Σχετικά με τη Νίκαια (A propos de Nice, 1929-1930) του Ζαν Βιγκό || Marc Henri PIAULT || Διαδικτυακά Μαθήματα Κινηματογράφου

Ο Vigo, στην ταινία Σχετικά με τη Νίκαια (A propos de Nice, 1929-1930) προκαλεί ρήξη στους κόλπους του κινήματος της κινηματογραφικής πρωτοπορίας, η οποία σηματοδοτείται κατ’ αρχάς από την αναζήτηση της αισθητικής πρόκλησης κάτω από την επιρροή του ντανταϊσμού αρχικά και του σουρεαλισμού κατόπιν. 118

PIAULT MARC-HENRI : Ανθρωπολογία και Κινηματογράφος Πέρασμα στην εικόνα, Πέρασμα από την εικόνα || εκδόσεις Μεταίχμιο

[μην χάσετε σήμερα το Δωρεάν Κανονικό Μάθημα του Σεμιναρίου Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ στις 16.00 στο Σχολείο του Σινεμά (Τσαμαδού 26-28, Εξάρχεια).]

Ο Vigo θέλει να εκφράσει μια δέσμευση που μεταφράζεται στο επίπεδο του κοινωνικού. Η ταινία του σηματοδοτεί την επανεμφάνιση του ανθρώπου ως ουσιαστικού θέματος· ο άνθρωπος αυτός όμως σημαδεύεται από τους καθορισμούς που διέπουν τις σχέσεις που συνάπτει με τους όμοιούς του ή μάλλον με τους (λεγάμενους) αν-όμοιούς του!119

Ο Vigo καταγράφει την επανάσταση που εισάγει ο σουρεαλισμός στον κόσμο των μορφών, για να της προσδώσει σημασιοδοτική διάσταση και να προτείνει ένα εργαλείο κατανόησης και μια νέα περιγραφική προσέγγιση της κοινωνικής πραγματικότητας. Οι συμβολικές σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα στις εικόνες δεν αποτελούν πια μορφολογικά παιχνίδια που φιλοδοξούν να παρουσιάζονται ως ανάλυση, αλλά παραπέμπουν σε ευκρινείς διεισδυτικές μεταφορικές διατυπώσεις, οι οποίες οδηγούν στην πλήρη συνειδητοποίηση. Η αποκαλυπτική γλώσσα αφορά την ίδια την κοινωνία και δεν προτείνεται πια ως απλή άσκηση ύφους ή ως περιήγηση στα τρίσβαθα του ψυχολογικού σύμπαντος.

Εικονολήπτης του Vigo ήταν ο Μπόρις Κάουφμαν, ένα από τα αδέλφια του Βερτόφ, και η ταινία ουσιαστικά συντάσσεται με βάση εικόνες γυρισμένες ζωντανά, «εξ απροόπτου», στη Νίκαια. Εικόνες από την παραλιακή οδό Promenade des Anglais, από την πλαζ, από το Καζίνο… Οι κινηματογραφιστές συλλαμβάνουν με άσπλαχνο χιούμορ τους χαρακτήρες των οκνηρών πλουσίων, των βαθύπλουτων συνταξιούχων, οι οποίοι ζουν με κενότητα και χλιδή που προκαλούν αποστροφή καθώς αντιτίθενται με τις παλιές συνοικίες της Νίκαιας όπου ο εργατικός πληθυσμός ζει σε συνθήκες ακραίας ανασφάλειας και φτώχειας. Αυτό ακριβώς εννοεί ο Vigo όταν μιλάει για λήψη θέσης που δεσμεύει τον άνθρωπο, όταν μετατρέπει το κοινωνικό ντοκιμαντέρ σε όργανο που «ανοίγει τα μάτια». Το νόημα αναδεικνύεται με το μοντάζ, όπως στην περίπτωση του Βερτόφ, όμως ενώ εκείνος περιγράφει μια κοινωνία που μοιάζει να έχει ήδη υπερβεί τις ταξικές αντιθέσεις της και έχει αφοσιωθεί ουσιαστικά στην τιτάνια μάχη για τη διευθέτηση του χώρου και την ανάπτυξη της βιομηχανικής παραγωγής, ο Vigo καθιστά θεατές τις κοινωνικές αντιθέσεις και αναδεικνύει εξόφθαλμα την αβάσταχτη ανισότητα που σημαδεύει την κοινωνία.

Η σύνταξη της ταινίας περνάει από ένα πλονζέ στο καρναβάλι, μια μασκαράτα που αφαιρεί τις μάσκες, το οποίο ενδιαμέσως διακόπτεται από εικόνες μιας ταφής και του κοιμητηρίου: οι εικόνες αυτές, σαν να έχουν ξεπηδήσει από το συμβολικό παζάρι των σουρεαλιστών, δίνουν στην ταινία νέα αναστοχαστική διάσταση, νέα προοπτική σε κάτι που ειδάλλως θα ήταν απλή κριτική διαπίστωση. Η παρέλαση των γκροτέσκων μορφών του Καρναβαλιού της Νίκαιας, ο σπασμωδικός χορός των νεαρών γυναικών τις οποίες συλλαμβάνει η κάμερα μέσα σε έναν μηχανικό ερωτισμό, τα φαγωμένα αγάλματα στο κοιμητήριο, η θλιβερή έξαψη των κορμιών που καίγονται κάτω από τον ήλιο, η σαραμπάντα των ηλικιών, η κατάρρευση των παραχορτασμένων γηρατειών που παραμένουν φιλήδονα, όλα αυτά εντείνουν το δυναμισμό της αντίθεσης ανάμεσα στον πλούτο και τη φτώχεια: η άγρια και εύθυμη αντιπαράθεση των εικόνων οδηγεί προς το πυροτέχνημα μιας μελλοντικής έκρηξης, μιας τελειωτικής και δραστικά αναγκαίας πυρκαγιάς. Το μοντάζ φέρνει σε αντίθεση τις κινηματογραφημένες πραγματικότητες ώστε να τις καταστήσει σημαίνοντα, όμως αυτό που περιγράφεται εκφράζει τις αντιφάσεις και κυρίως προτείνει την αποκάλυψη της προοπτικής τους. Αυτή η «τεκμηριωμένη οπτική γωνία» δίνει τον προσανατολισμό του βλέμματος και την ίδια στιγμή που μαθαίνει να κοιτάει, δηλαδή να συσχετίζει όσα ειδάλλως θα παρουσιάζονταν απλά ως χαριτωμένες, διασκεδαστικές, θλιβερές ή εξωτικές εικόνες.

Στο σημείο αυτό αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε καλύτερα τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που θα μπορούσε να είναι ο τεκμηριωτισμός (documentarisme) και σε ό,τι θα ονομάσουμε ντοκιμαντέρ προβληματισμού (documentaire informe), αντιγράφοντας λιγάκι τον Βερτόφ, από το οποίο θα αναδυόταν μια κινηματογραφημένη ανθρωπολογία που θα απέδιδε και θα αποτελούσε μαρτυρία με την έννοια που κήρυσσε ο Bunuel: «Απαιτώ από τον κινηματογράφο να είναι μάρτυρας, απολογισμός του κόσμου, να λέει όλα τα σημαντικά που υπάρχουν στο πραγματικό. Η πραγματικότητα είναι πολλαπλή και μπορεί να έχει χιλιάδες διαφορετικές σημασίες για διαφορετικούς ανθρώπους».120

118. Ας υπενθυμίσουμε δύο ταινίες αυτής της γαλλικής πρωτοπορίας που έγιναν αντικείμενα λατρείας, το Διάλειμμα (Entr’acte, 1924) του Rene Clair σε σενάριο του ζωγράφου Franc s Picabia και το Bailee mecanique (Μηχανικό μπαλέτο, 1924) των Fernand Leger και Dudle Murphy.

119. Ας υπενθυμίσουμε την ταινία που γύρισε ο Βραζιλιάνος Alberto Cavalcanti στο Παρίσι, το Rien que des heures (Οι ώρες και τίποτε άλλο, 1926). Πρόκειται αναμφίβολα για την πρώτη ταινία που εστιάζει την προσοχή της στους ανθρώπους ενσαρκώνοντας κατά κάποιο τρόπο την αστικότητα και τις κοινωνικές ανισότητες σε χαρακτήρες που η ζωή τους κατά τη διάρκεια μιας ημέρας στο Παρίσι καταλαμβάνει την οθόνη. Πρόκειται για αντιστροφή της προοπτικής, η οποία, αντί να παρουσιάζει τους ανθρώπους ως συμπτωματικό προϊόν της πόλης, μετατρέπει την πόλη σε προϊόν που σημαδεύεται από τους ανθρώπους.

120. Παρατίθεται από τον Georges Sadoul, 1965, σ. 36.

PIAULT MARC-HENRI : Ανθρωπολογία και Κινηματογράφος Πέρασμα στην εικόνα, Πέρασμα από την εικόνα || εκδόσεις Μεταίχμιο

[Το Σάββατο 19.10.2019, στις 16.00 θα πραγματοποιηθεί το Πρώτο Κανονικό Ανοιχτό Μάθημα και για αναποφάσιστους του Σεμιναρίου Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ, μην το χάσετε, φτάνουμε στην τελική ευθεία, και την Κυριακή 20.10.2019 στις 16.00 θα πραγματοποιηθεί Κανονικό Μάθημα του Σεμιναρίου Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου-Δημιουργίας Ταινίας Μικρού Μήκους, που μπορούν να παρακολουθήσουν και όσοι θα ήθελαν να εγγραφούν και θέλουν ένα μάθημα γνωριμίας (τελευταία προθεσμία το τέλος του μαθήματος της Κυριακής) ενώ στις 19.30 θα πραγματοποιηθεί το πρώτο Ανοιχτό Κανονικό Μάθημα του Σεμιναρίου Ιστορίας Κινηματογράφου με Τροποποιμένο Νέο Πρότζεκτ. Απαραίτητη η παρουσία όσων ενδιαφέρονται για το Σεμινάριο. ]

seminaria kinimatografou 2019-2020

Σεμινάριο Ιστορίας Κινηματογράφου 2019-2020

Σεμινάριο Σκηνοθεσίας Κινηματογράφου-Δημιουργίας Ταινίας Μικρού Μήκους 2019-2020 (και με κινητό, tablet, mirrorless ή GOPRO κάμερες)

Σεμινάριο Δημιουργίας Ντοκιμαντέρ 2019-2020 || ξεκινάν τα μαθήματα

«Κάντο όπως ο Μπέργκμαν»: Σεμινάριο Κινηματογραφικής Υποκριτικής και Σκηνοθεσίας 2019-2020

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

ΠΑΝΩ ↑

Αρέσει σε %d bloggers: