Νίκολας Ρεγκ: Ο σκηνοθέτης που έπεσε στη Γη | Όλες οι Ταινίες του Αφιερώματος στο 21ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας – Νύχτες Πρεμιέρας | αναλυτική παρουσίαση, πότε και που παίζονται

Nicolas_Roeg 00 (Medium)

Έβαλε τον Μικ Τζάγκερ να δώσει την «Performance» της ζωής του και έκλεισε σε μια ταινία όλο το χανγκόβερ από το ψυχεδελικό τριπ των sixties. Στο «Ο Άνθρωπος που Έπεσε στη Γη» έπεισε τον Ντέιβιντ Μπόουι να υποδυθεί έναν εξωγήινο και παρέδωσε μια από τις κορυφαίες δημιουργίες φαντασίας. Κινηματογράφησε τον Ντόναλντ Σάδερλαντ και την Τζούλι Κρίστι σε μια από τις πιο αξέχαστες ερωτικές σκηνές και συνάμα ταινίες τρόμου του σινεμά με το «Μετά τα Μεσάνυχτα».

Μην χάσετε την Κυριακή 11.10.2015 στις 17.00 στο Τρίωρο Δωρεάν Μάθημα Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου ένα αφιέρωμα γνωριμίας με το σινεμά του Νίκολας Ρεγκ με προβολή αποσπασμάτων από τις κυριότερες ταινίες του. διαβάστε τι άλλο περιλαμβάνει το ανοιχτό σεμινάριο.

Στην «Περιπλάνηση» μεταμόρφωσε την αυστραλέζικη έρημο σε ένα τοπίο μαγικό που θα μπορούσε να έχει ξεπηδήσει από όνειρο. Σύστησε την Τερέζα Ράσελ ως μια από τις πιο σέξι γυναίκες της μεγάλης οθόνης και της χάρισε την αξέχαστη «Δύναμη της Σάρκας». Δημιούργησε με το «Eureka» μια από τις πιο παράδοξες δημιουργίες που ξεπήδησαν ποτέ από το Χόλιγουντ. Απεικόνισε απολαυστικά στο «Insignificance» πώς θα μπορούσε να μοιάζει μια συνάντηση ανάμεσα στον Άλμπερτ Αϊνστάιν, τον γερουσιαστή Μακάρθι, τη Μέριλιν Μονρόε και τον Τζο Ντι Μάτζιο, στη διάρκεια μιας απρόοπτης βραδιάς. Και παρέμεινε σε όλη τη διάρκεια της καριέρας του υπερασπιστής του ίδιου ρηξικέλευθου και εντελώς αντισυμβατικού σινεμά κόντρα στις εκάστοτε μόδες και τις απαιτήσεις των στούντιο.

Η διαδρομή του πίσω από την κάμερα υπήρξε μοναχική, με τις μεγάλες εταιρείες να εχθρεύονται τις πρωτοπορίες του και τους πιο συντηρητικούς κριτικούς να μην εκτιμούν εγκαίρως το έργο του. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, ωστόσο, η φιλμογραφία του παραμένει διαχρονική και μοντέρνα, ένα γοητευτικό αίνιγμα που με τα χρόνια αποκαθίσταται πανηγυρικά στις στήλες της κριτικής, τρυπώνει στις περισσότερες best of λίστες αξιοσέβαστων κινηματογραφικών εντύπων (και, πλέον, ιστοσελίδων) και αποκτά ολοένα και περισσότερους θαυμαστές, ακριβώς επειδή υπήρξε αρκετά μπροστά από την εποχή της.

Ο Νίκολας Ρεγκ διατηρεί, τέλος, σταθερά τον χαρακτηρισμό ενός σκηνοθέτη τις ταινίες του οποίου πρέπει να δει κανείς για να τις πιστέψει. Και πρέπει να τις δει σε μεγάλη οθόνη για να απολαύσει όλη την απόκοσμη ομορφιά τους να αναδεικνύεται στις διαστάσεις που της αξίζει. Για τον λόγο αυτό, οι 21ες Νύχτες Πρεμιέρας αποφάσισαν να αφιερώσουν στον Βρετανό δημιουργό τη μεγάλη τους ρετροσπεκτίβα για φέτος. Εχοντας προηγουμένως εξασφαλίσει τις περισσότερες ταινίες του σε πλήρως αποκατεστημένες κόπιες. Οπως πρέπει κανείς να τις παρακολουθήσει.

Ενδεικτική Φιλμογραφία / Selected Filmography
1970 Performance
1971 Walkabout
1973 Don’t Look Now
1976 The Man Who Fell to Earth
1980 Bad Timing
1983 Eureka

Performance

Από την τριπαρισμένη μπαρόκ ατμόσφαιρα που αναδύει κάθε πλάνο και τις διαβόητες ερωτικές περιπτύξεις που στήνει ο Μικ Τζάγκερ μέχρι την ειλικρινή τοποθέτησή της απέναντι στα ζητήματα του σεξ, των καταχρήσεων και της βίας, η «Performance» πετυχαίνει να επαληθεύσει τη φήμη της ανήθικης και παρακμιακής ταινίας που της είχαν αποδόσει οι πιο συντηρητικοί κριτικοί, τον καιρό που κυκλοφορούσε στις αίθουσες. Θαυματουργή σκηνοθετική συνεργασία ανάμεσα στους Νίκολας Ρεγκ και Ντόναλντ Κάμελ, η ταινία συλλαμβάνει όλο το μοιραίο χανγκόβερ των swinging sixties ημερών μέσα από την παράξενη ιστορία ενός βίαιου Λονδρέζου γκάνγκστερ που βρίσκει προσωρινή κρυψώνα στο σπίτι ενός φθαρμένου ροκ σταρ, για να δει να ανοίγεται μπροστά του η πύλη σε ένα σκοτεινό κόσμο ηδονών και κινδύνων που μέχρι τότε δεν γνώριζε.

Ανάμεσα σε σαρκικές περιπτύξεις και πειραματισμούς με παραισθησιογόνα ναρκωτικά, οι δυο άντρες επιδίδονται σε ένα αλλόκοτο ψυχολογικό παιχνίδι εξουσίας, διφορούμενης σεξουαλικότητας και ανταλλαγής ταυτοτήτων που σταδιακά μετατρέπει τον ένα σε αντανάκλαση του άλλου. Μαζί τους, η ατίθαση και τολμηρή «Performance» ενώνει την κοινωνία της βίας και την κουλτούρα της ροκ μυθολογίας σε ένα σφιχτό εναγκαλισμό. Ομολογουμένως μια από τις πιο μοντέρνες και τολμηρές δημιουργίες του μεταπολεμικού σινεμά. 

Σκηνοθεσία / Director
Donald Cammell, Nicolas Roeg
Σενάριο / Screenwriter
Donald Cammell
Φωτογραφία / DoP
Nicolas Roeg
Μουσική / Music
Jack Nitzsche
Μοντάζ / Editor
Antony Gibbs, Brian Smedley-Aston
Ηθοποιοί / Principal Cast
James Fox, Mick Jagger
Anita Pallenberg , Michèle Breton
Ann Sidney, John Bindon

Ην. Βασίλειο / United Kingdom
1970
Εγχρωμο / Color
35mm
105′
Αγγλικά / English

Μετά τα Μεσάνυχτα / Don’t Look Now

Μια από τις κορυφαίες ταινίες όλων των εποχών ξεκινά με τον πνιγμό ενός μικρού κοριτσιού και ολοκληρώνεται σε ένα από τα πιο σοκαριστικά φινάλε που έχουν αποτυπωθεί ποτέ σε φιλμ. Στο ενδιάμεσο, το «Μετά τα Μεσάνυχτα», υποδειγματική διασκευή ενός μυθιστορήματος της Δάφνης Ντι Μοριέ, στέλνει ένα παντρεμένο ζευγάρι Αγγλων που θρηνεί τον χαμό του μικρού του κοριτσιού να ταξιδέψει σε μια μουντή και αφιλόξενη χειμερινή Βενετία. Εκεί ο αρχιτέκτονας σύζυγος καλείται να ανακαινίσει μια τοπική εκκλησία και παράλληλα προσπαθεί να εξορκίσει, μαζί με τη γυναίκα του, την οδύνη για τη μεγάλη τους απώλεια.

Μια σειρά από τρομακτικούς οιωνούς, μεταφυσικού χαρακτήρα συμβάντα και ανατριχιαστικές προειδοποιήσεις, όμως, θα μετατρέψουν την παραμονή τους εκεί σε ένα μακάβριο ραντεβού με το μεγάλο Αγνωστο και το απόλυτο παράλογο. Συνδυασμός ταινίας μυστηρίου, ψυχολογικού δράματος και δημιουργίας τρόμου, αυτό το ατόφιο αριστούργημα με το εκπληκτικό μοντάζ, τους μοναδικούς Ντόναλντ Σάδερλαντ και Τζούλι Κρίστι, τη βουτηγμένη στην απειλή ατμόσφαιρα, την αρμονική σύζευξη μεταφυσικού και πραγματικού και τη σκηνοθετική δεξιοτεχνία ίσως και να αποτελεί το magnum opus του Νίκολας Ρεγκ.

 

Σκηνοθεσία / Director
Nicholas Roeg
Σενάριο / Screenwriters
Daphne Du Maurier, Allan Scott, Chris Bryant
Φωτογραφία / DoP
Anthony B. Richmond
Μουσική / Music
Pino Donaggio
Μοντάζ / Editor
Graeme Clifford
Ηθοποιοί / Principal Cast
Julie Christie, Donald Sutherland
Hilary Mason, Clelia Matania
Massimo Serato, Renato Scarpa

Ηνωμένο Βασίλειο / United Kingdom
1973
Εγχρωμο / Color
DCP
110′
Αγγλικά / English

Η Δύναμη της Σάρκας / Bad Timing

Ενα ζευγάρι Αμερικανών επιδίδεται σε ένα σχεδόν βαμπιρικό και εν τέλει καταστροφικό πάθος με φόντο τη Βιέννη. Αυτό που στο χαρτί φαντάζει ως μια πολυιδωμένη και κοινότυπη ιστορία μεταμορφώνεται στα χέρια του Ρεγκ σε έναν αξέχαστο αφηγηματικό λαβύρινθο. Χρησιμοποιώντας το γνώριμο μοντάζ του, ο σκηνοθέτης πηγαινοέρχεται σε παρελθόν και παρόν με τρόπο που αφήνει τα συμβάντα του χθες να ρίχνουν τη σκιά τους στα γεγονότα του τώρα και φαινομενικά ασήμαντα συμβάντα να αποκτούν απρόσμενες συνδέσεις μεταξύ τους.

Μέσω αυτού του δεξιοτεχνικού παζλ, η «Δύναμη της Σάρκας» γίνεται ένα συγκλονιστικό δράμα πάνω στη βίαιη σύγκρουση που συντελείται ανάμεσα στη μνήμη και την πραγματικότητα, τις επιθυμίες και τις διαψεύσεις τους και τις σύνθετες υποθέσεις της ανθρώπινης καρδιάς με την αδυναμία της επιστήμης να τις κατανοήσει και να τις αποκρυπτογραφήσει. Κρίμα μόνο που η Rank Organisation, η εταιρεία παραγωγής του φιλμ, δυσκολεύτηκε να καταλάβει την σπουδαιότητα του δημιουργήματος που υπέγραψε ο Ρεγκ και αποσύρθηκε από την προώθησή του με την αιτιολογία ότι επρόκειτο για «μια αρρωστημένη ταινία φτιαγμένη για αρρωστημένους ανθρώπους».


Σκηνοθεσία / Director
Nicolas Roeg
Σενάριο / Screenwriter
Yale Udoff
Φωτογραφία / DoP
Anthony B. Richmond
Μουσική / Music
Richard Hartley
Μοντάζ / Editor
Tony Lawson
Ηθοποιοί / Principal Cast
Art Garfunkel, Theresa Russell
Harvey Keitel, Denholm Elliott

Ην. Βασίλειο / United Kingdom
1980
Εγχρωμο / Color
DCP
123′
Αγγλικά / English

Ο Ανθρωπος που Επεσε στη Γη / The Man Who Fell to Earth

Βασισμένος στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Γουόλτερ Τέβις, ο «Ανθρωπος που Επεσε στη Γη» παρακολουθεί την άνοδο και την πτώση ενός εξωγήινου που επισκέπτεται τη Γη για να σώσει τον πλανήτη του από την έλλειψη νερού. Η ανέλιξή του σε πανίσχυρο επιχειρηματία γίνεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα χάρη στην ευφυία και στις προηγμένες επιστημονικές του γνώσεις. Το ίδιο απότομη, όμως, θα είναι και η καταβαράθρωσή του στην άβυσσο των ανθρώπινων αδυναμιών, του αλκοόλ, του σεξ και της απάθειας, παρασύροντας στον ξεπεσμό του τους γήινους συνοδοιπόρους του.

Δίπλα στην πεσιμιστική εικόνα μιας αδυσώπητης αλληγορίας για την παρακμή του ανθρώπινου πολιτισμού, το σκεπτόμενο sci-fi του Ρεγκ ενεργοποιεί συναισθήματα ανέλπιστα για ένα συνήθως ψυχρό κινηματογραφικό είδος: μέσα από τις φευγαλέες αναμνήσεις του ήρωα από την άγονη έρημο του πλανήτη του και την προηγούμενη ζωή του, τις οποίες ο σκηνοθέτης ξετυλίγει μέσα από έναν αποπροσανατολιστικό αλλά ακαταμάχητα γοητευτικό κατακερματισμό των εικόνων και το αντισυμβατικό μοντάζ, που υπήρξε σήμα κατατεθέν των καλύτερων ταινιών του. Οσο για τον πρώτο μεγάλο ρόλο του στο σινεμά, ο Ντέιβιντ Μπόουι δεν θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί καλύτερα την εξωπραγματική περσόνα του.

 

Σκηνοθεσία / Director
Nicolas Roeg
Σενάριο / Screenwriter
Paul Mayersberg
Φωτογραφία / DoP
Anthony B. Richmond
Μουσική / Music
John Phillips, Stomu Yamashta
Μοντάζ / Editor
Graeme Clifford
Ηθοποιοί / Principal Cast
David Bowie , Rip Torn
Candy Clark, Buck Henry
Bernie Casey, Jackson D. Kane

Ην. Βασίλειο / United Kingdom
1976
Εγχρωμο / Color
DCP
139′
Αγγλικά / English

Μία Νύχτα με τη Μέριλιν / Insignificance

Τέσσερις θρυλικές φιγούρες της μαζικής κουλτούρας δίνουν συνάντηση σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου της Νέας Υόρκης, το 1953: ο Αλμπερτ Αϊνστάιν, η Μέριλιν Μονρόε, ο αθλητής Τζο Ντι Μάτζιο και ο γερουσιαστής Τζόζεφ ΜακΚάρθι ανακαλύπτουν στην πορεία μιας νύχτας ότι έχουν περισσότερα κοινά απ’ όσο φαντάζονταν και γύρω τους ο Ρεγκ στήνει ένα ραδιούργο παιχνίδι ανάμεσα στο φαίνεσθαι και το είναι, τους καλοσυντηρημένους μύθους και την απλή, αδιάσειστη πραγματικότητα και τους ρόλους που καλούνται οι άνθρωποι να υποδυθούν, καταλήγοντας στο τέλος να αφομοιωθούν από αυτούς.

Γοητευτικό κινηματογραφικό αξιοπερίεργο, το «Insignificance» καταργεί μεμιάς τις φαινομενικά ασφυκτικές θεατρικές καταβολές του χάρη στην ασταμάτητη οπτική ευρηματικότητα του Νίκολας Ρεγκ, εξερευνά με σπιρτόζικο τρόπο την έννοια της ανθρώπινης ταυτότητας και περιπαίζει τη μεγάλη Αμερικανική ψευδαίσθηση (και συνεπακόλουθα παραλογισμό) των ειδώλων και της διασημότητας, προσφέροντας μια πλούσια δεξαμενή ιδεών και εμπνεύσεων από την οποία ο θεατής μπορεί να αντλήσει άφθονη τροφή για σκέψη και για συζήτηση. Χιουμοριστική και πνευματώδης, αυτή είναι ίσως η πιο ξένοιαστη και απολαυστική ταινία του Βρετανού σκηνοθέτη.

Σκηνοθεσία / Director
Nicolas Roeg
Σενάριο / Screenwriter
Terry Johnson
Φωτογραφία / DoP
Peter Hannan
Μουσική / Music
Stanley Myers, Hans Zimmer
Μοντάζ / Editor
Tony Lawson
Ηθοποιοί / Principal Cast
Michael Emil, Theresa Russell
Tony Curtis, Gary Busey
Will Sampson Ian O’Connell

ΗΠΑ / USA
1985
Εγχρωμο / Color
Blu-ray
110′
Αγγλικά / English

Περιπλάνηση / Walkabout

Πρώτη σόλο σκηνοθετική δουλειά του Νίκολας Ρεγκ, η εκπληκτική «Περιπλάνηση» χρησιμοποιεί τη γλώσσα των εικόνων και λιγότερο των λέξεων για να αφηγηθεί την οδύσσεια δυο παιδιών της μεγαλούπολης στην άγρια αυστραλιανή έρημο και τις αγωνιώδεις προσπάθειές τους να επιβιώσουν μέχρι να βρουν τα ίχνη της επιστροφής. Ενα ανήλικο μέλος των Αβορίγινων ιθαγενών, το οποίο ακολουθεί μέσα στην έρημο την αντίξοη μυητική πορεία που του επέβαλε η φυλή του, θα προσπαθήσει να τα βοηθήσει.

Συνεπαρμένος από τη μαγεία του φυσικού τοπίου ο Ρεγκ καταργεί την αντικειμενική αίσθηση του χρόνου και υιοθετεί μια ελλειπτική αφήγηση όπου πρωταγωνιστής είναι η εκθαμβωτική και μυστηριακή στέπα. Φροντίζοντας εξαρχής να μας απαλλάξει από το φορτίο μιας στρωτής ιστορίας, δίνει στο στοιχείο του θαυμαστού ντεκόρ ψυχεδελικές αποχρώσεις, απομακρύνοντάς μας σταδιακά από το πραγματικό και βυθίζοντάς μας σε μια οπτικοακουστική παραίσθηση που διακόπτουν μοναχά εμβόλιμες εικόνες μοντέρνας ζωής. Το αποτέλεσμα είναι μια μυσταγωγική κινηματογραφική εμπειρία πάνω στην αντιπαράθεση του λεγόμενου πολιτισμένου κόσμου με το αρχέγονο φυσικό σύμπαν και μια καταβύθιση στο γοητευτικό μυστήριο της ανθρώπινης επικοινωνίας.

 

Σκηνοθεσία / Director
Nicolas Roeg
Σενάριο / Screenwriter
Edward Bond
Φωτογραφία / DoP
Nicolas Roeg
Μουσική / Music
John Barry
Μοντάζ / Editor
Antony Gibbs, Alan Pattillo
Ηθοποιοί / Principal Cast
Jenny Agutter, Luc Roeg
David Gulpilil, John Meillon

Ην. Βασίλειο, Αυστραλία / United Kingdom, Australia
1971
Εγχρωμο / Color
DCP
100′
Αγγλικά, Αβοριγινά, Τσέχικα, Γαλλικά / English, Aboriginal, Czech, French

Εύρηκα / Eureka

Η πιο παρεξηγημένη ταινία στη φιλμογραφία του Νίκολας Ρεγκ παραμένει μέχρι σήμερα μια εντυπωσιακή προσπάθεια του σκηνοθέτη να υπογράψει τον δικό του τριπαρισμένο «Πολίτη Κέιν». Το «Eureka» ξεκινά στις παγωμένες εκτάσεις της Αλάσκα, εκεί όπου το 1925 ένας μεταλλοδίφης βλέπει τους πολυετείς αγώνες του να λαμβάνουν θριαμβευτικά τέλος όταν πέφτει κυριολεκτικά επάνω σε ένα βουνό χρυσού και γίνεται πλούσιος. Δεκαεπτά χρόνια αργότερα, ο μεγιστάνας ήρωας έχει αποσυρθεί σε ένα ιδιωτικό εξωτικό νησί και βλέπει σταδιακά τον κόσμο του να καταρρέει, τόσο από τα πλείστα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα μέλη της οικογένειάς του όσο και από τις προσπάθειες παράνομων οργανωμένων συμφερόντων να τον σφετεριστούν.

Βασισμένο εν μέρει σε πραγματικά συμβάντα, το «Eureka» μοιάζει χωρισμένο σε τρία διαφορετικά μεταξύ τους αφηγηματικά μέρη (με τον σκηνοθέτη Τζον Μπούρμαν να θεωρεί τα δυο πρώτα ως την καλύτερη ταινία που γυρίστηκε ποτέ!), επιστρατεύει ένα εντυπωσιακό ερμηνευτικό επιτελείο (με κορυφαίο τον Τζιν Χάκμαν στον πρωταγωνιστικό ρόλο) και τοποθετεί μια κλασική ιστορία ανόδου και πτώσης σε ένα καλειδοσκόπιο ιδεών, αλληγοριών, μυστικιστικών στοιχείων, σκηνών μεγάλης σκηνοθετικής μαεστρίας και μιας γενικότερης περιπετειώδους διάθεσης που έχει χαρακτηρίσει τα κορυφαία έργα του Ρεγκ.

 

Σκηνοθεσία / Director
Nicolas Roeg
Σενάριο / Screenwriter
Paul Mayersberg
Φωτογραφία / DoP
Alex Thomson
Μουσική / Music
Stanley Myers
Μοντάζ / Editor
Tony Lawson
Ηθοποιοί / Principal Cast
Gene Hackman, Theresa Russell
Rutger Hauer, Jane Lapotaire
Mickey Rourke, Ed Lauter
Joe Pesci

Ην. Βασίλειο, ΗΠΑ / UK, USA
1982
Εγχρωμο / Color
35mm
130′ Αγγλικά / English 

Nicolas_Roeg (Medium)

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ 19.09.2015
Νίκολας Ρεγκ, ο ιδιόρρυθμος Βρετανός
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΟΥΡΑΣ
H Τζούλι Κρίστι στο αριστουργηματικό θρίλερ «Μετά τα μεσάνυχτα» (1973). Ο Νίκολας Ρεγκ είχε ξανασυνεργαστεί μαζί της, με την ιδιότητα του διευθυντή φωτογραφίας, στην ταινία του σκηνοθέτη Ρίτσαρντ Λέστερ «Πετούλια» το 1968.
H Τζούλι Κρίστι στο αριστουργηματικό θρίλερ «Μετά τα μεσάνυχτα» (1973). Ο Νίκολας Ρεγκ είχε ξανασυνεργαστεί μαζί της, με την ιδιότητα του διευθυντή φωτογραφίας, στην ταινία του σκηνοθέτη Ρίτσαρντ Λέστερ «Πετούλια» το 1968.

Στις φετινές Νύχτες Πρεμιέρας, από τις 23/9 μέχρι τις 4/10, δεσπόζουν επτά ταινίες του Νίκολας Ρεγκ. Απαρτίζουν ένα αναδρομικό αφιέρωμα σε έναν από τους πιο ιδιόρρυθμους σκηνοθέτες του βρετανικού σινεμά κατά τις δεκαετίες του ’70 και του ’80.

Ο Ρεγκ βγήκε από τα σπλάγχνα της κινηματογραφικής βιομηχανίας, ήταν το παιδί για όλες τις δουλειές που απέδειξε πως μπορούσε να φτάσει ψηλά στην πυραμίδα, ζούσε όμως και σε έναν παράλληλο δικό του κόσμο. Ηρθε σε σύγκρουση με την κινηματογραφική βιομηχανία, με τις κυρίαρχες αντιλήψεις της περί ψυχαγωγίας, από την πρώτη του ταινία, το χαοτικό «Performance» το 1970, υπογράφοντας μια σκανδαλώδη τοιχογραφία ροκ παρακμής. Στη συνέχεια, πολύ πιο συγκροτημένος, «πείραξε» βασικούς κανόνες της γραμμικής αφήγησης. Οι δημιουργικότερες στιγμές του ήταν ένας διαρκής πειραματισμός με την κίνηση, τα χρώματα και τις σκιές. Μια δυναμική άσκηση ισορροπίας γύρω από το κέντρο βάρους του κινηματογραφικού κάδρου. Πρωταρχική του ύλη ήταν το φως, που το χειρίστηκε όσο λίγοι κινηματογραφιστές, και βασικό του εργαλείο το μοντάζ, με το οποίο έδωσε νέα δυναμική στον χωρόχρονο.

Πηγαίο ταλέντο

Ο Ρεγκ υπήρξε μοντέρνος σε μια εποχή που ο μοντερνισμός φαινόταν πως είχε ολοκληρώσει τον κύκλο του στον κινηματογράφο. Στο σινεμά του, όμως, δεν ταίριαζε η ετικέτα «σινεμά του δημιουργού». Ο Ρεγκ φαινόταν και αντιφατικός. Είχε μια παράξενη ανατρεπτική ζωντάνια, αλλά και μια ενστικτώδη τάση προς τη σιγουριά της κλασικής αφήγησης.

Επίσης, ήταν τελειομανής (είχε μανία με την τεχνική αρτιότητα της φόρμας) και τον διέκρινε εξαιρετική αίσθηση ρυθμού και αρμονίας. Η ένταση και η αριστοτεχνική ατμόσφαιρα, βασικά στοιχεία των ταινιών του, ήταν επακόλουθα της ευρηματικής χρήσης του οπτικού μέσου. Ο Ρεγκ είχε πηγαίο ταλέντο. Το σινεμά γι’ αυτόν δεν σήμαινε στεγνή παράθεση ιδεών, ούτε δίνη εμμονών σαν κι αυτές που καταπίνουν μεγαλόσχημους καλλιτέχνες. Ηταν πληθωρικός (ενίοτε αυτοκαταστροφικά) και πολύ ροκ! Ο Ρεγκ, τέλος, είναι ο σκηνοθέτης που έντυσε την Τζούλι Κρίστι στην πιο ερωτική σκηνή του αγγλικού σινεμά, με τη βοήθεια του παράλληλου μοντάζ, στο αριστουργηματικό του «Μετά τα μεσάνυχτα» (ελληνικός τίτλος του «Don’t Look Now»). Ο Ρεγκ γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1928 και όταν τέλειωσε το σχολείο βρέθηκε από τύχη στο σινεμά, στα Marylebone Studios που έψαχναν παιδί για να σερβίρει τσάι και να χτυπάει την κλακέτα στα γυρίσματα.

Από τα χρόνια της κλακέτας ο Ρεγκ εξέφραζε τις ανησυχίες του με τρόπο που μάλλον δεν ταίριαζε με τη θέση του στο πλατό. Στα γυρίσματα ενός b movie πλησίασε τον παραγωγό για να του πει πως ο τίτλος της ταινίας, «Η μεγαλύτερη περιπέτεια του Ταρζάν», ήταν ατυχής. Επρόκειτο για επεισόδιο μιας σειράς και ο υπερθετικός δεν άφηνε εναλλακτικές λύσεις για το επόμενο επεισόδιο. Πώς θα το τιτλοφορούσαν για να είναι συνεπείς με τη λογική; «Η απογοητευτική περιπέτεια του Ταρζάν»; Το περιστατικό το αναφέρει ο ίδιος σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «The Telegraph» πριν από μερικά χρόνια.

Με τον ίδιο τρόπο συνέχισε να διατυπώνει τις απόψεις του και τις αντιρρήσεις του και αργότερα, όταν είχε κατακτήσει τη θέση του βοηθού διευθυντή φωτογραφίας σε ταινίες όπως ο «Λόρενς της Αραβίας» ή ο «Δόκτωρ Ζιβάνγκο». Στα γυρίσματα του δεύτερου ο Ντέιβιντ Λιν δεν ανέχτηκε τα σχόλιά του και τον έδιωξε. Ο Ρεγκ, πάντως, εξελίχτηκε σε κορυφαίο διευθυντή φωτογραφίας.

Με τους σταρ της ροκ

Το πέρασμά του στη σκηνοθεσία ήταν και αυτό εν μέρει ζήτημα τύχης. Το 1970 ο σεναριογράφος Ντόναλντ Κάμελ αναζητούσε έναν νέο σκηνοθέτη, με ιδιαίτερη ματιά και στυλ, για το «Performance». Ο Ρεγκ τράβηξε την προσοχή του, παρότι δεν είχε ιδέα τι είδους ταινία θα ήθελε να γυρίσει. Ηταν ήδη αναγνωρισμένος διευθυντής φωτογραφίας, με επαίνους για τη «Μάσκα του κόκκινου θανάτου» του Ρότζερ Κόρμαν (1964), το «Φάρεναϊτ 451» του Φρανσουά Τριφό (1966), και την «Πετούλια» του Ρίτσαρντ Λέστερ (1968).

Ο Κάμελ αφέθηκε στους πειραματισμούς του Ρεγκ και το φιλμ κύλησε στον αφρό του ροκ και της αντικουλτούρας. Η δοκιμαστική προβολή του προκάλεσε μέχρι και στομαχικές διαταραχές στον παραγωγό, που δεν μπορούσε να πιστέψει ότι έβλεπε τον Μικ Τζάγκερ σε σκηνές με ελεύθερο σεξ και ναρκωτικά. «Η Warner απείλησε πως θα μου κάνει μήνυση επειδή δεν της παρέδωσα την ταινία που προσδοκούσε» λέει ο Ρεγκ.

Παράλληλα, οι κριτικές ήταν κάτι χειρότερο από μαχαίρι. Ο Ρεγκ είχε ιδιαίτερη σχέση με το ροκ και τους μουσικούς του, τρεις από τις τέσσερις διάσημες ταινίες του έχουν ως πρωταγωνιστές ροκ σταρ.

Μετά τον Τζάγκερ ήρθε η σειρά του Ziggy Stardust/ Ντέιβιντ Μπάουι, στον «Ανθρωπο που έπεσε στη Γη» (στην πιο παράξενη ίσως ταινία επιστημονικής φαντασίας), και του Αρτ Γκαρφάνκελ στη «Δύναμη της σάρκας». Κατά τον Ρεγκ «οι ροκ σταρ φωτίζουν καλύτερα από τους ηθοποιούς την κινηματογραφική οθόνη». Ο Ρεγκ έγινε πηγή έμπνευσης για νεότερους σκηνοθέτες, ένας από αυτούς είναι και ο Μάικλ Γουιντερμπότομ. Δεν θα ’ταν υπερβολή να πούμε, πως η σκηνή του τέλους στο αριστουργηματικό «Μετά τα μεσάνυχτα» έχει στοιχειώσει τον Ντέιβιντ Λιντς. Οι ταινίες του αγαπήθηκαν από τους θεατές που αντιλαμβάνονται το σινεμά ως ένα φως που σε ταράζει όταν πέφτει άπλετο στο εσωτερικό σου σκοτάδι.

Οι επτά ταινίες του αφιερώματος

Μετά τα μεσάνυχτα (Don’t Look Now, 1973)
Το αριστούργημα του Νίκολας Ρεγκ ήρθε την ίδια χρονιά με τον «Εξορκιστή». Πρόκειται για μεταφυσικό θρίλερ, από το βιβλίο της Δάφνης ντι Μοριέ, σε μια Βενετία, λίκνο του πολιτισμού, που τα θεμέλιά της σαπίζουν. Η ερωτική σκηνή με την πανέμορφη Τζούλι Κρίστι και τον Ντόναλντ Σάδερλαντ έχει γράψει ιστορία, ενώ το αλλόκοτο τέλος, που συνεχίζει να προκαλεί ανατριχίλα, είναι πλάγια αναφορά στη «Μάσκα του κόκκινου θανάτου».

Η μικρή κόρη του Τζον και της Λόρα Μπάξτερ πνίγεται σε μια λίμνη έξω από την έπαυλή τους στα περίχωρα του Λονδίνου. Το ζευγάρι μετακομίζει για ένα διάστημα στη Βενετία όπου ο Τζον (αρχιτέκτονας και συντηρητής έργων τέχνης) έχει αναλάβει την αναστήλωση μιας εκκλησίας. Εκεί, μια τυφλή ηλικιωμένη γυναίκα που διαθέτει την έκτη αίσθηση λειτουργεί ως «ενδιάμεσος» ανάμεσα στη Λόρα και το χαμένο της παιδί.

Το παιχνίδι ανάμεσα στο αγγλικό γοτθικό θρίλερ της δεκαετίας του ’50 (τα μοτίβα του τρόμου) και στο μοντέρνο σινεμά (η κρίση ενός παντρεμένου ζευγαριού) είναι υποβλητικό και συναρπαστικό. Ο Ρεγκ επιμένει στο υγρό στοιχείο και στην μπαρόκ ατμόσφαιρα που κάνουν τη Βενετία να μοιάζει με πέρασμα προς τον Αδη. Ο Τζον, «μεσάζων» κατ’ επάγγελμα ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον, είναι σαν τον Ορφέα που κατεβαίνει κλιμακωτά στον Αδη. Αρχικά τον τραβάει η απώλεια του παιδιού του. Κατόπιν, η φυγή της Ευρυδίκης του. Ο πρωτότυπος τίτλος «Don’t Look Now» υπαινίσσεται τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης.

Η δύναμη της σάρκας (Bad Timing, 1980)
H δεύτερη ταινία του Ρεγκ που δεν πρέπει να χάσετε. Ο ελληνικός της τίτλος την αδικεί. Ο αυθεντικός, που σημαίνει κακή συγκυρία, ταιριάζει ακριβώς στο θέμα της. Μια Αμερικανίδα, που ζει στη Βιέννη, χαροπαλεύει ύστερα από απόπειρα αυτοκτονίας. Παράλληλα, ο εραστής της, ένας Αμερικανός ψυχαναλυτής, ανακρίνεται από έναν αστυνόμο. Το υλικό της ανάκρισης και οι μνήμες του ψυχαναλυτή συνθέτουν αποσπασματικά την εικόνα της θυελλώδους σχέσης του με τη γυναίκα. Με τον Αρτ Γκαρφάνκελ και την Τερέζα Ράσελ. Μετά την ταινία ο Ρεγκ την παντρεύτηκε.

Ο άνθρωπος που έπεσε στη Γη (The man who Fell to Earth, 1976)
Ενας εξωγήινος πέφτει σαν Σούπερμαν στην Αμερική αναζητώντας νερό για τον άνυδρο πλανήτη του. Η παρουσία του Μπάουι ήρθε κουτί σε μια ταινία που ήθελε να απεικονίσει το κενό του καταναλωτικού τρόπου ζωής εκείνα τα χρόνια.

Περιπλάνηση (Walkabout, 1971)
Η σύγκρουση των πολιτισμών μέσα από την ιστορία δύο παιδιών που διασχίζουν την έρημο της Αυστραλίας με τη βοήθεια ενός νεαρού Αβορίγινα. Το σενάριο είναι του Εντουαρντ Μποντ και η φωτογραφία για Οσκαρ.

Παράστασις (Performance, 1970)
Ροκ ψυχεδέλεια, σεξ και χάος. Με Μικ Τζάγκερ, Τζέιμς Φοξ, Ανίτα Πάλενμπεργκ.

Μια νύχτα με τη Μέριλιν (Insignificance, 1985)
O πατέρας της σύγχρονης φυσικής, ο Αλμπερτ Αϊνστάιν, και το εκτυφλωτικό sex symbol του μεταπολεμικού Χόλιγουντ, η Μέριλιν Μονρόε, συναντιούνται σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου. Στη συνάντηση είναι παρών και ο γερουσιαστής Μακάρθι. Πρόκειται για κωμωδία.

Eureka (1982)
Φιλόδοξη ταινία, βασισμένη στην αληθινή ιστορία ενός χρυσοθήρα. Ο Ρεγκ, όμως, δεν κατάφερε να γίνει ένας νέος Ορσον Ουέλς. Με τον Τζιν Χάκμαν.​​

Οι Νύχτες Πρεμιέρας θα απλωθούν στις αίθουσες Δαναός 1 & 2, Ιντεάλ, Οπερα 1 & 2, Ταινιοθήκη από τις 23/9 μέχρι τις 4/10.

http://www.kathimerini.gr/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για την εξάλειψη των ανεπιθύμητων σχολίων. Μάθετε πως επεξεργάζονται τα δεδομένα των σχολίων σας.