Τραχίνιες-Κριτική Θεάτρου Λέανδρου Πολενάκη | Γυναίκες – δηλητήριο

Traxinies

Γυναίκες – δηλητήριο

Πολενάκης Λέανδρος

13.08.2013 


Οι «Τραχίνιες», ένα νεανικό μάλλον έργο του Σοφοκλή, που ανήκει στον κύκλο του Ηρακλή, παίζεται σήμερα σπάνια. Πρόκειται για ένα έργο σκληρό και ωμό, που δεν είχε την τύχη να το «προσέξουν» οι αιώνες που ακολούθησαν και δεν έκανε τη λαμπρή καριέρα της «Αντιγόνης» ή του «Οιδίποδα». Γλίτωσε, όμως, από ποικίλες «νεωτεριστικές» ερμηνείες, διατήρησε τον σκοτεινό, υπαρξιακό, μαύρο, αινιγματικό πυρήνα του.

Παρακολουθούμε σε αυτό, βήμα προς βήμα, την πτώση ενός μεγάλου, επικού ήρωα, του Ηρακλή, μέσα από τον καταστροφικό έρωτά του για μια πολύ νεότερή του γυναίκα, την Ιόλη, που για χάρη της κατέστρεψε μια ολόκληρη πόλη, σκότωσε την οικογένειά της, την αιχμαλώτισε και τη «στέλνει» ως λάφυρο, στο σπίτι του. Παρακολουθούμε επίσης, όπως ευστοχα παρατηρεί ο Γιάν Κοτ, την υπόγεια «κυκλοφορία των δηλητηρίων» στη Δημοκρατική Αθήνα, όπως και στην Αναγεννησιακή Αγγλία, του Σαίξπηρ. Το αντίτιμο της «απελευθέρωσης» από προλήψεις είναι ένα «ωφέλιμο» δηλητήριο, μιας γνωστικής επιστήμης ανάμικτης με τη μαγεία, που σκοτώνει το ίδιο καλά. Ο Ηρακλής θα βρεί φρικτό θάνατο από το φαρμάκι του κενταύρου που τόξεψε κάποτε, και που η νόμιμη γυναίκα του διαποτίζει μ’ αυτό τον χιτώνα που του στέλνει ως δώρο, για να τον «δέσει» στο κρεβάτι της. Αυτός ο υπόγειος τρόμος για το επερχόμενο κακό, που κανείς δεν μπορεί να αποτρέψει, είναι ο ειρωνικός πυρήνας του έργου, καθώς οι μέτοχοι – θεατές παρακολουθούν ανήμποροι να αντιδράσουν την τελετουργική προετοιμασία του ολοκαυτώματος, που θα σημάνει το τέλος όλων των ψευδαισθήσεων για το «ημέρωμα» του ανθρώπου. Με «σφάγιο ιερό» της τελετής, τον ίδιο τον εξολοθρευτή των τεράτων», τον ημίθεο Ηρακλή.

Είχε υποστηριχθεί παλιότερα η άποψη ότι η γυναίκα του Ηρακλή, Δηιάνειρα, ξέρει πολύ καλά τι κάνει, και ο θάνατος του Ηρακλή δεν είναι διόλου τυχαίος. Αλλά αυτό είναι ξένο στον κανόνα του Σοφοκλή, επειδή το «κλειδί» της ειρωνείας του έργου είναι, ακριβώς, η αντίθεση ανάμεσα στο κοινό, που «ξέρει», και στην ηρωίδα, που δεν ξέρει. Αλλιώς, η τελική της αυτοκτονία δεν θα είχε νόημα.

*

Η σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου με το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο, σε πεζή μετάφραση «χαλαρή» δική του (κίνηση του Χρήστου Παπαδόπουλου, μουσική του Κορνήλιου Σελαμσή, μουσική διδασκαλία της Μελίνας Παιονίδου, φωτισμοί του Λ. Παυλόπουλου, σκηνικά – κοστούμια της Έλλης Παπαγεωργακοπούλου), μετατοπίζει αποφασιστικά το κέντρο βάρους του έργου στο γυναικείο στοιχείο, στη Διηάνειρα και στον δεκαεξαμελή χορό, ωθώντας στο περιθώριο τον ρόλο του άνδρα – Ηρακλή, παρά την πληθωρική του παρουσία στο β’ μέρος του έργου. Επιχειρεί να δώσει το έργο στο ύφος μιας πολυφωνικής «μπαρόκ», θηλυκρατούμενης όπερας, με κυρίαρχο το μουσικό και ορχηστρικό, οργιαστικό στοιχείο.

Παρότι δεν το δηλώνει ανοιχτά, η σκηνοθεσία κλίνει προς την εκδοχή μιας φονικής Διηάνειρας – Κλυταιμήστρας που γνωρίζει πολύ καλά τι πράττει, παρά τα αντίθετα λόγια της. ΄Ετσι μόνο αιτιολογώ την πράξη ανείπωτης σκληρότητας, να γυμνώσει εντελώς επί σκηνής την αιχμάλωτη Ιόλη. Η γύμνια μπορεί να είναι φυσική, αλλά η δημόσια γύμνωση είναι πάντα μια πράξη ταπεινωτική για τη γυναίκα που την υφίσταται. (Στον ρόλο η νεότατη Ελένη Μπούκλη που κερδίζει το κοινό με την εύγλωττη σιωπή της). Ανάλογα έχει διδαχθεί ο ρόλος της Διηάνειρας, με την Άννα Μάσχα, ως εκδικητική και ανδρόβουλη μητριαρχική βασίλισσα – δράκαινα, που κρύβει προσεχτικά το κεντρί της πριν δαγκώσει, και πριν βρει, μετά, έναν θάνατο «ανδρικό» από το ίδιο της το χέρι. Ενώ οι κατ’ εξοχήν ανδρικοί ρόλοι του έργου υποβιβάζονται όλοι συστηματικά σε απλές καρικατούρες – παίγνια στα χέρια μιας παντοδύναμης θηλυκής αρχής: ο Κώστας Μπερικόπουλος – Άγγελος, ο Γιώργος Χρυσοστόμου – Λίχας, ο Θάνος Τοκάκης – Ύλλος. Η Φιλαρέτη Κομνηνού είναι μια Μοίρα – τροφός, ξένη στο υπόλοιπο εικαστικό περιβάλλον. Το μαρτύριο κι η αποθέωση του Ηρακλή στο τέλος (Αργύρης Ξάφης), παίρνουν τη μορφή κανονικής παρωδίας έργου «σπλάτερ», φέρνοντας αποτέλεσμα αντίθετο του αναμενόμενου.

Η σκηνοθεσία μοιάζει να εμπνέεται μόνο απ’ το χορό των αγνών πανέμορφων κοριτσιών, στον οποίο επενδύει τα πάντα: «Θεές», που θα ξαναφέρουν κάποτε στον κόσμο την ομορφιά και την αρμονία! Άμποτε να γινόταν έτσι.

http://www.avgi.gr/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: