Ο κινηματογράφος σώζει τη γραφή | του CHRISTIAN ZIMMER

Ενώ το βιβλίο και η εφημερίδα φαίνεται να δυσκολεύονται να αναλάβουν την υπεράσπιση της γραφής, της γλώσσας των εννοιών, απέναντι στον κατακλυσμό της εικόνας, την υπεράσπιση αυτή φαίνεται ότι τελικά θα την αναλάβει ο ίδιος ο κινηματογράφος, δηλαδή μια τέχνη που γεννήθηκε ακριβώς από την εικόνα. Ο Μπρεσσόν έλεγε ότι ο κινηματογράφος δεν είναι θέαμα αλλά γραφή.

Robert Bresson via NYRB Classics _ Filmmaker Magazine

Αυτό που ήταν έκφραση μιας ευχής κι ενός προσωπικού πιστεύω, αποκτά σήμερα μοναδική επικαιρότητα. Πραγματικά ενώ ολόκληρος ο κόσμος πάει να γίνει θέαμα, ο κινηματογράφος εξελίσσεται προς την αντίθετη κατεύθυνση, προς την αναζήτηση του νοήματος. Μήπως αυτό είναι ο χαμός του; θα λέγαμε μάλλον ότι αυτό είναι η ευκαιρία, το χαρτί που πρέπει να παίξει για να μπορέσει να ξεφύγει από αυτήν την οικουμενοποίηση της εικόνας που σημαδεύει την εποχή μας, οικουμενοποίηση που εκχυδαΐζει την εικόνα και της αφαιρεί την ποίηση. Μέσα σε ένα κόσμο όπου όλα είναι εικόνες, τον κι­νηματογράφο τον συμφέρει να είναι κάτι άλλο από εικόνες. ’Η, αν προτιμάτε, τον συμφέρει να αποκαταστήσει το νόημα της εικόνας, που το έχασε με το να βιομηχανοποιηθεί, να πολλαπλασιαστεί και με το να κατακλύσει όλο το χώρο και να υπάρχει κάθε στιγμή.

Ας μην μας παρεξηγήσει λοιπόν κανείς: δεν έχουμε καθόλου σκοπό να καταδικάσουμε την εικόνα. Αντίθετα σκοπός μας είναι να την αποκαταστήσουμε να της ξαναδώσουμε ζωή: γιατί με θάνατο ισοδυναμεί αυτή η βιομηχανοποίηση που την περιορίζει σε ένα στάδιο χρησιμότητας, λειτουργίας, ρουτίνας, που κατά κάποιο τρόπο δηλαδή την κάνει αόρατη, ανύπαρκτη σαν εικόνα. Με τον πολιτισμό της εικόνας, τα έχουμε: εκεί όπου δεν υπάρχουν παρά μόνο εικόνες, η εικόνα δεν υπάρχει πια. Η έννοια της εικόνας είναι άρρηκτα δεμένη με την έννοια της σπανιότητας, της μο­ναδικότητας, της πρωτοτυπίας.

Ο Μπαρτελεμύ Αμενγκουάλ, στο βιβλίο του Clefs pour le Cinema, αφιερώνει στην εικόνα τις πιο ωραίες και σοφές του σελίδες. Αλλά έκανε ίσως λάθος που αγνόησε αυτή τη διάσταση του «πολιτισμού της εικόνας», διάσταση που η επίδρασή της σήμερα αναγνωρίζεται γενικά και είναι τέτοια που κάνει συζητήσιμες ή αφελείς ορισμένες από τις σκέψεις του. Π.χ. δεν μπορούμε πια να μιλάμε για τη φωτογραφία στη βάση που μιλάει ο Αμενγκουάλ. Αλίμονο, εκείνος που έχει δίκιο είναι ο Βάλτερ Μπέντζαμιν: η εικόνα «κατάκτησε» για τα καλά τη «δόξα», με την απεριόριστη «δυνατότητα αναπαραγωγής» της φωτογραφίας. Δεν είναι μόνο οι διαφημιστικές φωτογραφίες που κινδυνεύουν να μην «προκαλούν» παρά μόνο την αδιαφορία μας, αν και η τερατωδία τους και η επιθετικότητά τους (μέγεθος, χρώμα, βίαιος τρόπος παρουσίασης) ασκούν συχνά πάνω μας μια ανεξήγητη γοητεία που δεν αντιφάσκει καθόλου με την αδιαφορία μας για το «μήνυμα» ο ίδιος κίνδυνος υπάρχει και για αυτές τις φωτογραφίες που ο Αμενγκουάλ αναλύοντας τες βρίσκει ότι έχουν μια λεπτή ποιότητα «παρουσίας», μια σαγηνευτική «μαγική» δύναμη. Πραγματικά, και σε αυτήν ακόμα την περίπτωση, η συσσώρευση και η φροντίδα για ποσότητα επιφέρουν την αναίρεση της πρωτοτυπίας και της γοητείας της εικόνας. Η φωτογραφία δεν είναι πια παρά το προϊόν, το χωρίς ενδιαφέρον αποτέλεσμα, λόγω απεριόριστης επανάληψης μιας διαδικασίας που και η ίδια δεν έχει καμιά σημασία «Οπλίσατε, σκοπεύσατε, πιέσατε. Πέντε δευτερόλεπτα αρκούν».

Μήπως ευνοήθηκε περισσότερο η «φωτογραφία» του κινηματογράφου, δηλαδή το «πλάνο»; Είναι κι αυτό θύμα του κατακλυσμού του κόσμου μας από την εικόνα. Από το φιλμ μένει σαν ανάμνηση κάτι εξαιρετικά φευγαλέο, γιατί το ίδιο το φιλμ, σα σειρά εικόνων, εντάσσεται σε ένα σύνολο από ανάλογες σειρές μέσα ατό όποιο βυθίζονται οι εικόνες αυτών των σειρών, που αν και απόλυτα ετερογενείς καταλήγουν να ομοιομορφοποιούνται μέσα σε ένα είδος συγκεχυμένου, χαοτικού και χωρίς νόημα θεάματος.

’Έχει λεχθεί πολλές φορές ότι ο κινηματογράφος, σαν τέχνη της εικόνας, ήταν σε θέση να μας μάθει να βλέπουμε, να διδάξει το μάτι, να εκλεπτύνει την ευαισθησία της δράσης, να μας κάνει π.χ. να ανακαλύψουμε με τη χρήση του κοντινού πλάνου ότι το ανθρώπινο πρόσωπο μπορεί να είναι αντικείμενο θέασης, όπως κι ένα τοπίο η ένας πίνακας. ’Αλλά αυτή η άποψη που κάποτε ήταν εντελώς βάσιμη, σήμερα δείχνει πολύ λιγότερο βάσιμη: στην εποχή του βωβού, στα πρώτα χρόνια του κινηματογράφου, η ζωντανή εικόνα «ήταν ακόμα κάτι το σχετικά σπάνιο, επειδή δεν μπορούσε να τα πει όλα, επειδή ήταν ακόμα απαραίτητες οι λέξεις και η γραφή για να την στηρίξουν, να την συμπληρώσουν, να ολοκληρώσουν τη λειτουργία της, να την κάνουν να υπάρχει πραγματικά».

Κι εξ άλλου η τηλεόραση δεν είχε ακόμα ενσωματώσει αυτή τη ζωντανή εικόνα στην καθημερινή ιδιωτική μας ζωή. Όπως επισημάναμε και σε ένα άλλο σημείο, η|εικόνα όφειλε μεγάλο μέρος της ποίησής της, της γοητείας της, στην ευθραυστότητά της, στην ατέλειά της, στη μη – πληρότητά της. Και ξέρουμε πάρα πολύ καλά ότι σήμερα δεν συμβαίνει το ίδιο. ’Έτσι ένας ολόκληρος τρόπος αισθητικής σκέψης πάνω στην εικόνα είναι πια ξεπερασμένος, φθαρμένος. Ο Κριστιάν Μετς το δηλώνει απερίφραστα: «Ο κινηματογράφος σήμερα… έχει… μπει στα ήθη: δεν αρκεί πια να στεκόμαστε απέναντι του έκπληκτοι, όπως απέναντι σε ένα θαύμα την ώρα που γίνεται, πρέπει να αρχίσουμε να τον καταλαβαίνουμε…» (46). 

[το βιβλίο ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ του Christian Zimmer γράφτηκε το 1974, στην Ελλάδα εκδόθηκε το 1976].

zimmer_kinimatografos

CHRISTIAN ZIMMER: Κινηματογράφος και Πολιτική, εκδόσεις Εξάντας

Ετοιμάζονται: Σεμινάριο Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου για Αρχαρίους και Προχωρημένους, Σεμινάριο Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ, Σεμινάριο Ιστορίας Κινηματογράφου, Σεμινάριο Σεναρίου, Σεμινάριο Δημιουργίας Ταινίας με Κινητό ή Τάμπλετ  

– πληροφορίες στα schoolofcinemagr@gmail.com, 2130 159 816, 6944143564]

«Περνάμε τον καιρό μας». Λες και το πρόβλημα για τον καιρό μας είναι πως θα τον «περάσουμε»| CHRISTIAN ZIMMER: Κινηματογράφος και Πολιτική

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «ΤΟ ΜΟΝΤΑΖ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ» – Φθινόπωρο 2018

Σεμινάριο Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου (Ι), Φθινόπωρο 2018- Εισαγωγή στην Τέχνη του Κινηματογράφου

Σεμινάριο Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ Φθινόπωρο 2018

Σεμινάριο Ιστορίας Κινηματογράφου 2018 σε 11 Μαθήματα από 6 Οκτωβρίου 2018

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: