Ο Μάνος Χατζιδάκις της ΕΠΟΝ

Ο Μάνος Χατζιδάκις στο πιάνο, 25-26 χρόνων. Φωτογραφία της Μαργαρίτας Λυμπεράκη όπου δημοσιεύθηκε στο βιβλίο Ανοιχτές Επιστολές στον Μάνο Χατζιδάκι, Εκδόσεις Μπάστα - Πλέσσα, 1996.
Ο Μάνος Χατζιδάκις στο πιάνο, 25-26 χρόνων. Φωτογραφία της Μαργαρίτας Λυμπεράκη όπου δημοσιεύθηκε στο βιβλίο Ανοιχτές Επιστολές στον Μάνο Χατζιδάκι, Εκδόσεις Μπάστα – Πλέσσα, 1996.

Χανδρινός Ιάσων|Βάκης Αλέξης |15.06.2014

Ο Μάνος Χατζιδάκις της ΕΠΟΝΟ Μάνος Χατζιδάκις της ΕΠΟΝΟ Μάνος Χατζιδάκις της ΕΠΟΝΟ Μάνος Χατζιδάκις της ΕΠΟΝ
Όπως έχει εύστοχα επισημάνει η ιστορικός Οντέτ Βαρών – Βασάρ, «ποτέ μια γενιά δεν υπήρξε τόσο ταυτισμένη με μια οργάνωση όσο η νεολαία της Κατοχής με την ΕΠΟΝ». Η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ) ιδρύθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 1943 σε μια παράνομη συνδιάσκεψη στους Αμπελοκήπους.
Είκοσι χρόνια από τον θάνατο του (15 Ιουνίου 1994).


Για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία, μέσα στο σκοτάδι της Κατοχής, εμφανιζόταν μια οργάνωση με έντονη μαχητικότητα και προγραμματικές φιλοδοξίες που υπερέβαιναν κατά πολύ το πλαίσιο μιας εθνικοαπελευθερωτικής πρωτοβουλίας. Η ΕΠΟΝ πρότεινε τη ριζοσπαστικοποίηση της ελληνικής νεολαίας με βάση αρχές που ποτέ δεν είχαν συνυπάρξει σε ιδρυτικό κείμενο οργάνωσης: Αντιφασισμός, μόρφωση, ευημερία, ειρήνη, πολιτισμός. Το σύνθημα «πολεμάμε και τραγουδάμε» ήταν απόλυτα ενδεικτικό μιας νέας αντίληψης του κόσμου. Από τον Φεβρουάριο του 1943 μέχρι τον Οκτώβριο του 1944, η ΕΠΟΝ είχε συσπειρώσει στις τάξεις της 600.000 νέους και νέες και είχε εξαπλωθεί σε όλη τη χώρα. […]

1946. Ενωμένοι Καλλιτέχνες. Διακρίνονται, μεταξύ άλλων, ο Μάνος Χατζιδάκις (δεύτερος από αριστερά), η Αλέκα Παΐζη και όρθιος επάνω ο Γιώργος Σεβαστίκογλου. Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στο βιβλίο της Άλκης Ζέη Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο, Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2013.
1946. Ενωμένοι Καλλιτέχνες. Διακρίνονται, μεταξύ άλλων, ο Μάνος Χατζιδάκις (δεύτερος από αριστερά), η Αλέκα Παΐζη και όρθιος επάνω ο Γιώργος Σεβαστίκογλου. Η φωτογραφία δημοσιεύτηκε στο βιβλίο της Άλκης Ζέη Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο, Εκδόσεις Μεταίχμιο, 2013.

Η στρατολόγηση του Μάνου Χατζιδάκι στην ΕΠΟΝ επιβεβαιώνεται από τον ίδιο, με τον πιο απλό και κατηγορηματικό τρόπο: «Ήμουνα στην ΕΠΟΝ, όπως κάθε νέος άνθρωπος τότε. Ήταν μια εποχή που ο καθένας έδινε τη συμμετοχή του στον αγώνα εναντίον των Γερμανών». Για να συμπληρώσει αμέσως, φωτίζοντας με παράλληλες παραμέτρους την απόφασή του να ενταχθεί στην Αντίσταση: «Αλλά δεν ήταν μόνο αυτό. Εμείς οι νέοι, νομίζω, είχαμε και άλλα κίνητρα συγχρόνως: Ήτανε η κλασική επανάσταση που κάνει ο νέος στο σπίτι του, αλλά βρίσκαμε μια νομιμοφάνεια για να την κάνουμε. Η Αντίσταση ήταν μια νομιμοφανής ανταρσία απέναντι στο σπίτι μας. Το ξενύχτι αποκτούσε νομιμότητα, οι ερωτικές μας ιστορίες αποκτούσαν νομιμότητα, διότι όλα αυτά ήταν συνδεδεμένα με την Αντίσταση.» […]

Ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις και -στη μέση- ο μαέστρος Ανδρέας Παρίδης στη Ρώμη το 1954
Ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις και -στη μέση- ο μαέστρος Ανδρέας Παρίδης στη Ρώμη το 1954

Μετά την Απελευθέρωση, ο Δεκέμβρης του ’44 ήταν ένα πυκνό σε γεγονότα διάστημα, γεμάτο ηρωισμούς, τραγωδίες, ενθουσιασμούς και απογοητεύσεις που κορυφώθηκαν με τη «μεγάλη έξοδο» από την Αθήνα. Ο Χατζιδάκις ακολούθησε, μαζί με τους συναγωνιστές του της ΕΠΟΝ αλλά και χιλιάδες πολίτες, την οπισθοχώρηση του ΕΛΑΣ έξω από την πολιορκημένη πόλη. Για τις εμπόλεμες ανατολικές συνοικίες το καταφύγιο ήταν ο Υμηττός κι από εκεί τα ανταρτοκρατούμενα εδάφη της Βοιωτίας.
Η τότε ΕΠΟΝίτισσα Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ θυμάται εκείνες τις μέρες: «Φθάνουν πια τα Χριστούγεννα. Ο Βύρωνας ‘πέφτει’. Θα πρέπει να ήταν 26 ή 27 Δεκεμβρίου όταν μας λένε ότι πρέπει να φύγουμε από τον Βύρωνα, από το Παγκράτι, από την Καισαριανή. Περνάμε τον Υμηττό μέσα στην παγωνιά. Με κρατούσε από το χέρι ο Μάνος Χατζιδάκις. Στις αρχές Ιανουαρίου φθάνουν οι Εγγλέζοι στην Κυψέλη. Φεύγουμε ένα βράδυ κι από εκεί. Εγώ με κάτι μποτάκια στο χέρι, τα κρατούσα για το δρόμο. Κι ο Μάνος τυλιγμένος με μια κουβέρτα. Εκείνος σταμάτησε στο Σχηματάρι». […]
Τη χειμερινή περίοδο 1945-46, η Μικρή Σκηνή των Ενωμένων Καλλιτεχνών ανέβασε στο θέατρο Βρετάνια το έργο του Ίρβιν Σόου «Θάψτε τους νεκρούς», σε σκηνοθεσία Γιώργου Σεβαστίκογλου και μουσική Μάνου Χατζιδάκι. Και λίγο αργότερα το ελληνικό έργο «Το καλοκαίρι θα θερίσουμε» του πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα Αλέξη Δαμιανού. Για την παράσταση αυτή ο Χατζιδάκις έγραψε το τραγούδι «Τα παιδιά κάτου στον κάμπο», το οποίο ξαναχρησιμοποίησε αργότερα (1974) στην ταινία του Ντούσαν Μακαβέγιεφ «Sweet Movie».

Νέα γενιά, το περιοδικό της ΕΠΟΝ
Νέα γενιά, το περιοδικό της ΕΠΟΝ

Οι στίχοΤα παιδιά κάτου στον κάμπο / στήσαν όλα το χορό / και λυγάνε τα ποτάμια / και σταυρώνουν τον αητό.

Έλα κόρη μ’ έλα και τ’ αυγερινού / κοίτα στήσανε καρτέρι / χίλι’ αστέρια τ’ ουρανού.
Το τραγούδι εκτελούνταν από χορωδία που διηύθυνε ο ΕΠΟΝίτης μουσικός Μίκης Θεοδωράκης: «H πρώτη μας συνύπαρξη με τον Μάνο έγινε στις κουίντες του θεάτρου της Βρετάνιας. Αυτός είχε γράψει τη μουσική για ‘Το καλοκαίρι θα θερίσουμε’ κι εγώ διηύθυνα τη μικρή χορωδία από ΕΠΟΝίτες. Κάπου – κάπου τον αντικαθιστούσα στο αρμόνιο. Ο θίασος των Ενωμένων Καλλιτεχνών ήταν ο επίσημος θίασος της Αριστεράς, του EAM, κι αυτό από μόνο του έδειχνε το ιδεολογικό στρατόπεδο στο οποίο ανήκαμε και οι δύο». […]
Την άνοιξη του 1946 η Μικρή Σκηνή των Ενωμένων Καλλιτεχνών έλαβε εντολή να περιοδεύσει στη Θεσσαλία, όπου δρούσε η διαβόητη συμμορία του Σούρλα (η οποία λίγους μήνες αργότερα, το καλοκαίρι του 1946, θα δολοφονούσε τον δημοσιογράφο του Ριζοσπάστη Κώστα Βιδάλη). Ο Γιώργος Σεβαστίκογλου θυμάται τις λεπτομέρειες αυτής της περιοδείας:
«Ξεκινήσαμε μ’ ένα ερείπιο υπεραστικό λεωφορείο. Μαζί μας και ο Μάνος. Πρώτος σταθμός η Λάρισα. Κάναμε έναρξη με το ‘Μακρινό δρόμο’, έργο σοβιετικό, με ήρωες κομσομόλους. Στο θέατρο δεν έπεφτε καρφίτσα. Κοινό ενθουσιώδες. Τέλειωσε η παράσταση και ξεκινήσαμε για το ξενοδοχείο. Ξαφνικά, από μια γωνιά του δρόμου ορμούν καταπάνω μας φαντάροι, με λυμένους ζωστήρες, κι αρχίζουν να μας χτυπούν. Αναμπουμπούλα, φωνές, κακό. Η γειτονιά έρημη, περασμένα μεσάνυχτα. Μόνη ανοιχτή και μισοφωτισμένη η εξώπορτα ενός ‘σπιτιού’. Οι κοπέλες του θιάσου προλαβαίνουν και κρύβονται, ώσπου να περάσει ο κίνδυνος. Το κυνηγητό συνεχιζόταν, ο Μάνος είχε αγκαλιάσει μια κολώνα ηλεκτρικού και φώναζε ‘Μη βαράτε, βρε!’.»

(Προδημοσίευση στην Αυγή από το τεύχος – αφιέρωμα του περιοδικού Μετρονομος στον Μάνο Χατζιδάκι που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: