«Νερούδα» (2016) του Pablo Larraín || Κριτική του Βασίλη Φράγκου

neruda-001

Τώρα που η απερχόμενη κινηματογραφική σεζόν έχει μπει πλέον στην τελική της ευθεία (για να λήξει και τυπικά στις 26 Φεβρουαρίου), έφτασε η στιγμή να υποδεχτούμε, έστω κι αργοπορημένα, μία από τις 2-3 καλύτερες ταινίες της χρονιάς. Ένα τολμηρό, στυλάτο και αντισυμβατικό πορτρέτο μίας κατατρεγμένης μα δικαιωμένης από την Ιστορία προσωπικότητας, που προβλήθηκε πρώτη φορά στο περσινό φεστιβάλ των Καννών (περιέργως εκτός διαγωνιστικού τμήματος), πραγματοποίησε την πανελλαδική του πρεμιέρα τον περασμένο Σεπτέμβρη στις αθηναϊκές «Νύχτες Πρεμιέρας» και ήταν η επίσημη πρόταση της Χιλής για το Όσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας.

Πολλά έχουν ειπωθεί και ίσως ακόμη περισσότερα έχουν γραφτεί, για τη συμμετοχή των πνευματικών ανθρώπων στις κοινωνικές εξελίξεις και την ενασχόλησή τους με τα λαϊκά προβλήματα. Είναι πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο αρχικά ακούγεται ή διαβάζεται, το τί εννοούμε λέγοντας πως οι άνθρωποι των γραμμάτων οφείλουν να επεμβαίνουν, όποτε χρειάζεται, αποφασιστικά στη λήψη αποφάσεων καθοριστικών για το μέλλον ενός τόπου. Λέγοντας πνευματικός άνθρωπος, δεν αναφερόμαστε απροσδιόριστα σε οποιονδήποτε ασχολείται με τέχνες ή επιστήμες. Ο λόγος γίνεται για ένα άτομο που έχει διακριθεί στον κλάδο του και δύναται να παραθέσει νέες ιδέες πάνω σε αυτόν, έχει κερδίσει το σεβασμό και την καθολική αναγνώριση για την προσφορά του και λαμβάνει υπεύθυνα θέση πάνω σε καίρια κοινωνικά, πολιτικά ή πολιτισμικά ζητήματα, αποσκοπώντας πάντα στο κοινό καλό και όχι στο δικό του, ατομικό συμφέρον. Ως φορέας της γνώσης, απαραίτητου πνευματικού εφοδίου, πρέπει να προασπίζεται τα ιδανικά σε δυσχερείς -και όχι μόνο- καιρούς, να μεταλαμπαδεύει τις αξίες και τα ιδεώδη στον κοινωνικό περίγυρο, καθώς και να αφυπνίζει τους πολίτες από τη λαίλαπα κυβερνητικών ταγών και αδίστακτων κατεστημένων. Βαρύνουσας σημασίας η τελευταία επισήμανση, μιας και η απουσία διανοούμενων από τα δρώμενα ή η απάθειά τους απέναντι στις δυσκολίες που μαστίζουν καθημερινά τον κόσμο, συναντάται πολύ πιο συχνά στην εποχή μας απ’ όσο μπορεί κανείς να φανταστεί.

nerouda-poster

Ο Πάμπλο Νερούδα (1904-1973), ο «σπουδαιότερος ποιητής του 20ου αιώνα» σύμφωνα με τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες, ουδέποτε έκλεισε τα αφτιά του απέναντι στα βάσανα της πατρίδας του, της ευέξαπτης πολιτικά και στρατιωτικά Χιλής. Γεννημένος με το όνομα Ρικάρντο Νεφταλί Ελιέθερ Ρέγιες Μποσοάλτο, ο σπουδαίος αυτός καλλιτέχνης είχε ήδη γίνει διάσημος για την ευπρέπεια του λόγου και το έντονα ανήσυχο πνεύμα, όταν μπήκε στο κομμουνιστικό κόμμα το 1940. Αγανακτισμένος από τα απολυταρχικά καθεστώτα με τα οποία ήρθε σε επαφή στα ταξίδια του ανά την υφήλιο, αποφασίζει να σταθεί αμετάκλητα στο πλευρό των ταλαιπωρημένων και των αδικημένων, με το έργο του να αποκτά σταδιακά όλο και πιο πολιτική χροιά. Με την απαγόρευση του κομμουνισμού στη Χιλή από τον πρόεδρο Γκονσάλες Βιδέλα στα τέλη της δεκαετίας του ‘40, ο Νερούδα αναγκάζεται να διαφύγει στην Αργεντινή και από εκεί στην Ευρώπη, όπου έζησε εξόριστος ως το 1952. Ύστερα από μία μακρά σταδιοδρομία πάμπολλων διακρίσεων για την κοινωνική του δράση και τη συμβολή του στην τέχνη, τιμάται με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1971, δύο χρόνια πριν αφήσει την τελευταία του πνοή νικημένος από την επάρατη νόσο.

neruda-003

Η ζωή και το έργο ενός ανθρώπου που έχει πλέον περάσει στη σφαίρα του μύθου και αντιμετωπίζεται ως ήρωας, αποτελεί πρώτης τάξεως αβανταδόρικο υλικό, απόλυτα ταιριαστό με την ιδιοσυγκρασία του σκηνοθέτη Πάμπλο Λαραΐν, που ολοκληρώνει έτσι το δικό του φετινό δίπτυχο βιογραφιών εποχής, μετά την «Τζάκι» με την Νάταλι Πόρτμαν. Ο 40χρονος Λαραΐν ανέρχεται σταθερά σε έναν από τους πιο υποσχόμενους εκπροσώπους της νεότερης γενιάς κινηματογραφιστών, με θαυμάσιους τίτλους όπως το «No» (υποψηφιότητα για ξενόγλωσσο Όσκαρ το 2013) και η «Μυστική Λέσχη» (Αργυρή Άρκτος στο φεστιβάλ του Βερολίνου το 2015) να κοσμούν μία ζηλευτή και άκρως ενδιαφέρουσα φιλμογραφία. Οι δημιουργίες του διακατέχονται από μία αρκετά κριτική ματιά στα πεπραγμένα της χώρας του, οπότε η ενασχόληση με τον ασυμβίβαστο Νερούδα μοιάζει ως φυσικό επακόλουθο της προβληματικής του. Πρέπει ωστόσο να ξεκαθαριστεί εξ’ αρχής ότι όποιος περιμένει μία αυστηρώς πιστή στα πραγματικά γεγονότα ιστορία, σίγουρα θα απογοητευτεί. Πρόθεση του Λαραΐν, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, δεν είναι τόσο μία ταινία για τον Νερούδα (την έχει αποκαλέσει μάλιστα «ψεύτικη βιογραφία») όσο μία ταινία συνυφασμένη με το πνεύμα του μεγάλου ποιητή. Έτσι μπορούν να συγχωρεθούν διάφορες ιστορικές παρασπονδίες, αλλά και να απελευθερωθεί τη ίδια στιγμή ένας καμβάς εκφραστικής ελευθερίας που προτείνει έναν ολοκαίνουριο τρόπο διήγησης περιστατικών εμπνευσμένων από την πραγματικότητα.

neruda-002

Ο «Νερούδα» του Λαραΐν εστιάζει στην περίοδο διωγμού του ποιητή, και συγκεκριμένα τοποθετείται χρονικά στο 1948, όταν το καθεστώς έχει κηρύξει ένταλμα σύλληψης πολιτών με αριστερές φρονήσεις και αντιλήψεις, και άνθρωποι σαν τον γερουσιαστή Νερούδα κρύβονται και προσπαθούν να φυγαδευτούν από τη Χιλή. Επικεφαλής του ανθρωποκυνηγητού κατά του Νερούδα έχει τεθεί ο αστυνομικός Όσκαρ Περουσονό, ο οποίος φαίνεται να έχει βάλει στόχο της ζωής του την εύρεση του διάσημου ακτιβιστή και λαϊκού ινδάλματος, αλλά χρησιμοποιείται στην πορεία ως όχημα ώστε ο τελευταίος να επανεκτιμήσει το ρόλο και τη θέση του στο ρου της Ιστορίας. Φωτογραφημένο με έξοχα «πειραγμένο» φιλτράρισμα από τον μόνιμο συνεργάτη του σκηνοθέτη Σέρχιο Άρμστρονγκ, το κωμικοτραγικό παιχνίδι γάτας-ποντικιού που διεξάγεται για περίπου δύο ώρες στην οθόνη είναι ένας λυρικά και ονειρικά κατασκευασμένος κόσμος, που θα μπορούσε κάλλιστα να υπάρχει σε πλήρη αρμονία μέσα στο μυαλό του ίδιου του Νερούδα. Η αφήγηση κατακερματίζεται και ανασυντίθεται μέσω ενός ζωηρού μοντάζ, δίνοντας την αίσθηση πως παρακολουθούμε την εικονογράφηση ενός καταχωνιασμένου, ξεχασμένου από το χρόνο pulp μυθιστορήματος νουάρ καταβολών. Οι δύο κεντρικοί χαρακτήρες, ιδανικά ερμηνευμένοι από Λουίς Νιέκο (ως Νερούδα) και Γκαέλ Γκαρσία Μπερνάλ (ως Περουσονό), είναι πολύπλευρες οντότητες με πάθη, εμμονές και αδυναμίες, αλλά ταυτόχρονα μοιάζουν με πλάσματα βγαλμένα από το δημιουργικό οίστρο ενός πολιτικά ανήσυχου συγγραφέα, που αρέσκεται στο δισυπόστατο υπαρξιακό ψυχογράφημα μιας απειλούμενης από το σκοτάδι κοινωνίας. Και δεν έρχονται όλα τα κομμάτια του διφορούμενου αυτού παζλ να αλληλοσυμπληρωθούν παρά μόνο στο απαράμιλλης ομορφιάς φινάλε –ένα από τα ωραιότερα των τελευταίων ετών, εκεί όπου ήλιος και χιόνι, αλήθεια και μυθοπλασία, θύτης και θύμα, έχουν επιτέλους γίνει ένα και το αυτό.

ΔΙΧΩΣ ΣΤΕΓΗ, ΔΙΧΩΣ ΝΟΜΟ (1985) της Ανιές Βαρντά το Σάββατο 11.2.2017 με ελεύθερη είσοδο, ανάλυση και συζήτηση στο Σχολείο του Σινεμά

ΔΙΧΩΣ ΣΤΕΓΗ, ΔΙΧΩΣ ΝΟΜΟ (1985): Η Σαντρίν Μπονέρ Μιλάει για την περιπετειώδη συνεργασία της με την Ανιές Βαρντά

ΔΙΧΩΣ ΣΤΕΓΗ ΔΙΧΩΣ ΝΟΜΟ (1985) της Ανιές Βαρντά | Κριτική Έλλη Ευθυμίου

Δωρεάν Μάθημα Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου την Κυριακή 12 Φεβρουαρίου 2017 – Τελευταία Παρουσίαση Σεμιναρίου Σκηνοθεσίας 2017

Δωρεάν δίωρο σεμινάριο Ιστορίας και Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ την Πέμπτη 16 Φεβρουαρίου 2017 | Παρουσίαση Νέου Κύκλου Μαθημάτων

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s