«Μια Σελίδα Τρέλας» (1926) του Τεϊνοσούκε Κινουγκάσα | κριτική Βασίλη Φράγκου

Η βράβευση του Akira Kurosawa με τον Χρυσό Λέοντα, στο φεστιβάλ της Βενετίας το 1951, σήμανε ουσιαστικά τη στροφή του Δυτικού βλέμματος προς τον ιαπωνικό κινηματογράφο.

Η χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου, ωστόσο, μετρούσε ήδη κινηματογραφική παραγωγή ιστορίας τουλάχιστον τριάντα ετών. Ελάχιστες ταινίες κατάφεραν να διασωθούν από αυτή την περίοδο, κυρίως λόγω των έντονων πολιτικών και πολεμικών αναταράξεων που οδήγησαν χιλιάδες κόπιες στην καταστροφή και την ολοκληρωτική εξαφάνιση. Σε αυτές τις δημιουργίες συμπεριλαμβανόταν μέχρι το 1971, όταν και βρέθηκε από τον σκηνοθέτη της στην αποθήκη του σπιτιού του, η «Σελίδα Τρέλας» (πρωτότυπος τίτλος «Kurutta ippêji», αγγλ. «A Page of Madness»).

a-page-of-madness

«Close-Up»-Κοντινό Πλάνο (1990) Σκηνοθεσία: Αμπάς Κιαροστάμι με ελεύθερη είσοδο, ανάλυση και συζήτηση στο Σχολείο του Σινεμά το Σάββατο 15.10.2016 στις 19.15

«121 Χρόνια Κινηματογράφου σε 12 μαθήματα »- Έναρξη το Σάββατο 15.10.2016 στις 16.30 του πολυαναμενόμενου Σεμιναρίου Ιστορίας, Θεωρίας και Κριτικής Κινηματογράφου

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ 2016-2017: Έναρξη την Κυριακή 16.10.2016 στις 16.00

Το Σεμινάριο Ιστορίας και Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ 2016-2017 ξεκινάει την Δευτέρα 17.10.2016 στις 18.00

Το βωβό αυτό φιλμ φέρει την υπογραφή του Teinosuke Kinugasa (1896-1982), που ξεκίνησε την καριέρα του ως ηθοποιός με ειδίκευση στους γυναικείους ρόλους, για να στραφεί στη σκηνοθεσία στις αρχές της δεκαετίας του 1920. Έκτοτε σκηνοθέτησε πάνω από εκατό μεγάλου μήκους ταινίες, από τις οποίες η πιο διάσημη είναι η έγχρωμη «Πύλη της Κολάσεως» (πρωτότυπος τίτλος «Jigokumon», αγγλ. «A Gate of Hell» , παραγωγής 1953), που κέρδισε το μεγάλο βραβείο (κατοπινό Χρυσό Φοίνικα) στις Κάννες το 1954 και τιμήθηκε με δύο βραβεία Όσκαρ το 1955. Αν και θεωρούμενος σήμερα ως ένας εκ των πρωτοπόρων κινηματογραφιστών της χώρας του, παραμένει στη σκιά των γνωστότερων στο ευρύ κοινό Kurosawa, Ozu, Mizoguchi και Kobayashi. Ο Kinugasa γύρισε τη «Σελίδα Τρέλας» το 1926 με ελάχιστα χρήματα, για λογαριασμό ενός αβάν-γκαρντ γκρουπ Ιαπώνων καλλιτεχνών γνωστών ως Shinkankakuha (ή «Σχολείο Νέων Αντιλήψεων»). Η ταινία δε σημείωσε ιδιαίτερη επιτυχία , ενώ στη συνέχεια αγνοήθηκε η τύχη της για σαράντα πέντε ολόκληρα χρόνια μέχρι να ξαναβρεθεί από τον ίδιο τον Kinugasa, που την επανέκδοσε σε νέα κόπια εν μέσω διεθνούς αναγνώρισης. Το φιλμ δέχτηκε νέα αποκατάσταση με πρόσθετες σκηνές το 2007, εκτιμάται όμως ότι σημαντικό μέρος του έργου που είχε πρωτοπαιχτεί στην Ιαπωνία έχει χαθεί πια οριστικά. Ένα αξιοσημείωτο και σπάνιο για βωβή παραγωγή στοιχείο είναι η απουσία διάτιτλων, γεγονός που καθιστά δύσκολη –όχι όμως και αδύνατη- την παρακολούθηση της ταινίας από το σημερινό κοινό, αν αναλογιστούμε και το γεγονός ότι σε προβολές της στα 1920’s υπήρχε ζωντανή αφήγηση της ιστορίας υπό τη συνοδεία μουσικής υπόκρουσης. Να σημειωθεί, τέλος, ότι στην τετραμελή ομάδα των σεναριογράφων ανήκει ο διάσημος συγγραφέας Yasumari Kawabata, που κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1968, όντας ο πρώτος Ιάπωνας με το συγκεκριμένο επίτευγμα.

Η υπόθεση στρέφεται γύρω από ένα άσυλο, όπου έχει κλειστεί η γυναίκα ενός εκ των θυρωρών (ο εκφραστικός πρωταγωνιστής Masao Inoue, για να διευκολύνει την ολο-κλήρωση της παραγωγής, αρνήθηκε την αμοιβή του για το ρόλο). Η καθημερινότητα στους διαδρόμους και στα δωμάτια είναι φαινομενικά εύθυμη για τους ασθενείς (χαρακτηριστική η παρουσία μίας νοσηλευόμενης κοπέλας που χορεύει διαρκώς), αλλά πάντα τακτο-ποιημένη κι ελεγχόμενη (κάθε φορά που η κατάσταση παρεκτρέπεται το προσωπικό του ασύλου σπεύδει να την αποκαταστήσει, ενώ η μοναδική σκηνή όπου η δύναμη της εξουσίας δείχνει πραγματικά να κλονίζεται επανέρχεται σύντομα και αμετάκλητα στην τάξη). Ο θυρωρός εμφανίζεται ως επί το πλείστον σκυθρωπός (σπάνια τον βλέπουμε ευδιάθετο) και είναι εμφανές πως θέλει τη σύζυγό του μακριά από αυτό το περιβάλλον. Η επίσκεψη μία μέρα της κόρης τους, για να τους ανακοινώσει την ημερομηνία του γάμου της, αποβαίνει καθοριστική για την εξέλιξη της πλοκής. Ο απελπισμένος άντρας μάταια προσπαθεί να βοηθήσει την ατάραχη γυναίκα να δραπετεύσει –εκείνη δε φαίνεται να τον αναγνωρίζει, ενώ έχει αρχίσει να συνηθίζει τη νέα ζωή της- και καλείται να έρθει αντιμέτωπος με το αναπόφευκτο της μοίρας του. Η ανάπτυξη της ιστορίας του ζευγαριού σε παρελθοντικό αλλά και σε παροντικό χρόνο περιλαμβάνει αρκετά flashbacks και φα-ντασιώσεις, ενώ σχεδόν αυτόματα έρχεται στο νου το παρόμοιας θεματολογίας εξπρε-σιονιστικό φιλμ του Robert Weine, «Το Εργαστήριο του Δρ. Καλιγκάρι» (πρωτότυπος τίτλος «Das Cabinet Des Dr. Caligari», παραγωγής 1920). Οι δύο ταινίες ακολουθούν εντούτοις εκ διαμέτρου αντίθετα αισθητικά μονοπάτια, καθώς από τη μια ο Weine χρησιμοποιεί έντονη θεατρικότητα και στυλιζαρισμένη σκηνογραφία για να αποδώσει την ψυχική ασθένεια, από την άλλη ο Kinugasa έχει ως κύρια όπλα του τις δυνατότητες που του παρέχει η κάμερα (δραστήρια τράβελινγκ, λοξές γωνίες λήψης, αντικειμενικά-υποκειμενικά πλάνα κ.ά.), τους τεχνητούς φωτισμούς (λόγω έλλειψης εξοπλισμού, αρκετοί τοίχοι βάφτηκαν γκρίζοι ώστε να φαίνονται πιο φωτεινοί) και το επαναστατικό για την εποχή μοντάζ. Οι τεχνοτροπίες του θυμίζουν περισσότερο δουλειές τις σοβιετικής σχολής, και θα είχε πραγματικά ενδιαφέρον να γνωρίζαμε αν ο Kinugasa είχε ήδη υπόψη του τις καινοτομίες των Eisenstein, Pudovkin και Vertov, αν και πηγές τον θέλουν να ταξιδεύει στη Γηραιά Ήπειρο και να έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με το έργο των μεγάλων Ευρωπαίων σκηνοθετών αργότερα και συγκεκριμένα το 1929.

Η αξιοποίηση του φυσικού στοιχείου για τη δημιουργία έντασης (όπως προκύπτει από τη χρήση της καταιγίδας στις καθηλωτικές πρώτες σκηνές), η χρήση παραμορφωτικών καθρεφτών για την αναπαράσταση της οπτικής γωνίας των ασθενών του ασύλου και το πλούσιο σε συνειρμούς, μεταφορικό μοντάζ (ιδιαίτερης προσοχής αξίζει η εναλλαγή του γεύματος των τροφίμων με το τάισμα των πουλιών που ζουν σε κλουβί, η οποία θα έκανε σίγουρα τον Eisenstein να αισθάνεται περήφανος) είναι μερικές μόνο ενδείξεις της μεγαλοφυΐας του Kinugasa και δικαιολογούν το σεβασμό που τρέφουν οι θεωρητικοί για τη συμβολή του στη διαμόρφωση του κινηματογράφου της Άπω Ανατολής. Σε ένα πρώτο επίπεδο ανάγνωσης, η «Σελίδα Τρέλας» λειτουργεί άψογα ως ένα ανησυχητικό φιλμικό δοκίμιο πάνω στην ψυχική διαταραχή, μπορεί όμως κάλλιστα να ενταχθεί στο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο των ημερών της. Το έτος κυκλοφορίας της ταινίας συνέπεσε με τον τερματισμό της Περιόδου Taishō (1912-1926), κατά τη διάρκεια της οποίας σημειώθηκε αύξηση του επεκτατισμού και της στρατιωτικοποίησης, την ίδια στιγμή που ο Κομμουνισμός γνώριζε μεγάλη άνθηση, είχε προλάβει να θριαμβεύσει με την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 στη Ρωσία και οι μεγαλεπήβολες, ριζοσπαστικές αντιλήψεις του εξαπλώνονταν αργά αλλά σταθερά και εκτός συνόρων. Η μετάβαση από το τέλος μίας εποχής στην έναρξη μιας άλλης, δεν μπορούσε παρά να διαχωρίσει τους επαναπαυμένους και ιδεαλιστές πολίτες από τους σκεπτικιστές και αβέβαιους για το μέλλον της χώρας. Μέσα από την τραγική ιστορία του δύστυχου θυρωρού που πασχίζει χωρίς αποτέλεσμα να αφυπνίσει και να σώσει τη βυθισμένη μέσα στις παραισθήσεις της γυναίκα του, ο Kinugasa δείχνει αρκετά συνυφασμένος με την κρίση μιας ολόκληρης κοινωνίας χαρακτηρισμένης από σύγχυση, ανασφάλεια και φόβο για το ολέθριο ενδεχόμενο ενός επερχόμενου πολέ-μου. Υπό αυτό το πρίσμα, το φινάλε της ταινίας του μόνο ως αισιόδοξο ή ευοίωνο δεν μπορεί να λογαριάζεται.

Προσφερόμενη για μακρές συζητήσεις, ενδελεχή μελέτη και πολλαπλές ερμηνείες, η πολυδιάστατη «Σελίδα Τρέλας» δικαιούται αδιαμφισβήτητα μία θέση ανάμεσα στις σπουδαίες δημιουργίες που γέννησε το βωβό ιαπωνικό κι όχι μόνο σινεμά. Εξαίρετο δείγμα των ικανοτήτων ενός ταλαντούχου εικονοπλάστη που δε δίσταζε μπροστά σε καλλιτεχνικά ρίσκα και πειραματισμούς, αλλά και κατ’ επέκταση της πρώιμης ιστορίας μίας τόσο ενδιαφέρουσας και, όπως φαίνεται, αρκετά ανεξερεύνητης ακόμη κινηματογραφικής βιομηχανίας. Ένα αινιγματικό κομψοτέχνημα που, εννιά και πλέον δεκαετίες μετά την πρώτη του προβολή, εξακολουθεί να συναρπάζει με την τεχνική του δεξιοτεχνία και τα διφορούμενα μηνύματά του.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s