Ο ΦΙΛΟΣ ΜΟΥ Ο ΤΣΑΠΛΙΝ Του Μαξ Λίντερ

CHAPLIN-LINDER

Ο Τσάπλιν κατασκεύασε το δικό του θέατρο στο Λος Άντζελες που πραγματοποιεί ο ίδιος τις ταινίες του με τη βοήθεια του αδερφού του και μιας δεκάδας συνεργατών, που ασχολούνται μόνο με τη σκηνοθεσία. Ο Σαρλώ γυρίζει με μια εκπληκτική λεπτολογία. Είναι αυτονόητο ότι το θέατρο του είναι εξοπλισμένο με όλες τις πιο μοντέρνες τελειοποιήσεις, όλες τις ευκολίες, όλα τα μηχανήματα. Αλλά το βασικό δε βρίσκεται στα μηχανήματα. Βρίσκεται στη μέθοδο. Ο Τσάπλιν, σαν πραγματικός χιουμορίστας που είναι, έχει μελετήσει το γέλιο και καταφέρνει να το προκαλεί με μια σπάνια ακρίβεια.

Μπουρλέσκ (burlesque) ετυμολογία-έννοια || Αμερικάνικο Μπουρλέσκ (κινηματογράφος)

Τίποτε δεν αφήνεται σ’ αυτόν στον αυτοσχεδιασμό. Γυρίζει την κάθε πρόβα και τις προβάλλει όλες πολλές φορές, για να ανακαλύψει το ελάττωμα ή την ατέλεια που θα κατάστρεφε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Ξαναρχίζει μέχρι να αισθανθεί ικανοποιημένος και είναι ο ίδιος πολύ πιο δύσκολος από τον περισσότερο επιρρεπή στην κριτική θεατή. Μέχρι να δω τον Τσάπλιν να δουλεύει, ποτέ δεν είχα καταλάβει την ελάχιστη σημασία που πρέπει να έχει το σελυλόιντ κι ο αριθμός των γυρισμάτων. Στη Γαλλία, υπολογίζουμε τον αριθμό των γυρισμένων μέτρων σαν να είχε την οποιαδήποτε σχέση με το τελικό μήκος. Στην πραγματικότητα, έχει σχέση απλά και μόνο με την ποιότητα της ταινίας και τη φροντίδα που υπάρχει για την πραγματοποίησή τους. Για να δώσω μια συγκεκριμένη λεπτομέρεια της ποσότητας φιλμ που ξοδεύεται θα αναφέρω τον ακόλουθο αριθμό: ο Τσάπλιν γυρίζει μια ταινία 600 μέτρων σε δύο μήνες και χρησιμοποιεί γι’ αυτή την ταινία πάνω από 12.000 μέτρα αρνητικό, δηλαδή κάθε σκηνή γυρίζεται είκοσι φορές. Κάτι τέτοιο αντιπροσωπεύει μαζί με τις δοκιμές, τις ρυθμίσεις, τις επαναλήψεις, καμιά πενηνταριά πρόβες. Χωρίς αμφιβολία θα έχει παρατηρήσει κανείς ότι ο Σαρλώ δε μιλάει ποτέ κι ότι οι ταινίες του δεν περιέχουν σχεδόν ποτέ τίτλους. Δε χρειάζεται να αναπτύξει τις ικανότητές του σαν ηθοποιός. Αρκεί να δει κανείς ένα Σαρλώ για να τις θαυμάσει και να τις αγαπήσει. Αυτό πού γνωρίζει λιγότερο είναι το πόσο η σκηνοθεσία του, την οποία διευθύνει ο ίδιος, είναι θαυμαστά εμπνευσμένη. Παραγωγός προβληματισμένος και υπερβολικά προικισμένος, ξέρει να κατασκευάζει και να «φέρνει σε αίσιο πέρας» την ταινία του, έτσι ώστε να εκθέτει ανάγλυφα τα προτερήματά του και να τα υπογραμμίζει με ολόκληρη την εξωτερική δράση. Έχει ήδη επισημανθεί το πόσο παρατηρητικός είναι. Δεν αρκεί το να είσαι ηθοποιός για να εκφράζεις τα ποικίλα συναισθήματά σου.

charlie-chaplin (1)

Χρειάζεται ακόμα η σκηνοθεσία να ξέρει να επιφέρει και να χρησιμοποιεί τα χαρίσματα του ερμηνευτή. Ο Τσάρλι Τσάπλιν ξέρει θαυμάσια να χρησιμοποιεί τον εαυτό του και τους παρτενέρ του για να φτάσει στην επιθυμητή απόχρωση. Η επιθυμητή έκφραση έρχεται τη συγκεκριμένη εκείνη στιγμή στην οποία αποκτά την αξία της. Από την αρχή μέχρι το τέλος, οι θεατές κάθε φυλής και κάθε νοοτροπίας, παρακολουθούν την εξέλιξη της σκέψης του, μέχρι τις πιο πνευματώδεις λεπτότητες της. Στο Ο Σαρλώ γυρίζει αργά, δεν κέρδισε μήπως το στοίχημα να κάνει τα πλήθη να γελάνε με τα όσα συνέβαιναν στην οθόνη για μισή ώρα;

Για να γίνει κάτι τέτοιο θα πρέπει κανείς να τον παρακολουθεί χωρίς προσπάθεια, πάνω στο θέμα που έχει διαλέξει. Χωρίς να θέλω να μειώσω τούς συνεργάτες του πού είναι πολύτιμοι, μπορούμε πραγματικά να πούμε ότι η επιτυχία του οφείλεται κύρια στον ίδιο, ως σκηνοθέτη και ηθοποιό. Οι ταινίες του έγιναν καλύτερες απ’ τη στιγμή πού άρχισε να τις διευθύνει ο ίδιος. Ο Τσάπλιν εργάζεται με μία μανία που δε βρίσκει το όμοιό της. Αυτός ο άνθρωπος, που δεν έχει ξεπεράσει τα τριανταπέντε, έχει ήδη γκρίζους κροτάφους.

Chaplin One AM 01+

Όταν γυρίζει, δεν αφήνει σχεδόν κανένα να διεισδύει στο θέατρο του. Πολύ ζηλιάρης σε ό,τι άφορα το έργο του, είναι ταυτόχρονα θλιμμένος και οργισμένος, βλέποντας ότι οι περισσότεροι Αμερικάνοι κωμικοί αντί να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν, προσπαθούν να τον αντιγράψουν με φτηνό τρόπο και χρησιμοποιούν ληστρικά κόλπα για να υποκλέψουν τα μυστικά της δουλειάς του. Είχε την καλοσύνη να δεχτεί να τον δω να δουλεύει. Μπορώ να διαβεβαιώσω ότι δεν έχει μυστικά. Δε διαθέτει τρικ, ιδιαίτερες εφευρέσεις, αλλά είναι πολύ έξυπνος, πολύ μεθοδικός, πολύ ευσυνείδητος. Είναι ευνόητο ότι προσπαθεί να προστατεύσει την ηρεμία του, όταν γυρίζει, και να αποφύγει τούς κουραστικούς μιμητές του. Δυσαρεστήθηκε πάρα πολύ όταν έμαθε ότι στο Παρίσι πλαστογράφοι χρησιμοποιούσαν τ’ όνομά του και είχε την πρόθεση να τούς διώξει δικαστικά. Τον συμβούλευσα να μην τούς κάνει αυτή την τιμή. Έχει άλλωστε την πρόθεση να έρθει στη Γαλλία όταν θα του είναι δυνατό. Αγαπάει πράγματι, πολύ τη χώρα μας και πρόσφερε την πιο αφιλοκερδή συνεισφορά του σε όλες τις προπαγάνδες υπέρ των συμμάχων κι υστέρα στις πατριωτικές προπαγάνδες στην Αμερική. Τώρα τελευταία, έκανε μια μεγάλη τουρνέ για το Δάνειο της Ελευθερίας, με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Κάτι τέτοιο δε θα έπρεπε να μας εκπλήσσει καθόλου, με δεδομένη τη δημοτικότητά του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Για την ώρα, μόλις τελείωσε την προπαγανδιστική τουρνέ του, άρχισε πάλι να γυρίζει. Μπορούμε να περιμένουμε με εμπιστοσύνη τις καινούριες του ταινίες πού θα ακολουθήσουν επάξια την αξέχαστη σειρά των δώδεκα «Mutual» τα όποια είδα στην Αμερική, ενώ οι πρώτες ταινίες της σειράς έχουν ήδη προβληθεί στη Γαλλία.

max-linder 02

Διαπίστωσα ότι μερικοί συγγραφείς μιλούσαν κάπως περιφρονητικά για το Σαρλώ. Λες και το να κάνεις τους συνανθρώπους σου να γελούν με ευπρεπή μέσα και κάτω από μιά πραγματική μελέτη, είναι κάτι που θα ήταν άξιο περιφρόνησης! Όσο γι’ αυτούς που δεν τον θεωρούν αστείο, δεν ξέρω αν τον έχουν δει, αλλά είναι σίγουρο ότι αποτελούν μια ελάχιστη μειοψηφία ανάμεσα στους θεατές. Αυτοί πού δεν τον αγαπούν δεν τον γνωρίζουν καλά ή τον συγχέουν με διάφορους μιμητές. Υποψιάζεται κανείς τον κόπο στον οποίο πρέπει να υποβληθεί για να κάνει τούς συνανθρώπους του να γελάσουν και δεν είναι μήπως ιδιαίτερα άδικος ως προς εμάς, καλύπτοντας μας με ντροπή, επειδή προσπαθούμε να διασκεδάσουμε για μια στιγμή το τεράστιο κοινό πού συχνάζει στους κινηματογράφους; Το γέλιο δεν είναι ένα από τα καλύτερα πράγματα πού μπορεί να συναντήσει ο άνθρωπος; Δεν είναι απαραίτητο στην ηθική υγεία μας, στην ισορροπία μας;

Πολύ χαριτωμένο το να λέει κανείς ότι ο Τσάπλιν ή οι άλλοι δεν προκαλούν γέλιο παρά μόνο με ακκίσματα. Είναι αδύνατο να βγάλεις γέλιο από ακκίσματα. Χρειάζεται ακόμα αυτά τα ακκίσματα να είναι κωμικά. Κι αν το γέλιο μπορεί να επιτευχθεί εξαιρετικά στο θέατρο ή το μιούζικ χολ μέσα από ένα ενστικτώδες αποτέλεσμα της φύσης, αν το χάρισμα αρκεί εκεί για να φτιάξει ένα μεγάλο ηθοποιό, είναι υλικά αδύνατο να συμβεί κάτι τέτοιο μ’ αυτό τον τρόπο στον κινηματογράφο, όπου η αξιοποίηση των φυσικών χαρισμάτων απαιτεί μια προετοιμασία και μια δουλειά οι όποιες δεν εκτιμούνται ικανοποιητικά. Αυτό πού μπορεί να ανακαλύψει το ένστικτο πρέπει να μεταφραστεί σ’ αυτή την ειδική «γλώσσα» να αποσυντεθούν τα αποτελέσματά του, να εκτιμηθεί μαθηματικά η εντύπωση πού προκαλεί, να ρυθμιστεί η έκθεσή του βήμα προς βήμα. Αυτοί πού μιμούνται τον Τσάπλιν καταφέρνουν τέλεια να κάνουν τα ίδια ακκίσματα μ’ αυτόν. Γιατί δεν προκαλούν το ίδιο γέλιο; Κι όσοι μιλούν περιφρονητικά γι’ αυτά τα «ακκίσματα», ας επιχειρήσουν μερικά μπροστά σ’ ένα φακό. Θα δουν αν θα τα καταφέρουν το ίδιο. Μας προσάπτουν ακόμα, με μασημένα λόγια, ότι κερδίζουμε εκατομμύρια. Πιστεύουν ότι αυτοί πού μας τα προσφέρουν έχουν μπλεχτεί σε μια ασύμφορη επιχείρηση; Ποιόν κοροϊδεύουμε αλήθεια; Κερδίζουμε αυτά τα χρήματα προκαλώντας το γέλιο, όταν το καταφέρνουμε. Ένας άνθρωπος σαν τον Τσάπλιν κάνει τη μισή ανθρωπότητα να γελάει, αρκετές φορές το χρόνο. Πιστεύετε ότι αυτό δεν αξίζει μερικά εκατομμύρια; Άλλωστε, το κοινό έχει ήδη απαντήσει εκτενώς στις κριτικές πού μπορούν να γίνουν γι’ αυτό το θέμα.

max-linder 01

Το κοινό είναι ο υπέρτατος κριτής μας και πιστεύω ότι είναι ο μόνος πού έχει την αρμοδιότητα να διαμορφώνει τις κινηματογραφικές διασημότητες. Εκείνη του Σαρλώ είναι επαρκώς εγκαθιδρυμένη ώστε να μη χρειάζεται άλλη δικαίωση. Της αξίζει μόνο να μελετηθεί, να σχολιαστεί. Δεν αποτελεί μήπως την πιο εκρηκτική απόδειξη της χρησιμότητας που υπάρχει, σε ό,τι άφορα την κινηματογραφική εργασία, στο ζευγάρωμα ανάμεσα στα πιο εκπληκτικά χαρίσματα και στην τάξη, τη μέθοδο και την εργασία;

Ο Τσάρλι Τσάπλιν, σκηνοθέτης και ηθοποιός, είναι κατά τη γνώμη μου άριστο μοντέλο για όλους εκείνους οι όποιοι επιθυμώντας να κάνουν κινηματογράφο, θα προθυμοποιηθούν να τον μελετήσουν και να τον καταλάβουν. Το να μιμείσαι είναι έργο φτηνό και δείγμα ανικανότητας. Ο Τσάπλιν έχει ένα ειδικό κοστούμι, δημιούργησε για τον εαυτό του μια διάσημη φυσιογνωμία, μια διαδικασία, ένα είδος. Όλα αυτά μπορεί κανείς να του τα πάρει, αλλά δεν πρόκειται παρά για μια κλοπή χωρίς συνέπειες. Το να ανακαλύψει τις αιτίες της επιτυχίας του, εξάγοντας απ’ αυτές φόρμουλες και ποικίλες υποδείξεις, σημαίνει ότι μαθαίνει τη δουλειά του στο καλύτερο σχολείο. Ας μου συγχωρηθεί το ότι μιλάω γι’ αυτόν τόσο θερμά. Πριν τον γνωρίσω δεν ήμουν παρά ο μεγαλύτερος θαυμαστής του. Σήμερα είμαι φίλος του.

Μετάφραση: Χρήστος Βακαλόπουλος

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s