καλλιτεχνικό λόγο που δεν είναι σύμφωνος με την κυρίαρχη άποψη όπως η Ζωή Κωνσταντοπούλου, που οι επιθέσεις εναντίον της από τα κυρίαρχα μίντια είναι τόσο χαμηλού επιπέδου που δεν τιμούν καθόλου το πολιτικό σύστημα.

Αυτά είναι μερικά παραδείγματα που σε βάζουν σε θλιβερές σκέψεις σχετικά με τη γυναικεία χειραφέτηση. Δυστυχώς, ιδανικά του τύπου «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια», που είχαν κρυφτεί στο όνομα ενός ψευδούς εκσυγχρονισμού, τώρα με την κρίση, που βάλλονται οι πλέον αδύναμοι, μετανάστες, φτωχοί, γυναίκες, έχουν επανέλθει με πολύ αρνητικό τρόπο και προβάλλονται όχι μονάχα από ακραίους αλλά και από ανθρώπους που προβάλλονται ως εκσυγχρονιστές.

Όλα αυτά, λοιπόν, μας συνδέουν με τις γυναίκες του 1929, που σε μια περίοδο κρίσης αναγκάστηκαν να βγουν μαζικά στην κοινωνία και στην αγορά εργασίας και να υποστούν τα απόνερά της…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.