«Ο κινηματογράφος του αείμνηστου Σταύρου Τσιώλη» ||| του Θόδωρου Σούμα

Ο Σταύρος Τσιώλης έφυγε από τη ζωή με μεγάλη οδύνη λόγω της επάρατης νόσου… Έλεγε πως ο πόνος γύρω μας, στους ανθρώπους, στη ζωή των συνανθρώπων μας ήταν πολύ μεγάλος και συχνός…

Μας «άφησε» ο σπουδαίος Σταύρος Τσιώλης-Παρακαλώ γυναίκες (και άντρες), μην κλαίτε

Γι’ αυτό, αν και ο ίδιος ήταν κατά βάθος ένας ευδαιμονιστής -όπως φαίνεται από τις χιουμοριστικές ταινίες του- δεν συμπαθούσε όσους δήλωναν εγωιστικά κι αλαζονικά “να περνάμε καλά”… Το έβρισκε εγωκεντρικό επειδή κοντά μας πολλοί άνθρωποι υπέφεραν (στις κεραίες του έπιανε τον πόνο των φτωχών, των γυναικών, των ασθενών, των ναρκομανών, των παραγκωνισμένων ανθρώπων)… Ο Τσιώλης ήταν μέντορας αρκετών κινηματογραφιστών, με το έργο, το παράδειγμα, τα λόγια και τα έργα του. Οι γεμάτες αυθορμητισμό κομεντί του Τσιώλη είναι υπέρ ενός ανοιχτού τρόπου ζωής και κινηματογράφησης, ανοιχτού στις καθημερινές χαρές, στις εκπλήξεις και στο κέφι. Ο ώριμος, ανεξάρτητος σκηνοθέτης Τσιώλης είναι ατμοσφαιρικός, απλός, επικούρειος και χαλαρός τόσο ως προς την αφήγηση, όσο και ως προς τη στάση ζωής. Ο Τσιώλης πιστεύει στις αρχέγονες ανθρώπινες αξίες, στη φιλία, στην αγάπη, στον έρωτα, στην ανθρωπιά και στη γενναιοδωρία. Πλάθει έναν κινηματογράφο ποιητικό, καλόκαρδο, γλυκό και κυρίως χιουμοριστικό. Η ματιά του είναι δροσερή, ζεστή και μεγαλόκαρδη. Υιοθέτησε ένα στυλ φρέσκο, νεανικό, περιγελαστικό και ζωντανό. Το σινεμά του δεν ήταν βιομηχανικό και στιβαρά αφηγηματικό, αλλά βιοτεχνικό, σχεδόν «χειροποίητο» και ελλειπτικό. Ο Τσιώλης ήταν θεράπων των μικρών κι ευέλικτων παραγωγών, του φτωχού κινηματογράφου, δηλαδή του λιτού σινεμά και του μινιμαλισμού στη σκηνοθεσία.

Ο Τσιώλης ξεκίνησε την καριέρα του, στη Φίνος Φιλμ, ως ένας παραδοσιακός μα και δυναμικός επαγγελματίας σκηνοθέτης του παλιού ελληνικού εμπορικού κινηματογράφου. Η καλύτερη εμπορική ταινία του στον Φίνο ήταν το αστυνομικό δράμα Ο πανικός (1969). Μετά από τέσσερις ταινίες γύρισε την πλάτη στο προηγούμενο έργο του στον Φίνο και στην εργασία στον εμπορικό κινηματογράφο. Ύστερα από πολλά χρόνια επανήλθε και, μέσα από πολύ και βασανιστικό ψάξιμο, επαγγελματικό, καλλιτεχνικό και υπαρξιακό, άνοιξε σταδιακά ένα νέο δρόμο. Πρότεινε και δίδαξε στους νεότερους κινηματογραφιστές ένα πηγαίο, αυθόρμητο, ανάλαφρο, εύθυμο μα κι ελεύθερο ύφος. Ο Τσιώλης είναι ο σκηνοθέτης των κινηματογραφικών περιπλανήσεων, που άρχισαν σε θλιμμένο τόνο στο Μια τόσο μακρινή απουσία (1985) και στο Σχετικά με τον Βασίλη (1986), και συνέχισαν με μια σειρά απολαυστικών κομεντί περιπλάνησης στο ελλαδικό τοπίο: Οι ακατανίκητοι εραστές (1988), Έρωτας στη χουρμαδιά (1990), Παρακαλώ γυναίκες μην κλαίτε (1992, σενάριο-σκηνοθεσία με τον Χρήστο Βακαλόπουλο), Ο χαμένος θησαυρός του Χουρσίτ Πασά (1995) και Ας περιμένουν οι γυναίκες (1998).

Ο ώριμος Τσιώλης δεν είναι αφηγηματικός σκηνοθέτης αλλά ατμοσφαιρικός κι αποσπασματικός. Πλάθει έναν κινηματογράφο αυτοσχεδιαστικό, ποιητικό, γλυκό και κωμικό, με έντονο το στοιχείο της περιήγησης στον φυσικό χώρο (συνήθως στην Πελοπόννησο). Η ματιά του είναι δροσερή, καλόκαρδη και ζεστή. Αν και ως προς την ηλικία ανήκει σε παλιότερη γενιά, απομακρύνθηκε από τον σοβαροφανή και καταθλιπτικό κινηματογράφο των ιδεολογημάτων και προχώρησε σ’ ένα στυλ φρέσκο, νεανικό, σαρκαστικό και ζωντανό. Οι ανεξάρτητες ταινίες του παρουσιάζουν κάποιες αναλογίες με τις περιπλανήσεις ενός Καουρισμάκι ή ενός Τζάρμους.

Στα δύο τελευταία του φιλμ, Φτάσαμε!… (2004) και Γυναίκες που περάσατε από δω (2017), ο Τσιώλης δεν χρησιμοποιεί την προσφιλή του φόρμα της ταινίας δρόμου (road movie), όπως στα παλαιότερα ανεξάρτητα φιλμ του (από τους Ακαταμάχητους εραστές ως το Ας περιμένουν οι γυναίκες), γιατί οι δυνάμεις του είναι λιγότερες πια. Στο Φτάσαμε!… και στο Γυναίκες που περάσατε από δω, ο Τσιώλης αντιστρέφει το αφηγηματικό κι αισθητικό του σχήμα: αυτή τη φορά είναι οι άνθρωποι που περνούν από έναν συγκεκριμένο χώρο και δεν ταξιδεύουν από μέρος σε μέρος, όπως στα παλαιότερα φιλμ του. Ο χώρος αυτός θυμίζει θεατρική σκηνή (το θέατρο υπήρξε η πιο πρόσφατη αγάπη του) από την οποία παρελαύνουν τα πρόσωπα, αυτή είναι η δομή των δύο φιλμ.

Η τελευταία ταινία του Σταύρου Τσιώλη είναι γοητευτική όπως οι προηγούμενες ανεξάρτητες (εκτός Φίνος Φιλμ) ταινίες του, παρ’όλο που τη σκηνοθέτησε στα 80 του. Την περιβάλλει η ίδια ζεστή και σαγηνευτική αύρα, ανθρώπινη και γλυκειά. Οι διάλογοι του Τσιώλη (ο οποίος έχει πρόσφατα γράψει αρκετά, λεπτοδουλεμένα, αξιόλογα και πετυχημένα θεατρικά έργα) είναι έξυπνοι, γραμμένοι με ακρίβεια κι έμπνευση, σπινθηροβόλοι κι αστείοι. Οι πυκνοί και πολύπλοκοι μαίανδροι και το βάθος των διαλόγων δεν γίνονται εύκολα αντιληπτοί, δημιουργούν ένα παραξένισμα στο θεατή. Γι’ αυτό και δεν θα χαρακτήριζα την ταινία τόσο απλή, είναι ουσιαστικά δύσκολα προσβάσιμη σε βάθος, λόγω του πλούτου των διαλόγων της (είναι απλή μόνο στη φόρμα, στη σκηνοθεσία).

Οι χαρακτήρες του Γυναίκες που περάσατε από δω είναι πλασμένοι με ακρίβεια, χάρη, χιούμορ και λεπτά συναισθήματα. Πρόκειται για τους γνωστούς αστείους, ευάλωτους κι ανθρώπινους, καθημερινούς χαρακτήρες του Σταύρου Τσιώλη, διανθισμένους με μνήμες από το Περιμένοντας τον Γκοντό και τις αλλοπαρμένες γυναίκες στον Τένεσι Ουίλιαμς, τους χαρακτήρες του Τσέχωφ ή την Έβελυν του Τζέιμς Τζόις. Οι ερμηνείες είναι εξαιρετικές, συναισθηματικές και πειστικές υπό τη μαεστρική, διακριτική, σκηνοθετική καθοδήγησή του.

Γενικά οι άντρες είναι κωμικοί, παραμυθιασμένοι, κάπως απεγνωσμένοι ή, ενίοτε, φαλλοκράτες. Οι δυό κεντρικοί ήρωες, ο Βασίλης και ο Παναγιώτης, που τους υποδύονται σπαρταριστά και ταυτόχρονα νοσταλγικά, οι Τζούμας και Λίτσης, είναι δυο φτωχοί καραγκιοζάκοι, δυο παλιάτσοι, παρίες της κοινωνίας που κρατούν επί πληρωμή τσίλιες στην παράνομη ανέγερση ενός δωματίου στον όροφο ενός σπιτιού, στους πρόποδες ενός αθηναϊκού λόφου. Όταν βλέπουν κάποιον ύποπτο, ειδοποιούν τους εργάτες με τον ήχο ενός κόκκορα που λαλεί μέσω ενός κρυμμένου τηλεκοντρόλ. Τρέμουν την πολεοδομία και τους πολεοδόμους… Είναι δυο συμπαθητικά μικρολαμόγια, δυο λίγο πικραμένοι Φασουλήδες που παλεύουν να βγάλουν το επισφαλές μεροκάματό τους όπως μπορούν, για να επιβιώσουν στη φτωχή Ελλάδα της κρίσης…

Οι γυναίκες είναι εύθραυστες και πονεμένες, αλαφροϊσκιωτες, ευάλωτες, ρομαντικές και μάλλον πετούν στα σύννεφα. Τσακώνονται με τους άντρες και τους συζύγους τους. Οι ερωτικές σχέσεις είναι συχνά αταίριαστες κι ασύμμετρες. Κατά κανόνα οι γυναίκες θυματοποιούνται, χαμένες στις φανταστικές προσδοκίες και τα όνειρά τους, που ενίοτε μετατρέπονται σε εφιάλτες. Η ταινία πραγματεύεται μεταξύ άλλων τη βία μεταξύ των φύλων. Ασχολείται επίσης με την αντροφιλία, κλασικό μοτίβο του κινηματογράφου του Τσιώλη. Το χρήμα, το οικονομικό συμφέρον και ο ρόλος τους στις ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν ένα ακόμη θεματικό μοτίβο πολλών σκηνών της μυθοπλασίας. Το φιλμ πραγματεύεται, επίσης, τα μεγάλα ή ταπεινά, απατηλά όνειρα των καταφρονεμένων και καταπιεσμένων, τις φρούδες ελπίδες και τις ψευδαισθήσεις τους, ιδιαίτερα των βασανισμένων κι εξοστρακισμένων από το επίκεντρο της ζωής, γυναικών, εξ’ου και ο τίτλος του… Ήταν το κύκνειο άσμα του φίλου μας Σταύρου, που μας αποχαιρέτησε στα 82 του, ζώντας δημιουργικά, ηθικά, φτωχικά, λιτά και στην κόψη του ξυραφιού, αφήνοντας πίσω του ένα μεστό κινηματογραφικό και θεατρικό έργο… 

Σεμινάριο Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου-Δημιουργίας Ταινίας Μικρού Μήκους 2019-2020 (και με κινητό, tablet, mirrorless ή GOPRO κάμερες)

Σεμινάριο Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ 2019-2020 || Ξεκίνησαν οι εγγραφές

[έναρξη πολύ σύντομα της Λέσχης Ανάγνωσης Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι -Σεμινάρια Κινηματογράφου στο Σχολείο του Σινεμά από Σεπτέμβριο 2019 [1. Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου (και για τάμπλετ & κινητά), 2. Δημιουργίας (& Ιστορίας) Ντοκιμαντέρ 3. Ιστορίας και Κριτικής Κινηματογράφου, 4. Συγγραφής Σεναρίου, 5. Κινηματογραφικής Υποκριτικής «ΚΑΝΤΟ ΟΠΩΣ Ο ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ» (& Σκηνοθεσίας), 6. Μοντάζ (adobe premiere και Avid)– Πληροφορίες στα τηλέφωνα 2130 159 816, 6944143564) και στο e-mail : schoolofcinemagr@gmail.com] .

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Blog στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: