Robert Lepage Kanata Επεισόδιο 1ο, η διαμάχη || Κριτική Γιάννη Καραμπίτσου: Χάθηκε μια Μοναδική Ευκαιρία για κάτι ανεπανάληπτο

Το περασμένο καλοκαίρι, η παραγωγή του Robert Lepage, SLAV «Μια θεατρική οδύσσεια που βασίζεται σε τραγούδια σκλάβων», κυκλοφόρησε στο Φεστιβάλ Τζαζ του Μόντρεαλ εν μέσω μεγάλης δυσπιστίας, αντιδράσεων και εκτεταμένης κριτικής. Το έργο κατηγορήθηκε ότι χρησιμοποιούσε λευκούς τραγουδιστές για να μιλήσουν για την μαύρη σκλαβιά. Το ζήτημα της πολιτιστικής ιδιοποίησης συζητήθηκε έντονα σε ολόκληρη την επαρχία και η παράσταση ακυρώθηκε.

Ρομπέρ Λεπάζ: Η πολιτική ορθότητα είναι η νέα λογοκρισία στην τέχνη || συνέντευξη στη Βένα Γεωργακοπούλου

Θέατρο του Ήλιου – Robert Lepage Kanata – Επεισόδιο 1ο – Η διαμάχη || Μέγαρο Μουσικής Αθηνών-Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2019

Η παράσταση, η οποία υλοποιήθηκε από την τραγουδίστρια Betty Bonifassi και ένα κυρίως λευκό cast, χαρακτηρίστηκε ως «μια θεατρική οδύσσεια βασισμένη σε τραγούδια της σκλαβιάς», αλλά οι επικριτές την κατηγόρησαν για πολιτιστική ιδιοποίηση.
Ο Lepage αποκήρυξε την ακύρωση λέγοντας ότι ήταν ένα «άμεσο πλήγμα στην καλλιτεχνική ελευθερία».
Ενώ πολλοί υποστήριζαν την ελευθερία έκφρασης και την εμπειρία του Robert Lepage ως καλλιτέχνη, πολλοί απογοητεύτηκαν από τις δημόσιες απαντήσεις του στη διαμάχη. Ο Lepage άνοιξε συνομιλίες με τα μέλη της μαύρης κοινότητας για να βελτιώσει την παράσταση. Τον Δεκέμβριο του 2018, ζήτησε δημόσια συγγνώμη για την λανθασμένη προσέγγιση της πρώτης παραγωγής SLAV. Η παράσταση έχει μετατραπεί από τότε και ξανάρχισε νωρίτερα το 2019 σε λίγους χώρους.
Τον Ιούλιο του 2018, μια ομάδα Αυτόχθονων Καναδών μεταξύ των οποίων πολλοί καλλιτέχνες δημοσίευσε μια ανοικτή επιστολή στην εφημερίδα Le Devoir του Μόντρεαλ, επικρίνοντας τον Lepage και τους συνεργάτες του για τη δημιουργία μιας παράστασης για τα θέματα των Πρώτων Εθνών χωρίς καμία εκπροσώπηση των ιθαγενών στο cast και ελάχιστη διαβούλευση εκ των προτέρων.
Με κραυγές πολιτισμικής ιδιοποίησης (cultural appropriation) από την μια πλευρά και καλλιτεχνικής ελευθερίας έκφρασης από την άλλη, οι εντάσεις αυξήθηκαν στο σημείο που οι Βόρειοι-Αμερικανοί χρηματοδότες της παραγωγής απέσυραν την υποστήριξή τους και ανάγκασαν την ακύρωση της Kanata. Αλλά στις αρχές Σεπτεμβρίου, το Théâtre du Soleil και ο ιστορικός ιδρυτής του, Ariane Mnouchkine, ανακοίνωσαν ότι η παράσταση επανήλθε. Ο Lepage, ο πρώτος εξωτερικός διευθυντής στην 54χρονη ιστορία της εταιρείας, θα παραιτηθεί από την αμοιβή του και δεν θα σχολιάζει πλέον το έργο, αρνούμενος να μιλήσει για τον εαυτό του.
Μετά την θέασή του στην τελική παρουσίαση που παρουσιάστηκε ως μέρος του Φεστιβάλ d’ Automne à Paris, το μήνυμα του έρχεται με σαφήνεια: ο Lepage παραμένει πεπεισμένος ότι οι καλλιτέχνες μπορούν να θεραπεύσουν την βαθιά κοινωνική και οικονομική ανισότητα δημιουργώντας ενσυναίσθηση για το «άλλο».
Τέτοιες ιστορίες μπορεί να είναι κατάλληλες για ένα ευρωπαϊκό κοινό, αλλά δεν θα λειτουργήσουν σε ένα καναδικό πλαίσιο: οι καναδικές θεατρικές παραστάσεις απαιτούν τώρα μια βαθύτερη και πιο εκλεπτυσμένη ματιά στην εμπειρία των Καναδών ιθαγενών. Η κοινότητα των ιθαγενών ισχυρίστηκε ότι η παρουσία τους στη διαδικασία δημιουργίας θα είχε οδηγήσει σε καλύτερο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα και αυτοί οι κριτικοί δεν μπορεί παρά να αισθάνονται ότι έχουν δίκιο.
Όπως και σε πολλά από τα έργα της Lepage που δημιουργούνται σε συνεργασία με το cast του (στην προκειμένη περίπτωση, το πολυπολιτισμικό σύνολο Théâtre du Soleil, που αντιπροσωπεύει πάνω από δύο δωδεκάδες χώρες και γλώσσες, αλλά κυρίως αγνοούνται οι αυτόχθονες ηθοποιοί του Καναδά), η αφήγηση περιστρέφεται γύρω από έναν αουτσάιντερ που ασχολείται με μια ξένη κουλτούρα.
Αυτό αναδεικνύει την άλλη διαμάχη που διακόπηκε από τα πρωτοσέλιδα του Kanata. Εμπνευσμένη από ένα πραγματικό γεγονός στο Βανκούβερ, η Μιράντα ζωγραφίζει πορτρέτα των αγνοουμένων και δολοφονημένων γυναικών των αυτόχθονων του Βανκούβερ, αφού η Τάνια πεθάνει πενιχρά. Αλλά η έκθεση της ακυρώνεται όταν το κοινό παραπονείται ότι δεν έχει λάβει άδεια από τις οικογένειες των γυναικών.
Η απογοήτευση της Μιράντα την οδηγεί στην Hastings Street, θέλοντας να καταχτήσει κάποια εμπειρία που θα τόνωνε το καταρρακωμένο ηθικό της. Ο ιθαγενής ντοκιμαντερίστας Tobie την προσκαλεί να συμμετάσχει σε μια παραδοσιακή τελετή απόλαυσης του καπνού στο κανό. Το κανό σηκώθηκε στον αέρα και γύρισε ανάποδα για να δώσει στους θεατές μια άποψη, εδώ είναι η ικανότητα του Lepage για τη δημιουργία αξέχαστων και αποτελεσματικών κινούμενων εικόνων πολύ καιρό μετά την παράσταση.

Η ντοκιμαντερίστρια Hélène Choquette κινηματογράφησε τη διαδικασία των προβών της Kanata μέχρι ένα μήνα πριν το ξέσπασμα της διαμάχης.
Η παραγωγή της Kanata φέρνει περισσότερες ερωτήσεις από ό, τι απαντά. Το ντοκιμαντέρ δεν αποδεικνύει ότι ο Robert Lepage δεν έχει κάνει κανένα λάθος, αλλά σίγουρα αποκαλύπτει ότι το ζήτημα της χρήσης της πολιτισμικής ιδιοποίησης ήταν σε ήταν σε μεγάλο βαθμό παρερμηνευτικό και ήταν πολύ πιο διαφορετικό από αυτό που πολλοί οδηγήθηκαν να πιστέψουν. Σε μια κουλτούρα στην οποία αντιδρούμε πρώτα και κάνουμε ερωτήσεις αργότερα, η ταινία της Choquette καταδεικνύει ότι τα πράγματα ήταν λίγο πιο περίπλοκα από τον τρόπο που είχαν παρουσιαστεί στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και ότι χάθηκε μια σημαντική ευκαιρία για πιο βαθιά συζήτηση.
Αφού ελπίζουμε σας εντάξαμε στην ατμόσφαιρα του όλου ζητήματος προχωράμε στη δική μας άποψη μετά τη θέαση της πολύ ενδιαφέρουσας παράστασης, της πιο ενδιαφέρουσας από όσες έχουμε παρακολουθήσει φέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου :

Ο Λεπάζ δημιουργεί μια παράσταση στην οποία χρησιμοποιεί 36 ηθοποιούς από 11 διαφορετικές χώρες, στο πλαίσιο ενός αφηγηματοποιημένου “κινηματογραφικού” θεάτρου, παραστάσεις που όλο και γίνονται πιο συχνές στο παγκόσμιο θεατρικό στερέωμα. Σα να βλέπεις μια ταινία, αλλάζουν γρήγορα και δεξιοτεχνικά τα σκηνικά ώστε η δράση να έχει μια εκπληκτική “κινηματογραφική” ροή. Με μια εικαστικότητα και πλαστικότητα της εικόνας που σε κάποιες στιγμές αγγίζει την ποιητική χροιά ορισμένων ταινιών του καλλιτεχνικού κινηματογράφου. Παρακολουθείς λοιπόν την παράσταση Kanata σε αυτή την εκδοχή της, την πρώτη δεν την είδε κανένας θεατής, ούτε αυτοί που την κατηγορούσαν αφού δεν παίχτηκε ποτέ, με αμείωτο το ενδιαφέρον αν και οι εκπλήξεις και οι μη αναμενόμενες στιγμές είναι πολύ λίγες. Με ακόμα χαραγμένη στη μνήμη μας τη 12ωρη υπέροχη παράσταση του Γκοσλέν βασισμένη εκείνη σε ένα εμβληματικό μυθιστόρημα του Μπολάνιο το 2666 που είδαμε επίσης στο Μέγαρο Μουσικής για λογαριασμό και πάλι του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου με παρόμοια σκηνοθετική αντίληψη, η παράσταση του Λεπάζ μας άφησε μια “γλυκιά” αίσθηση όπως εκείνη αλλά λιγότερο έντονη και ριζοσπαστική. Η διαμάχη που προηγήθηκε δεν είναι χωρίς ουσία και βάθος. Είναι απολύτως δικαιολογημένη. Μπορεί να αδικεί σε ένα βαθμό το εγχείρημα του Λεπάζ και του Θεάτρου του Ήλιου, τη σύμπραξη με την Αριάν Μνουσκίν, αλλά τα επιχειρήματα των ιθαγενών καλλιτεχνών κυρίως και ακτιβιστών του Καναδά έχουν πολύ δίκιο με το μέρος τους. Ούτως ή άλλως δεν στόχευαν στην ακύρωση ή ματαίωση της παράστασης αλλά να ενσωματωθεί η φωνή των αυτοχθόνων καλλιτεχνών και ακτιβιστών στο έργο κάτι που οι Λεπάζ-Μνουσκίν αρνήθηκαν. Να εμπλουτιστεί η παράσταση συμπεριλαμβάνοντας και αυτή την τόσο σημαντική φωνή που πρωταγωνιστούσε θεωρητικά αλλά απουσίαζε ως αληθινή οντότητα, χωρίς λόγο κατά την άποψή μας. Οι ηθοποιοί βέβαια της παράστασης ταξίδεψαν στον Καναδά και γνώρισαν από κοντά τους ιθαγενείς και τον τρόπο ζωής τους. Ο Λεπάζ και η Μνουσκίν επικέντρωσαν υπέρμετρα και μονόπλευρα στο ζήτημα της λογοκρισίας, λογοκρισία ουσιαστικά υπέστη η καναδική κοινότητα των αυτοχθόνων του Καναδά. Η Kanata θα μπορούσε να είναι μοναδική. Να ακούσει και να ενσωματώσει στο έργο την αυθεντική φωνή των αυτοχθόνων του Καναδά με την 200 χρόνων ιστορία των οποίων επιχείρησε να ασχοληθεί και που εδώ βλέπουμε το πρώτο μέρος της, όπου ο τίτλος διαμάχη ενσωματώνει και τη διαμάχη που συνέβη για την παράσταση. Η παράσταση, όπως προείπα, παρουσιάζει ενδιαφέρον, αλλά είναι μονοσήμαντη και χρησιμοποιεί επιχειρήματα και αφηγηματικές μεθόδους (εκτός της σκηνοθετικής που είναι συναρπαστική) ξεπερασμένες σε μεγάλο βαθμό, η κριτική που ασκεί στο φλέγον ζήτημα που θίγει είναι χλιαρή και “χωρίς δόντια”. Εστιάζει, ειδικά στο τέλος, στην Μιράντα και δίνει έμφαση στην άποψή της για την «επαναστατική» τέχνη που μπορεί να φέρει στην επιφάνεια το θέμα των δολοφονημένων πορνών που οι περισσότερες ήταν αυτόχθονες, ως ανθρώπινα όντα, δίνοντας βάρος σε αυτό και όχι εντέλει στους ίδιους τους αυτόχθονες. Βέβαια το τέλος όπου από το χέρι της ζωντανεμένες εμφανίζονται στο στούντιό της όλες οι δολοφονημένες γυναίκες και μέσω αυτού του ζωντανέματος σκηνοθετείται η συνάντηση της νεκρής Τάνιας με τη μάνα της Λειλά, έχει κάτι το δυναμικό και συγκινητικό συνάμα. Οι εικαστικές κινηματογραφικές ποιητικές σκηνές του Λεπάζ με την πιρόγα που αναποδογυρίζεται για να εντάξει το θεατή στην εμπειρία του “ταξιδιού” με τον καπνό μένουν στο μάτι και στη μνήμη του θεατή, όπως και η γενικότερη σκηνοθετική «κινηματογραφική» γραφή. Η παρουσία των ηθοποιών με ποιο έντονη εκείνη της ηθοποιού που υποδύεται την Μιράντα είναι απόλυτα ικανοποιητικές αν λάβει κανένας υπόψη ότι είναι σα να βλέπουμε ένα «κινηματογραφικό»- θεατρικό έργο σε γενικό πλάνο. Και ενώ η παραγωγή είναι σίγουρα ένα μεγάλο αλλά και ακριβό θέαμα τι είναι αυτό που θα θυμόμαστε μετά από καιρό; μια σπουδαία καλλιτεχνική προσέγγιση και παράσταση που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της ή μια χαμένη ευκαιρία για κάτι αληθινά πρωτοποριακό και ριζοσπαστικό αν είχε ενσωματώσει τη φωνή των αυτοχθόνων ιθαγενών του Καναδά; Πρόκειται για μια πολιτισμική γενοκτονία 200 χρόνων, για μια ιστορία που κυριαρχείται από λευκές φωνές, λευκές λέξεις και λευκές αναπαραστάσεις. Για μια αποικιοκρατία που δεν τελείωσε αλλά συνεχίζεται σήμερα φορώντας προσωπεία. Και η παράσταση, αν και με ενδιαφέρον , ήταν ακόμα μία λευκή αναπαράσταση. Οι Λεπάζ και Μνουσκίν, δίκαια ενδεχόμενα, για τον καπιταλισμό στον οποίο ζούμε, αλλά και για την προοδευτική και αριστερή τους τοποθέτηση αντίστοιχα, χρηματοδοτούνται με αρκετά χρήματα αν σκεφθεί κανένας πόσο ακριβά είναι τα θεάματά τους. Αυτός ο σχετικός πλούτος χρηματοδότησης έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την πολύ μικρότερη ποσότητα που διατίθεται στους καλλιτέχνες των αυτοχθόνων καναδών που δημιουργούν και παράγουν εργασία για τις κοινότητές τους ή απλά παράγουν κάθε είδους εργασία. Οι Λεπάζ και Μνουσκίν απολαμβάνουν μια οικονομική και καλλιτεχνική ελευθερία για χρόνια και είναι κάπως ειρωνικό και άστοχο να μιλάνε για λογοκρισία στη συγκεκριμένη περίπτωση από εκείνους που λογοκρίνονται αληθινά μια ολόκληρη ζωή. Από κει και πέρα η παράσταση προτείνεται ανεπιφύλακτα.  Απολαύσαμε, παρόλες τις ενστάσεις ένα πολύ ενδιαφέρον και καλλιτεχνικής υψηλής αισθητικής και ποιότητας έργο και εισχωρήσαμε για άλλη μια φορά στο μαγικό σύμπαν του Ρομπέρ Λεπάζ και του θεάτρου του Ήλιου και της Αριάν Μνουσκίν και στο βάθος ενός επίμαχου ανθρωπιστικού ζητήματος, συνδυασμός που μας κάνει σίγουρα καλύτερους ανθρώπους. Ενδεχόμενα η παράσταση να μπορούσε να απογειώσει όλη αυτή την εμπειρία και να την κάνει ανεπανάληπτη.  Ο Ρομπέρ Λεπάζ εκμεταλλεύτηκε την πολυπολιτισμικότητα των μελών του Θεάτρου του Ήλιου προεκτείνοντας το ζήτημα των αυτοχθόνων του Καναδά. Και ίσως να σκέφτηκε ότι η είσοδος της Φωνής των Αυτοχθόνων του Καναδά δεν θα «έδενε» ή δεν θα «παντρευόταν» όπως εκείνος ήθελε στην παράσταση. Νομίζουμε ότι η παράσταση θα αποκτούσε μια σπάνια και πολύ σπουδαία δυναμική με αυτό το «πάντρεμα». Η «κινηματογραφική» αισθητική της παράστασης θα αποκτούσε μια πολύ δυνατή ντοκιμαντερίστικη αύρα. Πολύ δυνατότερη από αυτήν που έχει ήδη.

[Γιάννης Καραμπίτσος]

[έναρξη πολύ σύντομα της Λέσχης Ανάγνωσης Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι -Σεμινάρια Κινηματογράφου στο Σχολείο του Σινεμά από Σεπτέμβριο 2019 (Σκηνοθεσίας και για τάμπλετ και κινητά, Ιστορίας και Κριτικής Κινηματογράφου, Σεναρίου, Σεμινάριο Σκηνοθεσίας και Κινηματογραφικής Υποκριτικής «ΚΑΝΤΟ ΟΠΩΣ Ο ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ», Μοντάζ (adobe premiere και Avid)- Πληροφορίες στα τηλέφωνα 2130 159 816, 6944143564)] .

«Κάντο όπως ο Μπέργκμαν»: Εντατικό Θερινό Σεμινάριο Ιστορίας και Κριτικής Κινηματογράφου, Κινηματογραφικής Υποκριτικής και Σκηνοθεσίας || σε τιμή προσφοράς μόνο για το καλοκαίρι!!

Εντατικό Θερινό Σεμινάριο Εκμάθησης Μοντάζ (Adobe Premiere) και Σκηνοθεσίας || σε τιμή προσφοράς μόνο για το καλοκαίρι!!

Εντατικό Θερινό Σεμινάριο Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου και Δημιουργίας Ταινίας Μικρού Μήκους με κινητό, τάμπλετ, dslr, mirrorless ή GOPRO κάμερες ||| σε τιμή προσφοράς μόνο για το καλοκαίρι!

Advertisements

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: