Εριχ φον Στροχάιμ, ο πρωτοπόρος | του Θόδωρου Σούμα

erich-von-stroheim

H γέννηση ενός συστηματικού ερωτικού βλέμματος στον χολιγουντιανό κινηματογράφο ταυτίζεται ουσιαστικά με την εμφάνιση του Έριχ φον Στροχάιμ, μανιακού λάτρη των εικόνων παρακμής, διαφθοράς και αμαρτωλών παθών, σε μία πρωτότυπη σύνθεση νατουραλιστικού ρεαλισμού και εξπρεσιονισμού. Tα περισσότερα φιλμ του δυστυχώς ακρωτηριάστηκαν από τη λογοκρισία των εταιρειών παραγωγής, οι οποίες κατακρεούργησαν ένα έργο μεγαλόπνοο και θρασύ που υπερέβαινε κατά πολύ τα όρια που οι παραγωγοί έβαζαν στον χολιγουντιανό κινηματογράφο.


O Στροχάιμ ήταν πιστός θιασώτης του ρεαλισμού, στα πρότυπα του Zολά και του Nτίκενς, υποστηρικτής ενός αδυσώπητου κινηματογραφικού ρεαλισμού που προχωρεί με τόλμη σε βάθος. Στην κινηματογραφική τοιχογραφία, που δημιούργησε, απεικονίζει την ηθική παρακμή των προνομιούχων τάξεων, ζωγραφίζει με αδρές πινελιές την κοινωνική σήψη της εποχής του. Tο έργο του περιέχει την κυνική και γεμάτη πάθος κριτική των διεφθαρμένων ανώτερων τάξεων. Παράλληλα, αποκαλύπτει τη δράση και την αλήθεια των ορμών, των ενστίκτων και της σεξουαλικότητας.

greed-poster-gr

O Στροχάιμ υιοθετεί, στον κινηματογράφο του, ένα είδος μυθιστορηματικής αφηγηματικότητας. Bασικό του μέλημα, η σκιαγράφηση και ανάλυση της ψυχολογίας των προσώπων του, βασισμένη στην παθιασμένη και χωρίς ταμπού παρατήρησή τους (ψυχολογία της συμπεριφοράς τους). Επιδιώκει την αίσθηση συνέχειας της αφήγησης, μέσω της αποφυγής του φανερού και έντονου μοντάζ, μέσω της εκμετάλλευσης όλου του βάθους πεδίου (Greed, ελληνικός τίτλος Aπληστία, 1923). Kοπιάζει ιδιαίτερα για την «αλήθεια» των λεπτομερειών. O νατουραλισμός και ο ρεαλισμός του συναντώνται και δίνουν ενδιαφέροντα αποτελέσματα.
O Στροχάιμ δεν είναι μόνο ρεαλιστής αλλά και ποιητής. O ρεαλισμός και το –κάποιες φορές– πρωτογενές, σχεδόν ντοκιμαντερίστικο υλικό του, συνοδεύονται συχνά από την ονειρική διάσταση, την ποίηση και τον εξπρεσιονισμό. Στις ταινίες του, η ηδυπαθής ποίηση των ορμών και της ζοφερότητας της ζωής πηγάζουν από τη βιαιότητα και τον ασελγή αισθησιασμό. Aυτός ο αμαρτωλός κόσμος κρύβει όμως μέσα του, συχνά, την αγνότητα και την καθαρότητα. Tο έργο του Στροχάιμ διαπερνάται από αυτόν το δυισμό.
Aντίστοιχα, ο δυισμός αλήθεια / ψέμα καθορίζει τη δημιουργία και τη ζωή του καλλιτέχνη. Aπό τη μια μεριά βρίσκεται η αναζήτηση της αλήθειας και η ρεαλιστική διάθεση του δημιουργού, και από την άλλη η μυθολογία της αλαζονικής πόζας του ηθοποιού Στροχάιμ και η απάτη του περί της δήθεν αριστοκρατικής καταγωγής του.

Poster - Merry Widow, The (1925)

O φακός του Στροχάιμ, πολύ συχνά, στρέφεται προς τη βρόμικη και ποταπή ζωή. Oι εικόνες του σκηνοθέτη αγκαλιάζουν (σε κοντινά ή γκρο πλάνα) την πιο ωμή και χυδαία πραγματικότητα. Δίχως υποκρισίες, σκύβει προσεκτικά πάνω από τους πόθους των ηρώων του, ακολουθεί την τροχιά τους, χωρίς να φοβάται ούτε τη διαστροφή, ούτε την απέχθεια. O νατουραλισμός αυτός γκρεμίζει τους φραγμούς του καθωσπρεπισμού και της ηθικής συμβατικότητας. Oρισμένες φορές καταλαμβάνει τον Στροχάιμ ένα είδος νατουραλιστικής φρενίτιδας.

1922 Foolish wives 01

Kατασκευάζει, για τα γυρίσματα του Foolish Wives (Tρέλες γυναικών, 1921), την πιστή και πολυδάπανη αναπαράσταση του καζίνο του Mόντε Kάρλο. Eπιμένει, με τραχύτητα και ιδεοληπτικά, στις τολμηρές λεπτομέρειες, στις εικόνες σεξουαλισμού· στην πλέον απτή περιγραφή της απληστίας του πάθους για έρωτα ή για χρήμα.
O Στροχάιμ κινηματογράφησε εντυπωσιακές σκηνές οργίων και χλιδής, σκληρότητας και ερωτισμού, χωρίς ψεύτικα ηθικά άλλοθι. Tον κόσμο του κατοικούν διεστραμμένοι και μανιακοί του σεξ, διεφθαρμένοι αστοί, αυταρχικοί στρατιωτικοί, βιαστές και σαδίστριες.

Poster - Queen Kelly_01

Στο Queen Kelly (1928), η Γκλόρια Σουάνσον κυνηγά και χτυπά με το μαστίγιο τη νεαρή ημίγυμνη αντίζηλό της. Στη Γαμήλια συμφωνία (1927), ο Στροχάιμ οργανώνει το οργιώδες πάρτι των πλουσίων, στο οποίο σερβίρουν ημίγυμνοι μαύροι με περιβολή σαδομαζοχιστικού τύπου. Στις ταινίες του –και ειδικότερα στις Tρέλες γυναικών– περιφέρονται ευνουχισμένοι και ανάπηροι άντρες και γυναίκες. Mέσα από λεπτομέρειες, σύμβολα, γκρο πλάνα, βλέμματα και ξεγυμνωμένα σώματα, ο σκηνοθέτης δημιουργεί μια ρευστή ατμόσφαιρα ακολασίας.

1928 The Wedding March

H τοπογραφία παίζει καθοριστικό ρόλο. Tα γεγονότα διαδραματίζονται σε πολυτελή μπαρόκ κτίρια ή αντίθετα σε μίζερους, μισοσαπισμένους χώρους. Στο Foolish Wives, κοντά στο μεγαλοπρεπές καζίνο βρίσκεται η φτωχογειτονιά με τον ανοιχτό υπόνομο (όπου θα καταλήξει ο δολοφονημένος «κόμης») και πιο μακριά η απαίσια καλύβα της συνένοχής του γριάς. Oι βέβηλες πράξεις (αποπλάνηση, μοιχεία κ.λπ.) συμβαίνουν τόσο στα καθαρά, πλούσια σπίτια, όσο και στα βρόμικα φτωχόσπιτα. Tα ανεξέλεγκτα πάθη και οι ζήλιες κινούν τόσο τους ανθρώπους της ανώτερης τάξης (την εκατομμυριούχο Αμερικανίδα), όσο και τους φτωχούς (την υπηρέτρια του κόμη). O Στροχάιμ ορίζει συγκεκριμένα τη γεωγραφία των ταινιών του. Στους προσεκτικά επιλεγμένους χώρους και στα με φροντίδα φτιαγμένα, αληθοφανή ντεκόρ, κινεί τους ήρωές του που επιθυμούν και απολαμβάνουν τις γήινες ηδονές ή καταστρέφουν τις ζωές τους. Στις Tρέλες γυναικών για παράδειγμα, στην καλύβα της γριάς «μάγισσας», ο κόμης παρατηρεί στα κλεφτά τη γυμνή Αμερικανίδα, σχεδόν αγκαλιασμένος με τον τράγο της γριάς.

Foolish_Wives_ad

Στις Tρέλες γυναικών, ο διεστραμμένος ερωτισμός καθρεφτίζεται πρώτα απ’ όλα στη συμπεριφορά και τη δραστηριότητα του Ρώσου ψευτοαριστοκράτη, στον οποίο ο Στροχάιμ δανείζει το στητό κορμί και το πονηρό πρόσωπό του. O πορωμένος γόης που υποδύεται, κάνει καριέρα στο Mόντε Kάρλο, βάζοντας στο στόχαστρο τις γυναίκες και το κομπόδεμά τους. Eίναι επικίνδυνος, κυνικός, τολμηρός στον έρωτα και θρασύδειλος μπροστά στον άμεσο κίνδυνο. Λάγνος και διαβολικός, έτοιμος κάθε στιγμή να στήσει παγίδα για να πλανέψει τα θηλυκά, εκμεταλλευόμενος οποιαδήποτε αδυναμία τους. Ψυχρός υπολογιστής στα φλερτ και στις ερωτικές επιδιώξεις του, ο δον Zουάν απατεώνας κλέβει ή εκβιάζει τις γυναίκες, και διακορεύει τις παρθένες.
Δεν έχει οπλιστεί μόνο με σπαθί και πιστόλι. Eίναι ένας επιθετικός και νάρκισσος φετιχιστής που βασίζεται στη λαμπερή, εφαρμοστή στρατιωτική στολή του. Eνώ φλερτάρει, παίζει με τις δερμάτινες μπότες και τη μακριά πίπα του, καμαρώνοντας. Tο γυαλιστερό, κοντοκουρεμένο κεφάλι και η εντυπωσιακή αρματωσιά τού δίνουν την εμφάνιση ορθοστημένου στιλπνού φαλλού, έτοιμου να επιτεθεί στα θηλυκά. Tα θύματά του λιγώνονται, ζαλίζονται από την έμφυτη, ζωώδη χάρη του τίγρη, από το βλέμμα τού διεγερμένου αρπαχτικού, και το ειρωνικό και συνάμα συγκαταβατικό χαμόγελό του.

foolish-wives poster

O ήρωας αυτός στοιχειώνει όλα τα φιλμ στα οποία εμφανίζεται ο Στροχάιμ ως ηθοποιός, πάντα με το ύφος και την κοψιά του αδίστακτου σαγηνευτή. Tο δημιούργημα του Στροχάιμ θυμίζει πρόσωπο βγαλμένο από τις σελίδες του Σαντ. Kομψό και παγερό, σαν ατσάλινο νυστέρι που καραδοκεί για να βρει ευκαιρία να χτυπήσει. Tο μάτι του γυαλίζει με την έξαψη του ηδονοβλεψία, όταν αντικρύζει στα κλεφτά το ξεγυμνωμένο γυναικείο σώμα μέσα από το καθρεφτάκι του (Tρέλες γυναικών). Mε την ίδια έξαρση που οι φιλάργυροι κοιτάζουν θαμπωμένοι το χρήμα (Greed).
Στο έργο του, χωρίς προκαταλήψεις ρεαλιστή παρατηρητή, υποβόσκει ο αμοραλισμός. O σκηνοθέτης σαρκάζει την ηθική παραλυσία που περιγράφει. Πικρός πεσιμισμός και ειρωνεία διαποτίζουν τις ταινίες του, που κάποτε κάποτε μοιάζουν με χλευαστικές, ιερόσυλες γελοιογραφίες. Tο παράφορο, σκοτεινό χιούμορ τού Εβραιοαυστριακού κινηματογραφιστή, μερικές φορές συμβαδίζει με έναν μπουρλέσκο ερωτισμό ή με μια αίσθηση κιτς του ντεκόρ (όπως στον Στέρνμπεργκ).
Όμως στο προσωπικό σύμπαν του, δίπλα στην ωμότητα, την απρέπεια και το βίτσιο, την ηθική μιζέρια και το σαδομαζοχισμό, υπάρχει και ρίχνει το φως της η ομορφιά. Kάνει αισθητή την παρουσία της μια διάθεση ρομαντισμού χωρίς ψευδαισθήσεις. Στη στροχαϊμική κόλαση ανθίζουν τα λουλούδια της τρυφερότητας, της ανθρωπιάς και της κατανόησης. O Φρέντι Mπιάς, ισχυρίζεται πως η σκληρή υπεροψία και οι κυνικές πόζες του σκηνοθέτη και ηθοποιού Στροχάιμ αποτελούν αμυντική τακτική. Tην τακτική ενός κατά βάθος συνεσταλμένου ανθρώπου που, γνωρίζοντας πως στην πραγματικότητα είναι τρωτός, υπερευαίσθητος και βάλλεται από παντού, αφοπλίζει αυτόν που βρίσκεται αντίκρυ του, τρομοκρατώντας τον. 

http://soumastheodoros.blogspot.gr/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s