Κωστής Παπαγιώργης (1947-2014): Ανατόμος των κοινών παθών, με στυλ | του Σταύρου Ζουμπουλάκη

KOSTIS PAPAGIORGIS

Δεν ξέρω για τι προόριζε τον εαυτό του ο Κωστής Παπαγιώργης, όταν παράτησε τη Νομική Θεσσαλονίκης και πήγε στο Παρίσι για να διαβάσει μετά μανίας. Μάλλον για το στάδιο της φιλοσοφίας, για να μελετήσει και να γράψει για εκείνο που θα θεωρούσε ασφαλώς τότε το μόνο άξιο λόγου ερώτημα, το ερώτημα του Είναι. Τελικά, πάντως, ανεξάρτητα από τα αρχικά σχέδια και τις φιλοδοξίες, όποια κι αν ήταν, έγινε εκείνο που ήταν να γίνει: δοκιμιογράφος. Ο καλύτερος που έχουμε. Ο Παπαγιώργης δεν είναι ακαδημαϊκός μελετητής που χάνει τη φωνή του από τον τρόμο των παραπομπών, δεν είναι διανοούμενος, ένας δηλαδή που παρεμβαίνει στον δημόσιο χώρο με θέσεις και απόψεις για κρίσιμα θέματα της επικαιρότητας, δεν είναι φιλόσοφος, κι ας έχει φάει τη φιλοσοφία με το κουτάλι, γιατί δεν έχει ένα συνεκτικό σύστημα ιδεών, αλλά ηβιοθεωρία του συνάγεται, όπως σε κάθε γνήσιο δοκιμιογράφο, δεν αναπτύσσεται αναλυτικά καιεπιχειρηματολογημένα. Είναι συγγραφέας.

O Παπαγιώργης συγκέντρωσε στο πρόσωπό του, «με καιρό και με κόπο» και με κόστος, όλες τις προϋποθέσεις ενός σπουδαίου δοκιμιογράφου. Είχε αμέτρητα διαβάσματα κάθε είδους (φιλοσοφία, μυθιστόρημα, ιστορία), διαβάσματα των μεγάλων έργων, όχι διαβάσματα για τα μεγάλα έργα. Διέθετε προσωπικό βλέμμα πάνω στα πράγματα, δεν αναμασούσε ετοιμοπαράδοτες κοινοτοπίες. Είχε έξοχο γλωσσικό όργανο. Δοκίμιο, μεθόριο είδος μεταξύ λογοτεχνίας και στοχασμού ή είδος συναιρετικό λογοτεχνίας και στοχασμού, δεν γράφεται χωρίς εκφραστικό τάλαντο. «Φρασάκια» είχε χαρακτηρίσει κάποτε ο ίδιος τον εαυτό του, κατασκευαστή φράσεων, γιατί στο δοκίμιο το νόημα δεν υπερτερεί της διατύπωσής του, αλλά πρέπει να βρει την προσίδια έκφρασή του, να έχει, με άλλα λόγια, το κείμενο ύφος.

Όλα αυτά είναι απαραίτητα, μα δεν αρκούν. Για να γράψεις δοκίμιο, πρέπει να έχεις λογαριασμούς να λύσεις με τη ζωή, χρειάζεται προσωπικό ερώτημα που θα πηγάζει από σένα, από τα πάθη και τα βάσανά σου. Το πολυτιμότερο βιβλίο του δοκιμιογράφου είναι ο εαυτός του, αν λάβει την τολμηρή απόφαση να τον διαβάσει με ειλικρίνεια. Ο Παπαγιώργης, με μια κίνηση που μοιάζει συγγραφικά αυτοκαταστροφική, αλλά ήταν βαθιά δημιουργική, εγκαταλείπει, το 1987, τον δρόμο των πρώτων του πολύ φιλόδοξων βιβλίων και σχεδίων και στρέφεται προς τα ανθρώπινα πάθη, στην απέραντη επικράτεια του κακού, προσπαθώντας να λύσει ακριβώς τους δικούς του ανοιχτούς λογαριασμούς: μέθη, ερωτική ζήλια, φθόνος, μνησικακία, εκδίκηση, δολιότητα, πόλεμος, κακοφορμισμένα αισθήματα… Ως βαθύς μηδενιστής, έψαχνε την ιδιοτέλεια πίσω από τις αγαθές προθέσεις, ανίχνευε το κακό ακόμη και εκεί όπου όλοι έβλεπαν καλές πράξεις. Το βλέμμα του δεν το τράβηξε το σκάνδαλο του αγαθού, η εξαίρεση της καλοσύνης, αλλά η ατέλειωτη ευρηματικότητα του κακού. Το κακό δεν το φοβάται, τον σαγηνεύει. Χωρίς τη βιβλιοθήκη του, τα γραψίματα αυτά κινδύνευαν να πέσουν στον λάκκο της αμεσότητας του βιώματος. Χάρις στα διαβάσματά του όμως, ιδίως τα φιλοσοφικά, τράφηκαν από το προσωπικό βίωμα, αλλά έγιναν δοκίμια. Ο Παπαγιώργης δεν είναι εξομολογητικός (με εξαίρεση τοΣύνδρομο αγοραφοβίας).

Το 1997 ο ανατόμος του κακού θα αιφνιδιάσει με το βιβλίο του για τον άγιο, όπως τον είπαν, των ελληνικών γραμμάτων. Θεωρεί ότι ο Παπαδιαμάντης εκφράζει την αγιότητα της μικρής παραδοσιακής κοινότητας και τον υπερασπίζεται με θερμή αγάπη. Το πράγμα έχει ευρύτερη σημασία για το έργο του: μετά την εξερεύνηση των ατομικών παθών, ο Παπαγιώργης στρέφεται προς τον ελληνικό κόσμο, θέλει να δει με τα δικά του μάτια τι είναι αυτός ο τόπος στη γλώσσα του οποίου γράφει. Έχει ασφαλώς τη σημασία του ότι είναι ο Παπαδιαμάντης αυτός μέσα από τον οποίο θα αρχίσει τη μελέτη της νεοελληνικής ιδιαιτερότητας, δεν είναι ούτε ο Κοραής, ούτε ο Σολωμός, ούτε ο Ροΐδης. Δεν θα μπορούσε να ήταν αυτοί, η οξύνοιά του είχε δει πάλι σωστά, μόνο ο Παπαδιαμάντης θα μπορούσε να ήταν. Το δοκίμιό του για τον Σκιαθίτη ανοίγει τον δρόμο της τριλογίας του για το Εικοσιένα. Τα βιβλία αυτά τα αποδοκίμασε η ακαδημαϊκή ιστοριογραφική κοινότητα, είτε από συντεχνιακό φθόνο, γιατί ο παρείσακτος της πήρε την μπουκιά από το στόμα, είτε, στην καλύτερη περίπτωση, γιατί τα παρανόησε, τα διάβασε δηλαδή όπως διαβάζει τις διατριβές που υποβάλλονται στην κρίση της, ενώ είναι και αυτά δοκίμια για την κατανόηση του ιδρυτικού γεγονότος του νεοελληνικού κράτους και της σημασίας του για τον ψυχισμό μας και την πολιτική και κοινωνική μας κατάσταση μέχρι σήμερα.

Ο Κωστής Παπαγιώργης είναι σπουδαίος δοκιμιογράφος, όχι συγκριτικά με τους υπόλοιπους γραφιάδες της χώρας, αλλά με απόλυτα κριτήρια. Προσωπικά δεν γνωρίζω πολλούς καλύτερους συγγραφείς δοκιμίου από αυτόν στη σημερινή Ευρώπη. Τώρα που ο Παπαγιώργης είναι πια το έργο του, ας στρέψουμε την προσοχή μας σε αυτό. Κατ’ αρχάς, ας συγκεντρώσουμε τα χιλιάδες κυριολεκτικά κείμενά του, ας τα εκδώσουμε (όλα;) και κυρίως ας τα μελετήσουμε ξανά και ξανά όλα μαζί, υπό το πρίσμα πια συγκεκριμένων ερωτημάτων. Η ζωή του προσφέρεται, φευ, για πολλές «καταθέσεις ψυχής», για συναισθηματικό χυλό, με άλλα λόγια, δήθεν καταραμένο -ό,τι χειρότερο. Όσοι επιτηδεύονται στο είδος ας το κάνουν. Οι άλλοι ας στρέψουμε την προσοχή μας στο έργο του, όχι για να βρούμε ποιος ήταν εκείνος στη ζωή του -«απ’ όσα έκαμα κι απ’ όσα είπα να μη ζητήσουνε να βρουν ποιος ήμουν», (Καβάφης)-, αλλά τι σημαίνει για μας, ατομικά και συλλογικά, το έργο αυτό.

* Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης είναι συγγραφέας

http://www.avgi.gr/

Συνέχεια ανάγνωσης «Κωστής Παπαγιώργης (1947-2014): Ανατόμος των κοινών παθών, με στυλ | του Σταύρου Ζουμπουλάκη»

Advertisements

Τόμας Όστερμαγιερ: Το θέατρο δεν έχει τα μέσα να αντισταθεί στην ακροδεξιά επέλαση

thomas ostermeier

Δεύτερος γύρος των δημοτικών εκλογών στη Γαλλία σήμερα, με αρνητικό πρωταγωνιστή, ανεξαρτήτως αποτελέσματος, το Εθνικό Μέτωπο και τα υψηλά ποσοστά που συγκέντρωσαν οι υποψήφιοί του, πολλοί εκ των οποίων θα είναι παρόντες στον δεύτερο γύρο. Η πρωτιά του υποψηφίου της Μαρίν Λεπέν στην Αβινιόν, έδρα του περίφημου θεατρικού φεστιβάλ, και η αντίδραση του διευθυντή του, σκηνοθέτη Ολιβιέ Πυ, που απείλησε είτε να παραιτηθεί είτε να μεταφέρει την έδρα του φεστιβάλ σε άλλη πόλη, σήμανε συναγερμό στον κόσμο του Πολιτισμού στη Γαλλία.

Τη συμπαράστασή του εξέφρασε με συνέντευξή του στην Annette Gerlach του γαλλογερμανικού Arte και ο διευθυντής της βερολινέζικης Σάουμπινε Τόμας Όστερμαγιερ, σταθερός συνεργάτης του Φεστιβάλ. Μαχητικός, αλλά όχι ιδιαίτερα αισιόδοξος, μιλά για την κρίση αντιπροσώπευσης που χαρακτηρίζει τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες, χαρακτηρίζει την οικονομική κρίση σύμπτωμα της πολιτικής κρίσης, ενώ δεν διστάζει να παραδεχθεί ότι το θέατρο «δεν έχει τα μέσα να αντισταθεί» στην ακροδεξιά επέλαση…

* Ο Ολιβιέ Πυ, διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν, δήλωσε πως δεν είναι διατεθειμένος σε καμία περίπτωση να συνεργαστεί με έναν δήμαρχο της Ακροδεξιάς. Αν την Κυριακή ο υποψήφιος του Εθνικού Μετώπου νικήσει, είτε θα παραιτηθεί είτε θα μεταφέρει το φεστιβάλ σε άλλη πόλη. Εσείς τι πιστεύετε γι’ αυτό;

Πρώτα απ’ όλα πρόκειται για γαλλική υπόθεση κι εγώ δεν μπορώ να πω στους Γάλλους πώς να ψηφίσουν. Όμως θα ήθελα να εκφράσω την ολόψυχη συμπαράστασή μου στον Ολιβιέ Πυ. Συμμετέχω στο φετινό φεστιβάλ και είμαι αλληλέγγυος στις αποφάσεις του. Ταυτόχρονα, είμαι αρκετά αμφίθυμος απέναντι στην ιδέα της αλλαγής της έδρας του φεστιβάλ. Μπορεί στ’ αλήθεια να διοργανωθεί σε μιαν άλλη πόλη, με κάποιον άλλο δήμαρχο; Αυτόν τον καιρό προετοιμάζουμε τη Μαρία Μπράουν, μια διασκευή του φιλμ του Φασμπίντερ, που τοποθετείται στη μεταπολεμική Γερμανία, την περίοδο της ανοικοδόμησης, και ασχολείται με τη μετάβαση έπειτα από τα μαύρα χρόνια του ναζισμού. Το να παρουσιάσουμε αυτό το έργο μέσα στο σημερινό πλαίσιο θα έχει πραγματικά νόημα.

* Πώς μπορεί να αντισταθεί ο κόσμος του Πολιτισμού στην εσωστρεφή και εθνικιστική αντίληψη του Εθνικού Μετώπου για την κουλτούρα;

Το θέατρο δεν έχει τα μέσα να αντισταθεί σε κάτι τέτοιο. Η δουλειά μας μάλλον είναι να αναλύουμε αυτό που συμβαίνει. Πιστεύω πως έχουμε να κάνουμε με μια ριζοσπαστικοποίηση των Γάλλων αστών, των μικροαστών και της εργατικής τάξης, ανθρώπων που νιώθουν πια άβολα σ’ αυτήν την καταναλωτική νεοφιλελεύθερη κοινωνία, αλλά επιλέγουν τη λάθος απάντηση. Το να τους κουνάμε το δάχτυλο και να λέμε: «Παιδιά, δεν είναι καλά πράγματα αυτά που κάνετε» θα ήταν τελείως απλοϊκό. Χρειάζεται σε βάθος ανάλυση για να καταλάβουμε πώς φτάσαμε μέχρι εδώ και τι συνεπάγεται αυτό, μιλώντας με όρους ανεργίας και οικονομικής πολιτικής. Η οικονομική κρίση δεν είναι παρά σύμπτωμα της πολιτικής κρίσης που διατρέχουμε, η οποία οδηγεί σε τέτοιου είδους ριζοσπαστικοποίηση. Παρόμοια θέματα βρίσκουμε και στονΕχθρό του λαού, του Ίψεν, που παρουσίασα την εβδομάδα των δημοτικών εκλογών στη Ρεν και νωρίτερα στο Παρίσι. Η παράσταση αφορά έναν πολιτικοποιημένο νέο που ριζοσπαστικοποιείται και προσεγγίζει τις φασιστικές απόψεις. Η δική μου ματιά είναι πως όταν οι άνθρωποι νιώθουν πως οι δημοκρατικά εκλεγμένοι πολιτικοί δεν τους αντιπροσωπεύουν πια, δεν τους ακούν πια, ωθούνται να εγκαταλείψουν το παιχνίδι της δημοκρατίας και να υιοθετήσουν ριζοσπαστικές και φασιστικές θέσεις. Αυτό ακριβώς συμβαίνει στη Γαλλία και στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

* Αυτό δεν απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη πολιτική δέσμευση εκ μέρους του θεάτρου;

Είναι πια αργά, το θέατρο δεν μπορεί να αλλάξει τίποτε τώρα. Κανένας ψηφοφόρος του Εθνικού Μετώπου δεν πρόκειται να αλλάξει απόψεις εξαιτίας μιας παράστασης. Δεν υπάρχει καμία προοπτική για το θέατρο σε αυτό το πεδίο. Στην καλύτερη περίπτωση, το θέατρο μπορεί να αποτελέσει αντανάκλαση όσων αντιλαμβανόμαστε για ένα σύγχρονο φαινόμενο κι έτσι να μας επιτρέψει να στοχαστούμε πάνω σε αυτό. Στη Γερμανία ο Μπρεχτ υπήρξε, αναμφίβολα, ο πιο πολιτικοποιημένος θεατρικός δημιουργός του 20ού αιώνα. Κι όμως το θέατρό του δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα ενάντια στον φασισμό. Οι κοινωνικές συνθήκες καθορίζουν τη συνείδηση, όχι η θεατρική εμπειρία μιας βραδιάς…

* Στους κόλπους της γαλλικής πολιτιστικής ελίτ πολλοί καταγγέλλουν τα υψηλά ποσοστά που πέτυχε το κόμμα της Μαρίν Λεπέν στις δημοτικές. Τι πιστεύετε γι’ αυτό;

Είμαι σοκαρισμένος και πολύ ταραγμένος, καθώς τη μέρα των εκλογών ήμουν στη Γαλλία, στη Ρεν. Τις παρακολούθησα από κοντά, σ’ αυτό το προπύργιο των σοσιαλιστών. Αυτό που συμβαίνει στη Γαλλία είναι τρομερό, όπως ήταν στην Ουγγαρία ή όπως όλο και συχνότερα εμφανίζεται στις σκανδιναβικές χώρες ή ό,τι συμβαίνει στην Ουκρανία. Είναι σημαντικό η γαλλική πολιτιστική ελίτ να μην υιοθετήσει αμυντική στάση… Όπως μου έλεγε ένας Γάλλος βουλευτής μετά την παράσταση του Εχθρού του λαού, από τους συναδέλφους του ζήτημα είναι αν τέσσερις ή πέντε ενδιαφέρονται πραγματικά για την κουλτούρα.

Τραυματική η εμπειρία της ακροδεξιάς διαχείρισης

Ο κόσμος της κουλτούρας στη Γαλλία έχει πολλούς λόγους να βρίσκεται σε συναγερμό μπροστά στο ενδεχόμενο της επικράτησης υποψηφίων του Ε.Μ., ιδιαίτερα σε μεγάλες πόλεις, καθώς ο ρόλος της αυτοδιοίκησης στη χρηματοδότηση, τη στήριξη και τη διαχείριση των πολιτιστικών οργανισμών είναι μεγάλος, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στη χώρα μας. Η εμπειρία, άλλωστε, από τη διαχείριση ακροδεξιών δημάρχων, το 1995 ή το 2002, σε πόλεις όπως η Τουλόν υπήρξε τραυματική. Για παράδειγμα, η τότε ακροδεξιά διοίκηση αποφάσισε να στήσει όχι έναν, αλλά… τρεις ανδριάντες του ντόπιου ηθοποιού του μουσικού θεάτρου των αρχών του 20ού αιώνα Raimu, ενώ παρήγγειλε την απόσυρση ενός γλυπτού μοντέρνας τέχνης από τον δημόσιο χώρο! Στις δημοτικές βιβλιοθήκες, οι υπάλληλοι αναγκάστηκαν να αποσύρουν δίσκους αφρικανικής μουσικής, καθώς και όλα τα παραμύθια από εξωευρωπαϊκές χώρες. Γενικά, ό,τι δεν είχε προέλευση από τη Βρετάνη ή την Κυανή Ακτή, οι υπεύθυνοι του Ε.Μ. το έβλεπαν με μισό μάτι…

Επιμέλεια: Σπύρος Κακουριώτης 

http://www.avgi.gr/

Συνέχεια ανάγνωσης «Τόμας Όστερμαγιερ: Το θέατρο δεν έχει τα μέσα να αντισταθεί στην ακροδεξιά επέλαση»

Τουλάχιστον 2 φορές βασανίστηκε ο Ιλία Καρέλι

Ilia-Kareli

Τα ευρήματα του ιατροδικαστή μιλούν για άγριο ξυλοδαρμό και βασανισμό του σε διαφορετικούς χρόνους – Ενδείξεις φάλαγγας και βασανισμού με χρήση ηλεκτροσόκ. Συνέχεια ανάγνωσης «Τουλάχιστον 2 φορές βασανίστηκε ο Ιλία Καρέλι»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ | Οι ταινίες της ημέρας | Κυριακή 30 Μαρτίου 2014

before-the-devil-knows-youre-dead-poster

Αξίζει να δείτε

Ο Μπάτσος του Θηριοτροφείου [2/5]
STAR 13:30

Η Χρονιά του Σκύλου [2/5]
ΑΝΤ1 13:40

Offside [3,5/5]
OTE Cinema 2/OTE TV 16:10

Μοντέρνα Σταχτοπούτα [2/5]
E TV 21:00

Μαθήματα Πιάνου [4/5]
OTE Cinema 1HD/OTE TV 21:00

Θεός για μία Εβδομάδα [2/5]
ALPHA 21:00

Χόμπιτ. Ένα Αναπάντεχο Ταξίδι [3/5]
Novacinema 2 & Novacinema 2 HD/Nova 22:00

Πριν ο Διάβολος Καταλάβει Ότι Πέθανες [3,5/5]
ALPHA 23:00

Τελική Ανάλυση [2/5]
STAR 03:15 Συνέχεια ανάγνωσης «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ | Οι ταινίες της ημέρας | Κυριακή 30 Μαρτίου 2014»

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑