Ο Armando Iannucci για το Θάνατο του Στάλιν και πώς να κάνεις μία αστεία ταινία η οποία σχετίζεται με ένα αληθινό ιστορικό τραύμα

Άρθρο της Lily Rothman

5 Μαρτίου, 2018

Μετά από τον θάνατο του Joseph Stalin στις 5 Μαρτίου του 1953, φάνηκε πως ενώ η ξαφνική πτώση του Σοβιετικού δικτάτορα ήταν σοκαριστική -πέθανε από εγκεφαλικό το οποίο κρατήθηκε μυστικό για δύο μέρες από όλους εκτός από τον πολύ στενό του κύκλο— το σύστημα που αυτός προσωποποιούσε πιθανότατα θα συνέχιζε να λειτουργεί ομαλά. “Κατά τα φαινόμενα, ο (Georgi) Malenkov ανέλαβε την εξουσία τόσο απρόσκοπτα όσο ένας νέος πρόεδρος Αμερικάνικης εταιρίας μεταφέρεται στο γραφείο του Παλιού προέδρου” ανέφερε η εφημερίδα TIME την επόμενη εβδομάδα.

the death of stalin

Αυτή η απόδοση είναι αναμενόμενη για τον Armando Iannucci, του οποίου η νέα ταινία The Death of Stalin, η οποία θα έχει πρεμιέρα στην Αμερική την Παρασκευή, αφορά αυτό το ιστορικό γεγονός. Όπως έμαθε ο Iannucci καθώς έκανε έρευνα για την ταινία, ο Malenkov ήταν ένας επιδέξιος γραφειοκράτης. “Τελικά, όταν πλέον είχε καθαιρεθεί, κατέληξε να λειτουργεί ένα υδροηλεκτρικό εργοστάσιο, και κέρδισε βραβείο για την παραγωγικότητα.” λέει ο Iannucci. “Ξεκάθαρα έτσι ήταν πιο ευτυχισμένος.” (Τον Malenkov υποδύεται ο ηθοποιός Jeffrey Tambor, που πρόσφατα απολύθηκε από το Transparent του Amazon καθώς υπήρξαν εις βάρος του κατηγορίες παρενόχλησης. Ο Iannucci αναφέρει πως το The Death of Stalin ολοκληρώθηκε προτού οι παραπάνω κατηγορίες -τις οποίες αποκαλεί “στενάχωρη ιστορία”- βγουν στην επιφάνεια.)

armando iannucci

Παρ’όλα αυτά, την τελευταία σάτιρα του Iannucci ακολούθησαν εκπλήξεις. Για την ακρίβεια, λίγο πριν να κυκλοφορήσει στη χώρα και στις αίθουσες προβολών, η Ρωσία απαγόρευσε την ταινία, αποκαλώντας την “ιδεολογικό πόλεμο” — κάτι που ο Iannucci παραδέχεται πως βρίσκεται μέσα “στο πνεύμα της ταινίας.” Ο σκηνοθέτης μίλησε στην TIME για το The Death of Stalin, για το πώς η ιστορία ζωντανεύει την δημιουργικότητα και πως να φτιάξεις με σεβασμό μία κωμωδία η οποία αφορά μία τραυματική στιγμή του παρελθόντος.

Ποια ήταν η πρώτη σου επαφή με αυτή την ιστορία;

Ήδη το σκεφτόμουν, όταν έκανα το Veep, να αναφερθώ σε έναν φανταστικό δικτάτορα, είτε ήταν ένας Αμερικανός δικτάτορας είτε ένας Βρετανός δικτάτορας. Συνέβαιναν ασυνήθιστα πράγματα στην Ευρώπη— είχαμε δει ήδη τον Berlusconi, και προφανώς ο Putin έχει έναν πολύ αυταρχικό χαρακτήρα και ύστερα συνέβη στην Τουρκία και σε διάφορα μέρη— δυναμικοί ηγέτες που αναδύονταν, και εθνικιστικά κινήματα και διαταραχή. Και ύστερα μία εταιρία παραγωγής που είχε αγοράσει τα δικαιώματα του, μου έστειλε το βιβλίο πάνω στο οποίο είναι βασισμένη η ταινία. Διάβασα το μυθιστόρημα και σκέφτηκα, ‘Γιατί να χρησιμοποιήσω μία φανταστική ιστορία όταν όλα έχουν συμβεί στην πραγματικότητα;’ Τα διάφορα στοιχεία της ιστορίας, ήταν όλα αληθινά, ήταν παράλογα, ήταν τρομακτικά, ήταν γελοία, ήταν φρικιαστικά. Ήταν αυτό το μείγμα κωμωδίας και, νομίζω, παράνοιας, που αμέσως με έκανε να σκεφτώ, αυτή είναι η ιστορία μου.

Η δουλειά σου σε ταινίες όπως το Veep και το In the Loop εστίαζε σε φανταστικές αλλά σύγχρονες πολιτικές καταστάσεις. Πώς αποφάσισες να ασχοληθείς τώρα με ιστορικά γεγονότα του παρελθόντος?

Μου φάνηκε πολύ πιο επίκαιρο να ασχοληθώ με το παρελθόν αυτή τη φορά, από το να προχωρήσω στο μέλλον, αν καταλαβαίνεις τι εννοώ. Θεωρώ πως το να εργαστώ πάνω σε ένα πραγματικό γεγονός, ήταν πολύ πιο σχετικό από το να επινοήσω κάτι από το μυαλό μου. Και σίγουρα είναι πολύ πιο ενδιαφέρον όσο αφορά το δημιουργικό κομμάτι, έχοντας ήδη κάνει μεγάλο μέρος γυρισμάτων και σχεδιασμού που αφορούν την σημερινή εποχή. Σε βγάζει από το στοιχείο σου.

Ποιά ήταν η διαδικασία έρευνας για αυτή την ταινία?

Βγήκαμε στους δρόμους της Μόσχας, μιλήσαμε σε ανθρώπους που μένουν εκεί, πήγαμε γύρω από το Κρεμλίνο και επισκεφθήκαμε το εξοχικό σπίτι του Stalin. Μιλήσαμε με ανθρώπους οι οποίοι μεγάλωσαν κάτω από τον φοβερό τρόμο την δεκαετία του 1940 και 1950. Θέλαμε να αναδημιουργήσουμε το ύφος της εποχής με απόλυτη ακρίβεια. Είναι πραγματικά ευχάριστο το γεγονός πως οι Ρώσοι που έχουν δει την ταινία μας ρωτάνε, ‘Σε ποια περιοχή της Μόσχας γυρίσατε αυτό το πλάνο;’ Για την ακρίβεια το γυρίσαμε στο Λονδίνο. Και ύστερα η ιστορία χρειάστηκε μεγάλη έρευνα. Ξέρετε, να διαβάσεις τις βιογραφίες, τα γράμματα της Svetlana (Stalina), σημειώσεις εκείνης της περιόδου -ώστε να μαζέψεις μικρά περιστατικά που δεν θα τα βρεις στο βιβλίο. Ο Lavrentiy Beria όντως πίστευε πως ήταν αστείο να βάλεις μία ντομάτα στην τσέπη κάποιου και να τη ζουλίξει καταλάθος. Μικρές λεπτομέρειες όπως αυτό. Οι άνθρωποι, για παράδειγμα, μας έλεγαν πως όταν ερχόταν η ώρα για ύπνο ξάπλωνες πάντα με πολλά ρούχα πάνω σου, ώστε εάν ο στρατός σε σηκώσει από το κρεβάτι στη μέση της νύχτας, να φοράς ζεστά και πολλά ρούχα για το κρύο.

Η ταινία έχει αυτό το “αποκλείεται κάποιος να το σκέφτηκε αυτό”.

Ακριβώς. Εάν υπάρχει κάτι που σε κάνει να σκέφτεσαι ‘αυτό φαίνεται λογικό’ τότε πιθανότατα το προσθέσαμε εμείς, αλλά αν υπάρχει κάτι και σκέφτεσαι ‘αποκλείεται αυτό να συνέβη’ τότε όντως είναι αληθινό. Δεν ισχυριζόμαστε πως αυτή η ταινία είναι ντοκιμαντέρ. Σαφώς, ο διάλογος είναι δικός μας και η δράση είναι κωμικής φύσεως, αλλά ένιωθα πως όσο η ιστορία ακολουθεί πραγματικά γεγονότα, με κάποιο τρόπο γινόταν ακόμα πιο αστεία.

Έχοντας κάνει μελέτη πάνω στο “παράλογο” της εξουσίας, πως η θέαση αυτής της πραγματικής ιστορίας επηρέασε την άποψη σας;

Δυστυχώς, παίρνεις μία γεύση από το πώς θα πρέπει να ήταν τότε να είσαι ένας συνηθισμένος πολίτης που περνάει από όλη αυτή την αγωνία και το υποβόσκον άγχος που πρέπει να κουβαλάς μαζί σου καθημερινά. Ανακαλύψαμε πως κυκλοφορούσαν κωμικά-σατιρικά βιβλία για τον Stalin, ακόμα και αν θα μπορούσαν να σε πυροβολήσουν αν σε έπιαναν να έχεις ένα από αυτά στην κατοχή σου. Οι άνθρωποι παρ΄όλα αυτά ένιωθαν πως έπρεπε να κάνουν και λίγη πλάκα με αυτό που συνέβαινε. Το πρώτο πράγμα που είπα στο συνεργείο καθώς ξεκινούσαμε τα γυρίσματα ήταν πως θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε με μεγάλο σεβασμό αυτό που συνέβη τότε στο λαό, πως δεν υπάρχει τίποτε το αστείο εκεί. Αυτό το κομμάτι το δείξαμε όπως ήταν. Δεν χρειάστηκε να το σχολιάσουμε. Όλη η κωμωδία πηγάζει μέσα από τις ανώτερες πολιτικές φιγούρες του Κρεμλίνου.

Μιλώντας για το σεβασμό προς την Ρωσική ιστορία, σας κατέπληξε που η Ρωσία απαγόρευσε την ταινία;

Ναι. Γνωρίζαμε πως η κυβέρνηση θα ήταν ευαίσθητη με αυτό το ζήτημα, αλλά μας δόθηκε η άδεια. Όλα ήταν έτοιμα, όλα μεταγλωτισμένα, έτοιμη η ταινία να προβληθεί στις αίθουσες. Η ανατροπή αυτής της απόφασης συνέβη πολύ αργά. Αυτή ήταν η έκπληξη. Η γραφειοκρατική αναχαίτιση της απόφασης βρίσκεται και μέσα στο πνεύμα της ταινίας, και ακόμα δεν είμαι σίγουρος πόσο μόνιμο θα είναι αυτό.

Μπορείς να ασκήσεις έφεση;

Είναι μία διαδικασία σε εξέλιξη. Είμαι αισιόδοξος και ελπίζω να βρούμε κάποια χρονική στιγμή ώστε να κάνουμε την διανομή φέτος. Το θέμα είναι πως, παραδόξως, με το να την απαγορεύσουν την έκαναν την πιο διάσημη ταινία στη Ρωσία. Αυτό υποδεικνύει ακόμα περισσότερο τη ματαιότητα της λογοκρισίας. Δεν μπορείς (να λογοκρίνεις) στη σημερινή εποχή, επειδή η επικοινωνία είναι τόσο ανοιχτή και διαθέσιμη με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.

Πώς συγκρίνεται αυτή η αρνητική αντίδραση με το πώς έχουν εκλάβει τα άλλα έθνη την σάτιρα που κάνεις για την πολιτική τους;

Ξεκινήσαμε να ασχολούμαστε με αυτό το θέμα, γνωρίζοντας ότι ο Stalin έχει μία πολύ διφορούμενη θέση στη Ρωσία. Κάποιοι τον βλέπουν ακόμα σαν σωτήρα και άλλοι άνθρωποι τον απεχθάνονται εντελώς για αυτά που έκανε. Ποτέ δεν έχει επίσημα αναγνωρισθεί από την κυβέρνηση πως θα έπρεπε να νιώθει κάποιος για αυτόν. Δεν υπάρχει ένας επίσημος Stalin. Είναι στο χέρι σου να αποφασίσεις. Και έτσι γνώριζα πως κάποιοι άνθρωποι θα μισούσαν την ιδέα της ταινίας και άλλοι άνθρωποι θα λάτρευαν οπωσδήποτε την ιδέα της ταινίας, κάτι το οποίο ακούγεται δίκαιο. Αυτό συμβαίνει με όλες τις ταινίες. Για την ακρίβεια, οι Ρώσοι που την έχουν δει, την έχουν καλωσορίσει θετικά. Παρομοίως, ήμουν επιφυλακτικός όταν ξεκινήσαμε να κάνουμε το Veep πως το Αμερικάνικο κοινό θα έλεγε, “Ποιοί είσαστε εσείς που έρχεστε από μία άλλη χώρα για να μας πείτε πόσο χαζή είναι η πολιτική μας;” Και στην πραγματικότητα συγκινήθηκα από την θερμή τους αντίδραση. Αυτά τα πράγματα είναι καθολικά. Οι ιστορίες είναι παντού οι ίδιες ασχέτως που πηγαίνεις. Είναι το να προσπαθείς να παραμείνεις στην εξουσία ή να διαδεχθείς κάποιον που είναι στην εξουσία. Είναι το Game of Thrones και το The Godfather και η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και τα πάντα, αλήθεια.

Ένα μέρος απο αυτή την καθολικότητα φαίνεται να είναι η διαφορά ανάμεσα στο τι λέγεται και τι εννοείται. Πιστεύεις πως αυτό το κενό είναι αναπόφευκτο στην πολιτική;

(Αυτά τα θέματα) είναι, και γίνονται ακόμη πιο καταπιεστικά όσο πιο αυταρχική είναι η πολιτική αυτή. Αυτό που εννοώ είναι πως, όταν κάποιος σου λέει, ‘Δεν επιτρέπεται να λες αυτά τα πράγματα και βασικά δεν επιτρέπεται να σκέφτεσαι αυτά τα πράγματα,’ οι σκέψεις αυτές δεν μπορούν να βγουν από το μυαλό σου. Γίνεται το ίδιο το πράγμα μία μορφή τέχνης, πως μπορείς να πεις ένα πράγμα ενώ στην πραγματικότητα λες το εντελώς αντίθετο. Αυτό γίνεται σήμερα. Έχουμε μία ολόκληρη διαμάχη στην Αγγλία για το Brexit, και η κυβέρνηση είναι τελείως χωρισμένη σε δύο μέρη σχετικά με το ποια πορεία θα ακολουθήσει και τι δράση θα αναλάβει, αλλά βγαίνουν στην τηλεόραση με την εικόνα ενός ενωτικού συμβουλίου. Όλοι γνωρίζουν ότι αυτό είναι ψεύτικο. Το βλέπεις στο Κογκρέσο. Υπάρχει η παράταξη των Ρεπουμπλικάνων που είναι πολύ συντηρητικοί και διαφωνούν εντελώς με την παράταξη των Ρεπουμπλικάνων που είναι λίγο πιο φιλελεύθεροι κοινωνικά, και το βλέπεις στο Δημοκρατικό Κόμμα με τους ριζοσπαστικούς του Bernie Sanders εναντίον the Clintonian middle of the road. Αλλά ακόμα εκείνοι μας λένε, ‘Είμαστε μία μεγάλη, ευτυχισμένη οικογένεια εδώ.’ Όμως όλοι γνωρίζουμε τι πραγματικά συμβαίνει με τις μεγάλες, χαρούμενες οικογένειες

Μετάφραση: Αλεξάνδρα Γεωργίου

Σεμινάριο Πρακτικής Κινηματογράφου: Σκηνοθεσίας, Σεναρίου, Κινηματογραφικής Υποκριτικής, Εικονοληψίας-Διεύθυνσης Φωτογραφίας και Μοντάζ:
Πρώτο Επίπεδο Αυτοτελές

Σεμινάριο Ιστορίας-Θεωρίας-Κριτικής Κινηματογράφου 2018

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: