Για τον Τάκη Κανελλόπουλο: ΕΤΣΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ του Ηλία Κανέλλη

 

ΕΤΣΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ

του Ηλία Κανέλλη

Όταν, το 1962, ο Τάκης Κανελλόπουλος, στα πρώτα του κινηματογραφικά βήματα τότε, εξέπληττε το κοινό, συνηθισμένο σ’ ένα εμπορικό-ακαδημαϊκό μοντέλο, με τη διαφορετικότητα της ταινίας του Ουρανός, όλοι μιλούσαν για τις προοπτικές που επιφύλασσε ο νεωτερισμός του σκηνοθέτη στον ελληνι­κό κινηματογράφο. Είκοσι οκτώ χρόνια μετά, ο σκηνοθέτης έφυγε από τη ζωή ξεχασμένος, εγκαταλειμμένος και μόνος, αφού ο μαρασμός και η απο­ξένωση φαίνεται ότι είναι η μοίρα όλων όσοι, σεμνά και απέριττα, ακολου­θούν παθιασμένα τον προσωπικό τους δρόμο στον άχαρο κι ανθρωποβόρο κόσμο του θεάματος.

takis-kanellopoulos-000

Κι όμως… Ο άνθρωπος που έφυγε μόνος και ξαφνικά από τη ζωή στις 21 Σεπτεμβρίου, ο άνθρωπος που συνοδεύτηκε στην τελευταία του κατοικία α­πό ελάχιστους συγγενείς, λιγότερους φίλους κι ακόμα πιο λίγους ομοτέ­χνους, το 1962, με τον Ουρανό, είχε αποθεωθεί από την κριτική, είχε πυρο­δοτήσει ενθουσιώδη κείμενα στον Τύπο της εποχής, είχε πάρει το βραβείο φωτογραφίας (Γρ. Δανάλης και Τζ. Βαριάνο) της Τρίτης Εβδομάδας Κινη­ματογράφου της Θεσσαλονίκης (που αργότερα μετεξελίχθηκε σε «φεστι­βάλ»), ενώ με επιτυχία παίχτηκε και στο εξωτερικό, όπου κι απέσπασε εξί­σου ευμενή σχόλια και διακρίσεις.

Οι ταινίες του

Ο Τάκης Κανελλόπουλος ξεκίνησε στον ελληνικό κινηματογράφο το 1960, με το μικρού μήκους ντοκιμαντέρ Μακεδόνικος γάμος, όπου κατέγραψε τον παλμό της ζωής ενός μακεδονικού χωριού, μέσα απ’ την παρακολούθηση μιας γαμήλιας τελετής. Τις ίδιες καλές εντυπώσεις άφησε και με τη δεύτερη μικρού μήκους ταινία του, τη Θάσο, λυρικό ντοκιμαντέρ για το ομώνυμο νη­σί, που βραβεύτηκε το 1961 στο Φεστιβάλ της Μόσχας.

ouranos-001

Έπειτα ήρθε ο Ουρανός: μια ταινία για τον πόλεμο, που αναφερόταν στο αλβανικό έπος, μ* έναν τρόπο που δεν είχε ποτέ προσεγγιστεί ως τότε. Με τη μέθοδο των σπονδυλωτών αφηγήσεων φιλμάρησε τον πόλεμο, χωρίς ού­τε μια στιγμή να ενδώσει σε ηρωικές κορόνες και πατριδολάγνα διάθεση.

Φιλμάρησε ανθρώπους ξεκομμένους απ’ την καθημερινότητα που τρο­φοδοτεί τη ζωή τους με αισθήματα, με σκοπό, με νόημα σε τελική ανάλυση, να μην μπορούν πάντα να κρατιόσουν την ακεραιότητα τους, εγκλωβισμένοι στη δίνη του πολέμου. Η ταινία δείχνει μ’ έναν ουδέτερο, περιγραφικό τρό­πο τη γεμάτη ενοχές απελπισία ενός στρατιώτη-ταχυδρόμου όταν χάνει το δέμα που απευθυνόταν σ’ ένα μαχητή του μετώπου, δείχνει το θάνατο ενός τραυματία από το κρύο και την ανυπαρξία υποδομής περίθαλψης, δείχνει την αγωνία μιας πρωινής επίθεσης, δείχνει την οδύνη της υποχώρησης και της ήττας… Κάποιος σκοτώνεται αναπολώντας τον έρωτα του, κάποιος ερω­τεύεται μια γυναίκα που συναντά, χωρίς να ελπίζει στην ολοκλήρωση του αισθήματός του… Οι λόγοι του πολέμου, πάντα μια χίμαιρα, που απολήγει στη μοναξιά ή στο θάνατο… Κι ο κινηματογράφος γίνεται έτσι ένα λυρικό τρα­γούδι, μελαγχολικό κι απαισιόδοξο.

Η μελαγχολία που καταγγέλλει διακριτικά, χαρακτηριστικό γνώρισμα των ρομαντικών της ελληνικής λογοτεχνίας, διαποτίζει και τα υπόλοιπα έρ­γα του Τάκη Κανελλόπουλου. Το 1966, παρουσιάζει την Εκδρομή. Κι εδώ ο πόλεμος διαβρώνει τις ανθρώπινες σχέσεις, κι ας μη γίνεται συγκεκριμένο για ποιον πόλεμο πρόκειται. Η ταινία αναφέρεται στην παθιασμένη σχέση μιας γυναίκας για δυο άντρες, δυο πολεμιστές: έναν αξιωματικό κι ένα στρα­τιώτη. Το τέλος, και πάλι θα το γράψει ο θάνατος. Ο στρατιώτης λιποτακτεί, επιχειρεί να περάσει τα σύνορα με την αγαπημένη του, που φαίνεται να την κερδίζει οριστικά, όμως η ανθρώπινη μοίρα -κατά τον Κανελλόπουλο-είναι αδόκητη… Τα ίδια μοτίβα καθορίζουν και την Παρένθεση, που ο σκη­νοθέτης παρουσίασε δυο χρόνια μετά. Κι εδώ υπάρχει ένας σύντομος, α­πελπισμένος έρωτας, που τον σφραγίζει ο θάνατος.

Οι καιροί αλλάζουν, ο κινηματογράφος αλλάζει, αλλά ο Τάκης Κανελλό­πουλος επιμένει. Μετά την Παρένθεση κατόρθωσε να ολοκληρώσει τέσσερις ακόμα ταινίες, σε συνθήκες που, όσο περνούσε ο καιρός, γίνονταν όλο και πιο αντίξοες. Εγκλωβισμένος στο μοντέλο που ο ίδιος διαμόρφωσε για τον κι­νηματογράφο του, συνεχίζει ν’ αφηγείται ιστορίες χωρισμού και αποξένω­σης, πνιγμένες στη γλυκεράδα των ρομάντζων, δοσμένες πάντα με τους ίδι­ους μελαγχολικούς τόνους: Η τελευταία άνοιξη (1972), Το χρονικό μιας Κυ­ριακής (1975), Ρομαντικό σημείωμα (1978) και, τέλος, Σόνια (1980). Η κριτι­κή αρχίζει να μην ενδιαφέρεται, το κοινό γίνεται βαθμιαία εχθρικό. Την προ­βολή της Σόνιας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης περιμένουν αποδοκιμασίες. Ο Τάκης Κανελλόπουλος δε θα μπορέσει να δουλέψει για άλλη ταινία…

Ο πόλεμος έχει χαθεί

Τα τελευταία δέκα χρόνια, ο Τάκης Κανελλόπουλος ζούσε ουσιαστικά μό­νος στη Θεσσαλονίκη. Περίπατοι στην πόλη, καφές τα απογεύματα στου «Τόττη»… Ύστατη καταφυγή του, το γράψιμο μικρές ιστορίες, όπου στο ε­πίκεντρο πάντα βρίσκονται οι άνθρωποι και η μικρή, κατακερματισμένη ζωή τους. (Τα αφηγήματα του εκδόθηκαν σε δύο τόμους.) Παράλληλα, επιθυμεί να κάνει άλλη μια ταινία. Δουλεύειτο σενάριο της. Αν γινόταν, θα ήταν τριά­ντα διαφορετικές, τρίλεπτες ιστορίες, υπό τον τίτλο Ο χτεσινός κόσμος. Το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου τον αγνόησε’ η ταινία δεν έγινε.

Στον Ουρανό, όταν την νικηφόρα πορεία στο μέτωπο ακολουθεί η αναι­τιολόγητη προς τους στρατιώτες διαταγή για υποχώρηση, και η απογοήτευ­ση διαδέχεται την αγόγγυστη, παρά τις κακουχίες, πορεία προς τα μπρος, έ­νας στρατιώτης ρωτάει όλος απορία το λοχία που διοικεί τη διμοιρία της ο­ποίας τα πρόσωπα παρακολουθεί ο φακός της ταινίας (τον υποδύεται ο άλ­λος μεγάλος χαμένος των τελευταίων χρόνων, ο Σταύρος Τορνές): «Γιατί να υποχωρήσουμε έτσι άδοξα; Αφού νικούσαμε…» «Έτσι είναι ο πόλεμος» έρχεται κοφτή η απάντηση.

Ο Τάκης Κανελλόπουλος, αφού στα πρώτα βήματα της κινηματογραφικής του καριέρας γνώρισε τη γενική επιδοκιμασία, έφυγε ξεχασμένος, πικραμένος, μόνος, ηττημένος, γιατί, πράγματι, έτσι είναι ο πόλεμος.

Το κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε στο «Αντί», το Σεπτέμβριο του 1990.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s