«Άφιξις» – από την ομάδα ΠΥΡ και τη σκηνοθέτιδα Ιώ Βουλγαράκη, στο μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου: Ο Όμηρος, η διήγηση, το ξεπέρασμα του εαυτού | | Της Σοφίας Καναούτη

Στο μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου, σε αυτόν τον υπέροχο τόπο, που περνάς από περιβολάκια για να φτάσεις, ανέβηκε αυτές τις μέρες η παράσταση Άφιξις, της Ιώς Βουλγαράκη.

Η Άφιξις αφηγείται κομμάτια από την Οδύσσεια (εφτά, όσοι και οι ηθοποιοί, στο δρώμενο εκτός αρχαίου θεάτρου και όγδοο το συγκεκριμένο της μάχης με τους μνηστήρες μέσα στο θέατρο).
Πέντε άντρες και δύο γυναίκες ηθοποιοί, καθώς και ένας μουσικός, συνέθεσαν το έργο επί σκηνής – θα συστήνονταν στο κοινό πρώτα στο λιμανάκι, κατά το δρώμενο, που συνέδεε το αρχαίο κείμενο με σημερινές καταστάσεις – πολιτικές, κοινωνικές, ευτράπελες.
Υπάρχουν καλοί ηθοποιοί, και άλλοι, που έχουν ξεπεράσει τον (ίσως αναπόφευκτο) θαυμασμό για τον εαυτό τους, την ωραία προσοχή στην άρθρωση, και είναι πια σε επαφή με την τέχνη τους, εκείνοι και η τέχνη τους. Παύει η αίσθηση του εαυτού, και έρχεται μία σύνδεση με ένα άλλο πράγμα, ένθεο. Όλοι οι ηθοποιοί σε αυτή την παράσταση ήταν πολύ καλοί, αλλά αυτό το παραπάνω το πέτυχαν η Δέσποινα Κούρτη και ο Γιώργος Παπαγεωργίου. [Είχα την τύχη (έγινε μια κατανομή του κοινού σαν σε κλήρωση, με χρωματιστούς ‘κλήρους’ στον κάθε θεατή) να ακούσω τον Παπαγεωργίου και στο αρχικό δρώμενο πριν την παράσταση, κατά το οποίο περπατούσε ανάποδα (!) στο χωμάτινο δρόμο που οδηγεί στο αρχαίο θέατρο, καθώς ακολουθούσαμε οι θεατές («-Αν δείτε κανένα χαντάκι πίσω μου, ξέρετε εσείς, θα μου πείτε ε;!»)… Στο δικό του κομμάτι του δρώμενου περιέγραφε τη σκηνή από την Οδύσσεια όπου ο Οδυσσέας και ο Ήρος, ο ζητιάνος του παλατιού, παλεύουν όσο ακόμα ο Οδυσσέας υποδύεται το ζητιάνο. (Στο δρώμενο κάθε ηθοποιός μιλούσε λίγο στο λιμανάκι και μετά τον ακολουθούσε μία συγκεκριμένη ομάδα από θεατές, σε μία ‘προ-παράσταση’ περιπατητική, στο μονοπάτι πηγαίνοντας προς στο αρχαίο θέατρο).

(Συντεχνίες, τζάκια, ο γιος στα βήματα των γονιών, επαγγέλματα που παραδίδονται στους απογόνους δεν είναι πάντα μία κίνηση σοφή – και συχνά είναι κακόγουστη – ετούτη όμως τη στιγμή χαίρεται κανείς που ο γιος της Φιλαρέτης Κομνηνού είναι ηθοποιός, και για την παράσταση και για τους θεατές: είναι μία από τις ευτυχείς εξαιρέσεις – χωρίς να θίγονται άλλες ευτυχείς εξαιρέσεις).
Μία ειρωνία στην αρχή του δρώμενου, όταν όλοι οι ηθοποιοί στο λιμανάκι έξω από το θέατρο διηγούνταν κομμάτια από την Οδύσσεια, έδωσε ευτυχώς τη θέση της σε μία δύναμη ποιητική των ηθοποιών, δεν κράτησε. Η ειρωνία θυμίζει μία απειλή του μεταμοντέρνου, και κάποτε, όταν δεν πετυχαίνει (γιατί εδώ που τα λέμε, τόσο συχνό έγινε να βλέπεις μετα-θέατρο, πόσες φορές να πετύχει; ) είναι ένας σουρρεαλιστικός κίνδυνος, όταν προσπαθεί να γίνεται… ο σουρρεαλισμός του σουρρεαλισμού… Υπάρχει ήδη μία διήγηση – άρα, ένα μετα-θέατρο, η ειρωνία θα το κατέστρεφε, εκτός αν γύρω απ’ αυτή πλεκόταν το κεντρικό νόημα (μία ειρωνία για τον κόσμο που ζούμε τώρα, τις συνθήκες της Ελλάδας, δεν ξέρω..). Το θέατρο έξω από το θέατρο, τέλος πάντων εννοώ, αναιρεί το… θέατρο (και έχει και αυτό τον σκοπό).

Να εξηγηθώ: όταν μιλώ για ειρωνία δεν εννοώ τη συνειδητοποίηση του γελοίου της ζωής μας. Αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να παρέμεινε σε κάποιους ηθοποιούς – θέλει όμως μία ισορροπία ο χειρισμός τέτοιων αποχρώσεων, και το χειρίστηκαν καλά.
Η παράσταση η ίδια, όταν μπήκαμε τελικά στο αρχαίο ημικύκλιο, ήταν πολύ λιτή, όπως και τα κουστούμια και τα σκηνικά. Μαζί με το ότι υπήρχε πολλή διήγηση, ήταν δύσκολη. Την ανέβασαν όλοι οι ηθοποιοί με την προσπάθειά τους, αλλά η πιο συνεπής στον Απόλλωνα ήταν η Δέσποινα Κούρτη ως Πηνελόπη.
Εκτός από το κείμενο που διηγήθηκε και έπαιξε, η φωνή της που σιγομουρμούριζε/ μοιρολογούσε/ τραγουδούσε ήταν από τις πολύ ωραίες στιγμές. Σκηνοθετικά ήταν επίσης καλή στιγμή, γιατί η σκηνοθέτις την είχε τοποθετήσει σ’ αυτό το κομμάτι της παράστασης πίσω από τους υπόλοιπους ηθοποιούς, να ‘τραγουδά’/ανασαίνει σε ένα μικρόφωνο, σαν να έδινε μία παράσταση μουσική μόνη της.
Από τις καλές στιγμές ήταν και η χορευτική/ακροβατική παρουσία των ηθοποιών όταν ‘έσυραν’ το Χορό, όταν εισέρχονταν στη σκηνή και σε άλλες στιγμές. Άρα υπήρχε μία αίσθηση πολλών ‘παραστάσεων’ σε μία, και αυτό ήταν από τα καλά της παραγωγής.
Η αρχαία εμφάνιση – και όχι χριστιανική – της Αθηνάς, μία ακόμα ωραία ανάσα, που δεν άφησε τη σεμνοτυφία να χαλάσει μία διήγηση αρχαία και μια αρχαία σχέση με το σώμα (η Μαίρη Μηνά φορούσε ένα διαφανές ρούχο, υποδυόμενη την Αθηνά, και το στήθος της διαφαινόταν).
Η μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη είναι επίσης ‘τολμηρή’, με όρους του… ’60… (Ο Αντίνοος/Γιώργος Παπαδημητρίου εξήγησε κατά το δρώμενο ότι η προέλευση της μετάφρασης είναι από έναν τέτοιο ειδήμονα, καθώς απήγγειλε τολμηρούς στίχους που ξεκάθαρα αναφέρουν τη λέξη «αρχ…» Και καλά έκανε, γιατί κανείς δεν ξέρει ποτέ ποιος θα είναι στο κοινό…)
Όποιος κι αν ήταν στο κοινό, δεν θα μπορούσε να μην εκτιμήσει την Ομηρική ποίηση. Στο κομμάτι της Οδύσσειας που διηγείται την είσοδο του Οδυσσέα στο παλάτι και τις συνομιλίες και μάχες με τους μνηστήρες έχει σχεδόν δική του οντότητα το αρχαίο κείμενο, γιατί είναι γεμάτο από τις προδοσίες των προδοτών… Οι μνηστήρες ορκίζονται την αφοσίωσή τους στον Οδυσσέα (!) για να σωθούν, ο ένας μετά τον άλλο ισχυρίζονται ότι οι άλλοι και όχι αυτός ήταν πίσω από την καταστροφή της περιουσίας του βασιλιά και από τη διεκδίκηση της γυναίκας του. Ο Όμηρος μας δίνει μία σπουδή πάνω στην προδοσία και την κακία, τη σχέση τους με τη δειλία, και τη σχέση της ανδρείας με τη δικαιοσύνη. Στην Ελλάδα του σήμερα, σε κάθε τόπο που προσπαθεί να κρατήσει στοιχεία του πολιτικού (του να συναποφασίζουμε, να ακουγόμαστε, να είμαστε δρώντες στην ίδια μας τη ζωή), σε κάθε τόπο που προσπαθεί να μην ξεπέσει άλλο στο τίποτα και το καθόλου της προ-συνεννόησης, της προ-απόφασης, και της αβουλίας και της αδυναμίας να κρίνουμε, ωφελεί να θυμόμαστε το κομμάτι αυτό του Ομήρου, όταν θα τεθεί (ή όταν, συνέχεια τίθεται) το ερώτημα αν θα είμαστε δειλοί ή όχι.

7 και 8 Ιουλίου 2017 στη Μικρή Επίδαυρο
Συντελεστές:
Μετάφραση: Δ. Ν. Μαρωνίτης
Σκηνοθεσία-Δραματουργική επεξεργασία: Ιώ Βουλγαράκη
Σκηνικά: Άννα Φιοντόροβα
Κοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού
Μουσική: Σαβίνα Γιαννάτου
Κίνηση: Σοφία Πάσχου
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Παίζουν: Γιώργος Δικαίος, Δέσποινα Κούρτη, Αλέξανδρος Λογοθέτης, Μαίρη Μηνά, Γιώργος Μπινιάρης, Αργύρης Ξάφης, Γιώργος Παπαγεωργίου
(Ομάδα ΠΥΡ, που έφτιαξε η Ιώ Βουλγαράκη με τον Αργύρη Ξάφη και τη Δέσποινα Κούρτη)
Συμπαραγωγή: Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου και Εθνικό Θέατρο
Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου 2017

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s