Ο Γυμνός (NAKED 1993) του Mike Leigh του Νίκου Τερζή, PhD

NAKED (1993) Mike Leigh

Είκοσι τρία χρόνια μετά την πρώτη κυκλοφορία του, ο Γυμνός είναι μάλλον η πιο υποτιμημένη Βρετανική ταινία των τελευταίων δύο δεκαετιών! Για όσους δεν την έχουν δει, o Γυμνός αφορά στα δεινοπαθήματα του Johnny, ενός ανθρώπου που κάνει τον Τζίμι Πόρτερ (Richard Burton) του Look Back In Anger να φαίνεται σαν τον Δαλάι Λάμα και τον Άμλετ να φαίνεται σαν ένας ευτυχισμένος τύπος! Η ταινία ανοίγει με τον Johnny να διακορεύει βίαια μια νεαρή γυναίκα, νύχτα σε ένα στενό δρομάκι στο Μάντσεστερ, πριν φύγει για το Λονδίνο κλέβοντας ένα αμάξι. Εκεί δοκιμάζει να έρθει σε επαφή με μια σειρά από ανθρώπους/χαρακτήρες, όλοι αποξενωμένοι με το δικό τους τρόπο, όπως ο Johnny: μια καταρρακωμένη από τα ναρκωτικά νέα γυναίκα, ένας σαδιστής πλούσιος, ένας μοναχικός φύλακας που ανησυχεί για την πιθανότητα ενός καλύτερου προσωπικού του μέλλοντος, δύο νεαροί φυγάδες από τη Σκωτία κ.ά.

Ο Γυμνός είναι μία ζοφερή, αλλά και συγκλονιστική ταινία. Κατά τη γνώμη μου είναι η καλύτερη ταινία του Mike Leigh, και μάλλον η καλύτερη βρετανική ταινία στην πρόσφατη ιστορία. Κυκλοφόρησε πριν από είκοσι τρία χρόνια και σηματοδοτεί επίσης την έναρξη μιας περιόδου αγρανάπαυσης για τον Βρετανικό κινηματογράφο, που έφερε το τέλος του Βρετανικού ριζοσπαστικού κινηματογράφου! Λίγο καιρό μετά την προβολή του Γυμνού στις αίθουσες, ο Derek Jarman, ένας άλλος Άγγλος ριζοσπάστης, κινηματογραφιστής, απεβίωσε. Στη συνέχεια το Labor Party κέρδισε τις εκλογές με τον Tony Blair ως ηγέτη και οι άσχημες ρωγμές της Θατσερικής Βρετανίας απλώς καλλωπίσθηκαν! Στον Βρετανικό Κινηματογράφο επικράτησαν εύκολες επιλογές, όπως διάφορες κωμωδίες σαν το The Full Monty (1997), Four Weddings and a Funeral (1994) ή ταινίες όπως εκείνες που διαδέχτηκαν το Trainspotting (1996), οι οποίες είχαν ως θέμα τα ναρκωτικά και τη βία, αλλά βασίζονταν σε κακά επιδερμικά σενάρια. Ίσως, η μόνη πραγματική εξαίρεση την περίοδο αυτή να είναι οι ταινίες του Shane Meadows, ο οποίος διέπρεψε, όχι μόνο ως σκηνοθέτης, αλλά και ως συγγραφέας. Ως σκηνοθέτης, έδειξε ότι από τους ηθοποιούς του μπορεί να βγάλει έναν εντυπωσιακό, σκληρό ρεαλισμό, ανάλογο εκείνου του Mike Leigh. Ο Mike Leigh, ο Ken Loach και ο Stephen Frears ανήκουν στην ίδια γενιά, που έδωσε πνοή στον αγγλικό κινηματογράφο μετά το τέλος του Fre e Cinema. Ο Loach μετέπλασε την εικόνα της πραγματικότητας, σε κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο. Ο Frears ακολούθησε σταθερά και με συνέπεια τον ρεαλισμό, επιδεικνύοντας, ενίοτε, τη δεξιοτεχνία του. Ο Mike Leigh, ο οποίος επηρεάστηκε αρκετά από το θέατρο του Peter Brook, ανακάλυψε στον ρεαλισμό τον πιο κατάλληλο βατήρα για τη βουτιά του στο δράμα του σύγχρονου ανθρώπου. Το υπαρξιακό βάθος της πραγματικότητας και η εμπιστοσύνη του στους ηθοποιούς του, καθόρισαν εδώ και πολλά χρόνια τη μορφή και το περιεχόμενο, το ύφος και το ήθος των ταινιών του. Η κάμερα μπορεί να σε ταξιδέψει και να σε πάει μακριά, όμως, μόνον ο ηθοποιός μπορεί να σε οδηγήσει στο βάθος των πραγμάτων με μιαν ανεπαίσθητη σύσπαση του προσώπου. Οι ταινίες του Mike Leigh από την εποχή που δούλευε για το BBC μέχρι σήμερα είναι καθημερινές, οικογενειακές ιστορίες ανθρώπων που συνθλίβονται ανάμεσα σε καλά κρυμμένα μυστικά και ψέματα της ζωής τους. Ιστορίες ανθρώπων, που φοβούνται την αλήθεια και που αναρωτιούνται, αν ζουν πραγματικά. Η μοναδικότητα αυτών των ταινιών οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται ο Leigh το κατεξοχήν εκφραστικό εργαλείο του: τον ηθοποιό που παρακινείται να αυτοσχεδιάσει ελεύθερα μέσα σε ένα πλαίσιο αυστηρά οργανωμένο από την ίδια τη ζωή. Αυτός είναι ο ρεαλισμός του Mike Leigh.

naked

Υπάρχουν διάφορες ερμηνευτικές προσεγγίσεις της ταινίας Γυμνός. Ο Johnny, ο πρωταγωνιστής θα μπορούσε να ειδωθεί, ως μία σύγχρονη -αν και εξαιρετικά ατελής εκδοχή- ενός οργισμένου, είρωνα Ιησού που προσπαθεί να αλλάξει τις ζωές των ανθρώπων. Ή, επίσης, σε ένα συμβολικό επίπεδο, ως ο ίδιος ο διάβολος. Άλλοι έχουν προτείνει ότι είναι μια ταινία ηθικής στην μετά το AIDS εποχή, ή ένα κλασικό αστικό, υπαρξιακό δράμα. Είτε έτσι, είτε αλλιώς, η ταινία έδωσε μια σημαντική ώθηση στις σταδιοδρομίες των ηθοποιών David Thewlis, Gina McKee, Lesley Sharpe και Ewen Bremner (που κλέβει την παράσταση για λίγο στο ρόλο του νευρόσπαστου Archie). Ο Thewlis, ειδικά δίνει μια εκπληκτική, αμίμητη ερμηνεία, χρησιμοποιώντας τους διαλόγους που αναπτύχθηκαν μέσω του αυτοσχεδιασμού για να δημιουργήσει έναν χαρακτήρα που είναι ταυτόχρονα συμπαθητικός, σαρκαστικός, έξυπνος και απεχθής και ο οποίος, διανοητικά τουλάχιστον, υπερισχύει του λόγου όσων συναντά στην αυτό-καταστροφική πορεία του. Είναι η υπερανεπτυγμένη νοημοσύνη του και η ικανότητα του για την καταστροφή που επιφέρει την πτώση του στην ταινία? Και όλα αυτά με αφετηρία ένα σενάριο που απαρτιζόταν αρχικά μόνο από 25 σελίδες.

NAKED (1993) Mike Leigh 01

Ο Mike Leigh εμπνέεται από τον Thewlis, στον ρόλο του ανεκδιήγητου αντιήρωα που φέρει το όνομα Johnny. Ένα γενειοφόρο προφήτη του Κακού, σαδιστή, σεξουαλικά αλλοπρόσαλλο, που όμως έχει την ικανότητα να αφυπνίζει την ευγενική φύση όποιου βρίσκεται στον δρόμο του. «Το να είσαι σε θέση να επιτίθεσαι στους πάντες με όλους τους πιθανούς τρόπους πραγματικά σε απελευθερώνει» θα σχολιάσει χαιρέκακα κάποια στιγμή στην ταινία. Ο Johnny θα εξασφαλίσει στον Thewlis το βραβείο καλύτερου ηθοποιού στο Φεστιβάλ των Καννών. Θα του αφήσει όμως για πολύ καιρό κάποια όχι και τόσο χαριτωμένα κατάλοιπα. Η επίδραση του ρόλου ήταν τέτοια που ο ίδιος άρχισε να υπνοβατεί, να επιδίδεται σε εντελώς ακατάληπτες τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, να χάνει την αίσθηση του χώρου και του χρόνου. «Είχαμε αρχίσει να φοβόμαστε ότι του έστριψε» θα δηλώσουν φίλοι και γνωστοί του. Ο Mike Leigh, χρησιμοποιώντας ως ήρωες ανθρώπους παρηκμασμένους, δημιουργεί ένα κινηματογραφικό γκροτέσκο, με ψήγματα μαύρης κωμωδίας και δραματικής θεατρικότητας. 
Σε ένα αποκρουστικό Λονδίνο γεμάτο ναρκωτικά και διαστροφή, ο David Thewlis, ως Johnny, με γλώσσα που κόβει σαν ξυράφι, όπως θα ταίριαζε σε έναν ριζοσπάστη φιλόσοφο, σπασμένος αλλά και γοητευτικός, περιφέρεται από τα σπίτια διαφόρων γυναικών στους δρόμους της βρετανικής πρωτεύουσας (και το αντίστροφο), ντυμένος με σκέψεις και λόγια, αλλά φαινομενικά γυμνός από συναισθήματα.

Συνολικά, οι χαρακτήρες του Mike Leigh στην ταινία Γυμνός φαίνονται σαν να έχουν ζήσει σε εσωτερικούς χώρους όλη τους τη ζωή. Χλωμό το δέρμα τους, φαίνεται κρύο στην αφή κάτω από τον μπλε-γκρι φωτισμό της ταινίας που γυρίστηκε με υψηλής αντίθεσης φωτισμούς, πράγμα που την κάνει πάντα να φαίνεται λίγο πιο σκοτεινή και στενόχωρη! Αν ακούσετε προσεκτικά το soundtrack, θα αντιληφθείτε, ότι δεν διαθέτει ένα μεγάλο μέρος του υπόβαθρου της ηχητικής ατμόσφαιρας που συναντούμε στις περισσότερες ταινίες. Ακούμε τις φωνές των ηθοποιών, με τον τρόπο που θα ακούγονταν σε ένα άδειο δωμάτιο! Καταληκτικά, όλες αυτές οι στιλιστικές επιλογές, αλλά και ο τίτλος είναι απόλυτα εύστοχες για τον Γυμνό, ταινία που περιγράφει τους χαρακτήρες που υπάρχουν στον κόσμο, χωρίς τα συνήθη επίπεδα και δραματουργικά φίλτρα προστασίας.

Βιβλιογραφία

Catterall, Ali; Wells, Simon (2001). Your Face Here: British Cult Movies Since the Sixties. London: Fourth Estate. ISBN 978-1-84115-203-5.

Coveney, Michael (1996). The world according to Mike Leigh. London: HarperCollins. ISBN 978-0-00-255518-0.

Malcolm, Derek. «Naked (Review).» The Guardian. 4 November 1993.

Advertisements

One thought on “Ο Γυμνός (NAKED 1993) του Mike Leigh του Νίκου Τερζή, PhD

  1. …. Ο Mike Leigh, ο Ken Loach και ο Stephen Frears ανήκουν στην ίδια γενιά, που έδωσε πνοή στον αγγλικό κινηματογράφο μετά το τέλος του Fre e Cinema. Ο Loach μετέπλασε την εικόνα της πραγματικότητας, σε κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο. Ο Frears ακολούθησε σταθερά και με συνέπεια τον ρεαλισμό, επιδεικνύοντας, ενίοτε, τη δεξιοτεχνία του. Ο Mike Leigh, ο οποίος επηρεάστηκε αρκετά από το θέατρο του Peter Brook, ανακάλυψε στον ρεαλισμό τον πιο κατάλληλο βατήρα για τη βουτιά του στο δράμα του σύγχρονου ανθρώπου. Το υπαρξιακό βάθος της πραγματικότητας και η εμπιστοσύνη του στους ηθοποιούς του, καθόρισαν εδώ και πολλά χρόνια τη μορφή και το περιεχόμενο, το ύφος και το ήθος των ταινιών του. Η κάμερα μπορεί να σε ταξιδέψει και να σε πάει μακριά, όμως, μόνον ο ηθοποιός μπορεί να σε οδηγήσει στο βάθος των πραγμάτων με μιαν ανεπαίσθητη σύσπαση του προσώπου. Οι ταινίες του Mike Leigh από την εποχή που δούλευε για το BBC μέχρι σήμερα είναι καθημερινές, οικογενειακές ιστορίες ανθρώπων που συνθλίβονται ανάμεσα σε καλά κρυμμένα μυστικά και ψέματα της ζωής τους. Ιστορίες ανθρώπων, που φοβούνται την αλήθεια και που αναρωτιούνται, αν ζουν πραγματικά. Η μοναδικότητα αυτών των ταινιών οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται ο Leigh το κατεξοχήν εκφραστικό εργαλείο του: τον ηθοποιό που παρακινείται να αυτοσχεδιάσει ελεύθερα μέσα σε ένα πλαίσιο αυστηρά οργανωμένο από την ίδια τη ζωή. Αυτός είναι ο ρεαλισμός του Mike Leigh…

    Το παραπάνω απόσπασμα του άρθρου είναι ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ από άρθρο του Δημήτρη Μπούρα στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» με τιτλο «Ευτυχία στον μικρόκοσμο του Μάικ Λι» (28-11- 2010 http://www.kathimerini.gr/412244/article/politismos/arxeio-politismoy/h-eytyxia-ston-mikrokosmo-toy-maik-li). Δεν ζήτησες από κανέναν την άδεια για να το αναδημοσιεύσεις, ούτε φρόντισες να το αναφέρεις στη βιβλιογραφία σου. Αξιος έχεις και Phd!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s