«Αντιγόνη» του Στάθη Λιβαθινού: Ένα πολιτικό παραμύθι για ενήλικες και μια «πολιτική» ανθρωποθυσία | Κριτική Θεάτρου από την Αθηνά Χαλάτση

antigoni 04

Η Αντιγόνη του Στάθη Λιβαθινού, μια παιδούλα με μαθητική στολή, ορθώνει το ηθικό της ανάστημά ενώπιον της κοσμικής εξουσίας του Κρέοντα, που αντιστρατεύεται τον φυσικό και αρχέγονο νόμο της ταφής των νεκρών. Η «ζωντανή» απόδοση της σοφόκλειας τραγωδίας στα Νέα Ελληνικά από τον εκλιπόντα Δ. Μαρωνίτη αποτέλεσε τη μαγιά για τη σύνθεση μιας παράστασης πλούσιας σε εικόνες, συναισθήματα και βασανιστικούς συλλογισμούς.

Ένας μυθικός ιστός αντικρουόμενων θέσεων και παραισθήσεων, λογισμών και φόβων, τρυφερότητας και σκληρότητας, ζωή και θανάτου απλώθηκε στα μάτια των θεατών ενός κατάμεστου θεάτρου της Επιδαύρου στις 15/07 στην πρώτη πρεμιέρα της παράστασης του Εθνικού Θεάτρου. Μετά βεβαιότητας μπορεί κανείς να υποστηρίξει ότι ο κ. Λιβαθινός προσέγγισε στην «Αντιγόνη» τον αρχαίο μύθο του Θηβαϊκού Κύκλου με την αμεσότητα μιας οικείας ιστορίας από το παρελθόν, που χτίστηκε με τη ρεαλιστικά αφαιρετική σκηνοθετική φόρμα ενός παραμυθιού για ενήλικες χωρίς να παραγνωρίζει την αναγκαία τραγική συνισταμένη των αμετάκλητων αποφάσεων, του υψηλού ήθους, της απόλυτης πτώσης και του αναπόδραστου πεπρωμένου. Και το παραμύθι αυτό, φυσικά, δεν θα έχει ευτυχή κατάληξη.

antigoni 01

Ο κύκλος αίματος δεν φαίνεται να έχει τελειώσει για τη Θήβα με το θάνατο των αδερφών, Πολυνείκη και Ετεοκλή. Κάποιος πρέπει, ανομολόγητα, να θυσιαστεί για το καλό του συνόλου. Η έννοια της επιβεβλημένης ηθικά και κοινωνικά ανθρωποθυσίας για να σωθούν οι πολλοί καθιστά το παραμύθι πολιτικό. Η επιβίωση της πόλεως των Θηβών είναι καθήκον πολιτικό και δεν χωρεί αναβολές. Η Αντιγόνη, κληρονόμος ενός τραγικού πεπρωμένου, καλείται να καθαίρει με πείσμα και υπεροχή «ηγέτη» το μίασμα της αιμομικτικής γενιάς της και ολόκληρης της παρακμάζουσας ηθικά Θήβας μετά από έναν αδελφοκτόνο πόλεμο. Αναλαμβάνει να τηρήσει τα ταφικά προγονικά έθιμα παρά την απαγόρευση του Κρέοντα, νεόφυτου βασιλιά της Θήβας. Μάχη ακολουθεί ανάμεσα στη λογική του νόμου και την αναγκαιότητα όσων η φύση και οι προγονικές παραδόσεις προστάζουν. Οι δυο αντιτιθέμενοι άνθρωποι πολεμούν με τα «όπλα» του λόγου για να σώσουν την πόλη από το Χάος.

antigoni 03

Η σκηνοθεσία θεμελιώθηκε στην αναπόδραστη δυναμική της απλής και μεστής σκηνογραφίας, της ψυχολογικά ρεαλιστικής μεθόδου υποκριτικής, της αρμονικής σύνθεσης των επιμέρους εικόνων της σκηνικής δράσης στο κυκλικά τεθειμένο πλαίσιό της. Η επιδέξια ονειρική συνύπαρξη στην ορχήστρα του Χορού και των δραματικών προσώπων δεν μπορεί παρά να επισημανθεί. Το ζητούμενο της κορύφωσης της υπόκρισης στο δίπολο Αντιγόνης-Κρέοντα διερευνήθηκε επαρκώς από το σκηνοθέτη στη βάση μιας ανθρωποκεντρικής-ρεαλιστικής προσέγγισης των χαρακτήρων και συνάμα μιας αφαιρετικής σκηνικής τους δράσης. Δόθηκε φωνή στην ερμηνεύτρια, Αναστασία-Ραφαέλα Κονίδη, να προσεγγίσει ερμηνευτικά μια Αντιγόνη που, αν και κατά την όψη εύθραυστη, σχεδόν επικαλούμενη μια πρόωρα εκφρασμένη εφηβική ορμή, μεταβαίνει εν όψει των υψηλών περιστάσεων σε μια κυρίαρχη των ενεργειών της γυναίκα. Ο Δημήτρης Λιγνάδης απέδωσε έναν πολυδιάστατο Κρέοντα ιδιαζόντως ανθρώπινο-σχεδόν συμπαθή, ικανό ρήτορα, δυνατό βασιλιά, τρυφερό πατέρα, πλανημένο άνθρωπο. Ο Βασίλης Μαγουλιώτης στο ρόλο του Αίμονα στάθηκε επάξια στο πλευρό του Δημήτρη Λιγνάδη συνθέτοντας από κοινού μια ψυχολογικά ρεαλιστική οπτική της σχέσης πατέρα με υιό. Πέραν των κεντρικών προσώπων της Αντιγόνης και του Κρέοντα σημαντικές ερμηνείες δόθηκαν σε επίπεδο δευτερευόντων ρόλων και μελών του Χορού. Ενδεικτικά αναφέρουμε την ερμηνεία του Αντώνη Κατσαρή στο ρόλο του Φύλακα ως αμφιταλαντευόμενου και απαξιωμένου οργάνου του ανθρώπινου νόμου, της Μπέτυ Αρβανίτη στο δύσκολο τεχνικά ρόλο του άφυλου οιωνοσκόπου μάντη Τειρεσία, της Στέλλας Φυρογένη στο ρόλο μιας αρμονικά κινούμενης στο σκηνικό χώρο Ευρυδίκης, που δια της σωματικότητάς της παριστά το πάθος της απώλειας του υιού της.

antigoni 02

Από σκηνογραφικής απόψεως ο κύκλος της ορχήστρας επενδυμένος με τη λογική του «φτωχού θεάτρου» συντίθεται, ως προς τον παριστάμενο δραματικό χώρο, από μια απλή ξύλινη εξέδρα με μια παιδική κούνια στεριωμένη σε δοκούς, από μερικά ξύλινα παγκάκια τοποθετημένα στην περιφέρεια του σκηνικού κύκλου, αλλά και από το σύνολο των δραματικών προσώπων και του Χορού να διατελούν με το σώμα και τον απλό αφαιρετικό έως φτωχικό ρουχισμό τους ζώντα στοιχεία μιας νοσταλγικής εικόνας βγαλμένης από ένα παραδόξως οικείο παρελθόν. Ο κύκλος της σκηνικής δράσης με τους δραματικούς χαρακτήρες και το σύνθετο ηλικιακά Χορό, άλλοτε καθήμενους άλλοτε μετακινούμενους, ομοιάζει με τον αέναο κύκλο της ζωής που συναντά το θάνατο, του καινοφανούς που συναντά το προγονικό, του φθαρτού που συναντά το άφθαρτο. Η παιδική πολυλειτουργική για τη δράση κούνια- μετατρεπόμενη εν συνεχεία σε διπλή αγχόνη, που στέκει στο κέντρο του σύμπαντος της παράστασης, κορυφαίο σκηνογραφικό/σκηνοθετικό εύρημα, προδίδει την αδυναμία της ανθρώπινης νόησης και συμβολίζει το αμφιλεγόμενο των ανθρώπινων ενεργειών, αλλά και το ασταθές της ίδιας της ζωής. Κάθε τι που πρέπει να λεχθεί πάνω σ’ αυτήν την κούνια από τα κλυδωνιζόμενα δραματικά πρόσωπα, της Αντιγόνης, του Φύλακα, του Κρέοντα είναι σοβαρό και επώδυνο. Είναι προφανές ότι η σκηνογραφία της παράστασης κέρδισε τις εντυπώσεις χάριν της λιτότητας, της λειτουργικότητας και του εύστοχου συμβολισμού των επιμέρους στοιχείων της όψεως.

Σ’ ένα ημικυκλικό αρχαίο θέατρο, όπως εκείνο της Επιδαύρου,-με σύνθετο προορισμό, καλλιτεχνικό, θρησκευτικό και πολιτικό, σε μια «πολιτική» τραγωδία, όπως εκείνη της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή, οι θεατές καλούνται νοερά και συλλογικά να λάβουν μια βαθύτατα πολιτική και όλως περιέργως ηθική θέση, που λίγο πολύ προσομοιάζει με την δοκιμασία ενός βουλευτηρίου καλούμενου να επιλύσει μια σοβαρή πολιτειακή κρίση. Η αντιπαράθεση ανάμεσα στο φυσικό προγονικό νόμο της ταφής και το θετό νόμο του Κρέοντα περί μη ταφής του σώματος του Πολυνείκη καθίσταται κορυφαίο πολιτειακό ζήτημα στη Θήβα του Κρέοντα. Η Αντιγόνη το επιλύει «πολιτικά» με την τελετουργική ανθρωποθυσία της.

Για τον κ. Λιβαθινό το στοίχημα κινητοποίησης του κοινού και ενεργοποίησης των πολιτικών αισθητηρίων των οιονεί συμμετεχόντων θεατών φαίνεται να πέτυχε τουλάχιστον απ’ ό,τι μπόρεσε να γίνει αντιληπτό από τις παρεμβατικές αντιδράσεις, το χειροκρότημα και τις επευφημίες των θεατών της παράστασης. Αλήθεια, ποια σκοπιμότητα ηθικοπολιτικής διερεύνησης των επίκαιρων ή διαχρονικών βιωμάτων μας μέσω της δυναμικής της Θεατρικής Τέχνης, θα μπορούσε να αποτελέσει δικαιολογητική βάση για το ανέβασμα μιας σύγχρονης παράστασης της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή; Ο κ. Λιβαθινός άφησε αναπάντητο το ερώτημα αυτό, ελεύθερο στην κρίση των θεατών. Η αποστομωτική απλότητα της όψεως, το βασανιστικό δίλημμα ευθύνης του δίπτυχου κούνιας-αγχόνης θέτουν τις ρεαλιστικά αφαιρετικές βάσεις μιας βαθύτατα ανθρωποκεντρικής σκηνοθετικής, σκηνογραφικής και ερμηνευτικής προσέγγισης του έργου, αλλά και μιας στόχευσης προς ενεργό σκέψη. Σε μια εποχή που η έννοια του αποστασιοποιημένου πολίτη κερδίζει έδαφος, ο θεατής καλείται να πάρει θέση καθήμενος νοερά στον οιονεί πολιτειακό θώκο του συμβολιζόμενου διπτύχου της κούνιας-αγχόνης της παράστασης.    

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s