Κινηματογράφος και σκηνοθεσία του Jacques Aumont | εκδόσεις Πατάκη

kinimatografos kai skinothesia

«Σκηνοθέτης», «κινηματογραφιστής», «realisateur»: τρεις όροι σχεδόν ταυτόσημοι στην τρέχουσα γλώσσα, στην πραγματικότητα όμως προερχόμενοι από τρεις πολύ διαφορετικές, αντίθετες μάλιστα, αντιλήψεις περί κινηματογραφικής δημιουργίας. Τη φύση αυτών των όρων διευκρινίζει το βιβλίο αυτό και εξετάζει την αντιπαράθεσή τους.

kane-ti-diki-sou-tainia

To Σεμινάριο Πρακτικής Κινηματογράφου στο ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης ξεκινά την Τετάρτη 26.6.2013 | Δυνατότητα παρακολούθησης σε ελάχιστους-ες ακόμα

Η έννοια της «σκηνοθεσίας» προέρχεται από το θέατρο και επιβιώνει στο πλαίσιο μιας -πιθανής πάντα- συνθήκης καθυπόταξης της κινηματογραφικής τέχνης στον λόγο (στην αφήγηση, στο κείμενο). Οι κινηματογραφιστές ωστόσο δε σταμάτησαν ποτέ να αναζητούν τα μέσα για να ξεχάσουν αυτή την προέλευση και να επινοήσουν μια καθαρά κινηματογραφική προσέγγιση της σκηνής και του σκηνικού στοιχείου· σε σημείο ώστε η «σκηνοθεσία» κατάφερε να αποτελέσει το έμβλημα ενός κινηματογράφου που σκόπευε να «ξαναδημιουργήσει τον κόσμο με βάση τα ίδια του τα υλικά» (M. Mourlet).

Τέλος, η σκηνοθεσία είναι επίσης μια τεχνική η οποία υποστηρίζεται από θεωρητικά στοιχεία και ενσαρκώνεται σε μια επικρατούσα πρακτική: ο δημιουργός αποκαλύπτει τη θεμελιώδη σχέση του με τη μυθοπλασία.

Αυτό το βιβλίο αναφοράς, στο εσωτερικό του οποίου η προβληματική αναπτύσσεται με τη βοήθεια μιας όσο το δυνατόν μεγαλύτερης ποικιλίας παραδειγμάτων, προτείνει στην πραγματικότητα μια ερμηνεία του φαινομένου της κινηματογραφικής δημιουργία

Εκδόσεις Πατάκη, 2009
347 σελ.
ISBN 978-960-16-2954-4, [Κυκλοφορεί]
Τιμή € 18,85

Σκηνοθεσία (Κινηματογράφος) [DDC: 791.430 233]

Από την Αντυ Δημοπούλου

*Jacques Aumont

Κινηματογράφος και σκηνοθεσία

σειρά: Κινηματογραφικές Σπουδές

υπεύθυνη σειράς: Εύα Στεφανή

μτφρ.: Μαριάννα Κουτάλου

επιμέλεια: Γιάννης Λεοντάρης

εκδόσεις Πατάκη, σ. 347, 18,50 ευρώ

Ο Jacques Aumont διδάσκει την Αισθητική του Κινηματογράφου στο Πανεπιστήμιο Sorbonne – Nouvelle Paris-3 και είναι διευθυντής σπουδών στην Ανώτατη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών (EHESS). Στο πυκνογραμμένο και αρκετά περιεκτικό θεωρητικό σύγγραμμά του «Κινηματογράφος και σκηνοθεσία» καταπιάνεται με τον ρόλο του σκηνοθέτη στον κινηματογράφο. Μιλά για τον «πρώτο», τον «δεύτερο» και αφήνει υπόνοιες ότι βρισκόμαστε μπροστά στη γέννηση ενός «τρίτου» κινηματογράφου, στους οποίους ο ρόλος του σκηνοθέτη έχει μεταβληθεί ουσιαστικά. Επικαλείται μεγάλους θεωρητικούς του κινηματογράφου, όπως ο Andre Bazin και ο Michel Mourlet, και χρησιμοποιεί παραδείγματα βγαλμένα από ταινίες σπουδαίων σκηνοθετών, όπως ο Hitchcock, ο Rosselini, ο Bergman, ο Riviette και άλλοι, για να στοιχειοθετήσει τα συμπεράσματά του σχετικά με την εξέλιξη αλλά και τις διάφορες θέσεις που έχει πάρει κατά καιρούς ο σκηνοθέτης πίσω από τη μεγάλη οθόνη.

Πρώτη μέριμνα του συγγραφέα είναι να ανιχνεύσει τις καταβολές της κινηματογραφικής σκηνοθεσίας από το θέατρο. Η διαδικασία της υιοθέτησης του όρου αλλά κυρίως της προσαρμογής της έννοιας από τη μία τέχνη στην άλλη, εξερευνάται σε βάθος από τα πρώιμα κιόλας χρόνια της έβδομης τέχνης. Το δεύτερο κατά σειρά δάνειο του κινηματογράφου από το θέατρο ήρθε με την εμφάνιση του ομιλούντος (δεκαετία του ’30) και είχε να κάνει με τη θεματολογία του, όταν το σενάριο οικειοποιήθηκε μία άλλη τέχνη, τη λογοτεχνία, που αποτέλεσε θεμέλιο λίθο και συγχρόνως πόλο έλξης για τον «πρώτο» κινηματογράφο.

Ο συγγραφέας όμως υποστηρίζει πως «για να προσδιορίσεις την τέχνη του κινηματογράφου, το καλύτερο είναι να τη διαφοροποιήσεις όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται από τις άλλες τέχνες». Ετσι, μιλά για τους σκηνοθέτες του κινήματος «Nouvelle Vague», που θέλησαν να γίνουν «δημιουργοί» μιας ταινίας, συγγράφοντας και το σενάριο. Τη σκυτάλη της διαφοροποίησης πήρε το ντοκιμαντέρ. Χωρίς σενάριο και προδιαγεγραμμένη σκηνοθεσία προσέφερε στον κινηματογράφο έναν χώρο στον οποίο το θέατρο δεν έχει νόημα να κινηθεί. Ομως η μεγαλύτερη διαφοροποίηση των δύο τεχνών εντοπίστηκε στην οπτική γωνία που προσφέρουν η καθεμιά στον θεατή. Ο Aumont, παρότι αναλύει και άλλες διαφορές των δύο τεχνών, επισημαίνει πως ο κινηματογράφος διαφέρει από το θέατρο στο ότι η εικόνα είναι επιβεβλημένη από το βλέμμα του σκηνοθέτη. Το μαγικό «τα πάντα οράν» ενώ στο θέατρο είναι δικαίωμα, στον κινηματογράφο είναι απλώς αδύνατο. Ωστόσο, το θέατρο παρέμεινε υπόγεια ή επιδερμικά, όπως σημειώνεται στο βιβλίο η αναφορά για κάθε συστατικό του «πρώτου» κινηματογράφου.

Στο δεύτερο κεφάλαιο του συγγράμματος, μέσα από τα κείμενα των Bazin και Mourlet, αναλύεται η αισθητική του «ενήλικου» πια κινηματογράφου, που έχει συμπληρώσει 50 χρόνια ζωής κι έχει εντοπίσει τα στοιχειώδη μέσα της έκφρασής του. Εδώ η μελέτη αφορά τα «μοντέρνα» στοιχεία του μεταπολεμικού κινηματογράφου, αυτού που έδινε την εξουσία στον σκηνοθέτη να βάλει τη δική του υπογραφή στην ταινία. Αρχής γενομένης με τον νεορεαλισμό φτάσαμε να ομιλούμε για cinema d’auteur, τον κινηματογράφο των σκηνοθετών και την αισθητική των ταινιών και των δημιουργών τους.

Ο «σκηνοθέτης» με τις θεατρικές καταβολές, ο «δημιουργός» που θέλει να πάρει την ταινία στα χέρια του και τέλος, ο «realisateur» μοιάζουν όροι ταυτόσημοι, μα κρύβουν στο εσωτερικό τους τόσες διαφορές. Στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου ο συγγραφέας ψάχνει να βρει την ουσία του σκηνοθέτη εν γένει στον κινηματογράφο, τον ακριβή ρόλο αλλά και τον στόχο του, βασιζόμενος σε συγγράμματα και πρακτικές σκηνοθετών όπως αυτά του Αϊζενστάιν, στην οποία τονίζονται κυρίως οι αδυναμίες.

Η έρευνα του Aumont για τον ρόλο της σκηνοθεσίας στον κινηματογράφο κλείνει με τα συμπεράσματά του, τόσο για το παρελθόν όσο και για το μέλλον αυτής της επιμέρους, μα στοιχειώδους τέχνης μέσα στη μεγαλύτερη, που είναι ο ίδιος ο κινηματογράφος. Αυτό το βιβλίο είναι μία εξιστόρηση αλλά και μια ερμηνεία της κινηματογραφικής δημιουργίας, που δεν περιορίζεται στις θεωρητικές αναζητήσεις και κρίσεις, αλλά παραθέτει απτά παραδείγματα της σκηνοθετικής πράξης στην έβδομη τέχνη για τη βαθύτερη κατανόησή της.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s